TUGʻILGANLIK HAQIDA GUVOHNOMA QANDAY TARTIBDA BERILADI?

Vazirlar Mahkamasining 2016-yil 14-noyabrdagi 387-son qarori bilan tasdiqlangan Fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish qoidalarining nikohda boʻlmagan ota-onadan tugʻilgan bolaga otalikni belgilash ota va onasi (agar otasi voyaga yetmagan hisoblansa, u holda qonuniy vakili) tomonidan birgalikda berilgan arizasi yoki sudning qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarori asosida FHDYo organida amalga oshiriladi.

Otalikni belgilash toʻgʻrisidagi ariza tugʻilganlik haqidagi dalolatnoma yozuvini qayd etgan FHDYo organiga beriladi. Otalikni belgilash ariza berilgan kuni ota-onasining ishtirokida amalga oshiriladi.

Otalikni ishonchnoma boʻyicha belgilashga yoʻl qoʻyilmaydi. Agar otalik bolaning tugʻilganligi qayd etilgandan soʻng belgilansa, otalikni belgilash haqidagi arizaga yoki sudning ushbu masala yuzasidan qaroriga bolaning tugʻilganlik haqidagi guvohnomasi ilova qilinadi.

Ota-onaning birgalikdagi arizasi boʻlmagan taqdirda otalik (agar otasi yoki onasi voyaga yetmagan boʻlsa) ota-onalardan biri yoki vasiylik va homiylik organining daʼvo arizasi boʻyicha sud tartibida belgilanishi mumkin.

Bolaning tugʻilganligi haqidagi dalolatnoma yozuviga otasi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar sud qaroriga asosan kiritiladi. Bu holda FHDYo organiga qonuniy kuchga kirgan sud qarori va bolaning tugʻilganligi haqidagi guvohnomasi taqdim etiladi.

Otalikni belgilash haqidagi ariza maxsus shaklda boʻlishi, unda koʻrsatilgan barcha savollarga aniq va toʻliq javob boʻlishi lozim. Ariza FHDYo organida imzolanadi, undagi maʼlumotlar arizachining shaxsini tasdiqlovchi hujjat bilan solishtirib koʻriladi. Har bir ariza uning tushgan kunida roʻyxatga olinadi.

10 yoshga toʻlgan va katta yoshdagi bolaga nisbatan otalik uning roziligi bilan belgilanadi. Bunda bolaning roziligi ota-onasi tomonidan berilgan arizada uning shaxsiy imzosi bilan ifodalanadi va uning imzosi FHDYo organi xodimi tomonidan tasdiqlanadi.

FHDYo organi otalikni belgilash haqidagi ariza asosida tugʻilganlik haqidagi dalolatnoma yozuviga tegishli oʻzgartirishlar kiritadi. Otalik, bolaning otasi boshqa ayol bilan qonuniy nikohda turganligidan qatʼi nazar, belgilanadi. Shu sababli otalikni belgilashda uning xotinining roziligi talab etilmaydi.

Agarda chaqaloqni dunyoga keltirgan ona bolasining otasi bilan munosabatlari buzilib ketgan boʻlsa ham, farzandiga qonunda belgilangan tartibda tugʻilganlik toʻgʻrisidagi guvohnomani olishi mumkin.

Oʻzbekiston Respublikasi Oila kodeksining 206-moddasiga asosan bolaning tugʻilganligini qayd etish uchun bola tugʻilganligi haqidagi tibbiy maʼlumotnoma, ota-onaning oilaviy ahvoli va shaxsini tasdiqlovchi hujjatlar taqdim etiladi.
Bolaning tugʻilishini bir oylik muddat ichida qayd etish zarur. Chunki bolaning fuqarolikka ega boʻlishi va uning ota-onasi kim ekanligini tasdiqlovchi shaksiz dalil bu bolaning tugʻilganlik haqidagi guvohnomasi hisoblanadi.

Bola qonuniy nikohda turgan ota-onadan tugʻilganda uning tugʻilishini rasmiylashtirish ortiqcha muammolar keltirib chiqarmaydi. Lekin bu hayot, unda turli xil muammolar ham mavjud boʻlishi mumkin. Bola qonuniy nikohda turmagan ota-onadan tugʻilgan holatlar ham uchrab turadi. Bunday vaziyatda uning tugʻilishini rasmiylashtirish quyidagicha amalga oshiriladi:

Agar ayol qonuniy nikohda turmagan boʻlsa, shuningdek, otaning bolani tan olgan holati mavjud boʻlmasa, farzandining tugʻilganlik holatini rasmiylashtirish yolgʻiz ona tartibida rasmiylashtiriladi.

Bunda tegishli FHDYo boʻlimiga onaning shaxsni tasdiqlovchi hujjati va yozma arizasi taqdim etiladi. Bunday hollarda bolaga onaning familiyasi boʻyicha, bolaning ota ismi onaning ogʻzaki koʻrsatmasiga asosan, otaning familiyasi ham onaning familiyasi boʻyicha koʻrsatiladi, yaʼni Oila kodeksiga asosan bolaning tugʻilganlik holati yolgʻiz ona sifatida rasmiylashtirilgan hollarda ham ota haqidagi maʼlumotlar ochiq qoldirilmasligi koʻrsatib oʻtilgan. Lekin shuni nazarda tutish kerakki, bunday hollarda bola faqat ona va uning qarindoshlariga nisbatan oʻzaro huquq va burchlarga ega boʻladi. Otaga nisbatan bolaning hech qanday huquqlari mavjud boʻlmaydi. Lekin bola qonuniy nikohda turmagan ota-onadan tugʻilgan hollarda bolaning onasi toʻgʻrisidagi yozuv onaning arizasiga koʻra, otasi toʻgʻrisidagi yozuv esa bolaning otasi va onaning birgalikdagi arizasi boʻyicha yoziladi, yaʼni otalikni belgilash haqidagi arizasiga asosan ota haqidagi maʼlumotlar yozilishi qonunda koʻzda tutilgan. Otalikni belgilashda bola manfaatlari inobatga olingan holda, erning qonuniy nikohdagi xotinining roziligi talab etilmaydi. Otalikni belgilash hollarida otalik belgilangan bola qonuniy nikohda tugʻilgan bola bilan bir xil huquq va majburiyatlarga ega boʻladi. Meros va mulk huquqlarida otalik belgilangan bolalar bilan qonuniy nikohdan tugʻilgan bolalarning huquqlari tengdir. Otalikni belgilashni – bu bola manfaatlari uchun, shuningdek, bolaning onasi sifatida ayol manfaatlarini ham himoya qiladigan mexanizm sifatida tushunish maqsadga muvofiqdir.

Ota-onalar bolaning birinchi huquqiy hujjati boʻlgan tugʻilganlik haqidagi guvohnomasini oʻz vaqtida olish masalasiga alohida eʼtibor qaratishlari va bu farzandning kelajagiga qoʻyilgan tamal toshi ekanligini bilishlari lozim.

Mohira Eshmuradova, tuman FHDYo boʻlimi inspektori.