QARS – IKKI QOʻLDAN ChIQADI

Oilaning mustahkam qoʻrgʻonga aylanishi koʻp jihatdan er-xotinning oʻzaro ahilligiga bogʻliq. Oila qoʻrgʻonining ustuni erkak boʻlsa – bu qoʻrgʻonning obodligi ayolning aql-farosati tufaylidir. Lekin koʻpchilik holatlarda oila qadriyatlarining oʻta muhim bu jihatiga eʼtiborsizlik tufayli er-xotin orasiga sovuqchilik tushib, oilaviy mojarolar kelib chiqayotgani sir emas. Koʻp masalalarda erkak oilada oʻz oʻrniga ega emas. Bu deganim, koʻpincha pul topgan yoki chet davlatlarga chiqib ishlab kelgan ayollarning erlariga nisbatan ustunlikka intilishlari, qaynota-qaynonasiga, hatto eriga gap qaytarish, farzandlari kelajagini  oʻylamay, oʻzbirlarmonlik bilan hukmfarmolik qilishlari oqibatida kelib chiqadigan arzimagan holatlar er-xotinning ajrashishiga sabab boʻlmoqda. Axir qaynona ham ona. U nafaqat erining onasi, balki nabiralarining sevimli buvisi. Ana endi ayting, qanday qilib qaynona oʻz jigargoʻshalariga begonalarday munosabatda boʻlishi mumkin?

Koʻpincha kelinposhshalarimiz oila sirini saqlash oʻrniga koʻchaga olib chiqishadi, oila sirini har kimga sochib, qoʻni-qoʻshnilar bilan birga qaynonasining gʻiybatini qiladi. Qarang, oilaviy janjal qayerdan kelib chiqadi? Albatta, kelinning  “ogʻzi boʻsh”ligi va muomalada noʻnoqligi, uquvsizligidan.

Men bir kelinni bilaman u kelin boʻlib tushgan uyidagi tartib-qoidalarni mensimadi, borini koʻtarolmadi, yoʻgʻiga bardoshi yetmadi. Oilasidagilar bilan gap talashib, ota-onasinikiga ketib qoldi. Qizining aybi bor-yoʻqligini, hatto tushunishni ham istamagan onasi: “tor qornimga siqqan qizim keng uyimga ham sigʻadi”, deb janjal koʻtardi. Quda-qudagʻayini, kuyovini tinglamadi. Ikki nabirasi bilan qizini uyiga olib ketdi. Maslahat qilguvchilarni quvib soldi, oʻz soʻzidan qaytmadi.

Oradan vaqt oʻtib, kelinchak mahalla ofisiga kelib, boquvchisi yoʻqligi, uy-joyga muhtojligini aytib, yordam soʻradi. Koʻz yoshini tiyolmagan kelin ming afsus va pushaymon bilan hoʻng-hoʻng yigʻladi. Onasining gapiga kirgani, bolalarini tirik yetim qilgani uchun pushaymonligini aytib, nadomat chekdi. Eri bolalarini oilasiga qaytarish maqsadida  eshigiga necha marta bosh urib borganida koʻnmagani uchun oʻzini-oʻzi laʼnatladi. Lekin endi kech edi,  eri allaqachon uylangan, gʻisht qolipdan koʻchgandi.

Nazarimda yoshlarimizdan koʻra, koʻproq kattalar orasida oqibatini oʻylamay ish qiluvchilar koʻpayib ketayotganga oʻxshaydi. Kattalar yoshlarga turmush qiyinchiliklarini yengib oʻtishda yelkadosh boʻlish oʻrniga ularning notoʻgʻri qaror qabul qilishlariga zamin yaratib, yuqoridagi kabi koʻngilsiz holatlarning yuzaga kelishiga sababchi boʻlmoqda.

Xalqimizda “qars – ikki qoʻldan chiqadi”, degan ibratli hikmat bor. Demak, hurmatli qaynonalar ham oʻz oʻrnida yangi tushgan kelinning yangi oila tutumlariga koʻnikib ketishlari uchun sharoit yaratishlari, kelinga bilmaganlarini oʻrgatib, oila qadriyatlaridan saboq berishlari kerak boʻladi. Erini sevgan kelin hech qachon uning onasini behurmat qilmaydi. Nazarimda, qaynonalarning ortiqcha talablari, qaynsingillarning qaynonalik qilishga moyilliklari, baʼzi qaynotalarning ogʻir-bosiq boʻlmasliklari, ota boʻlib oilada adolat tamoyillariga amal qilmasliklari kelinposhshalarning “tili chiqishiga” olib keladi.

Demak, qanday vaziyatda boʻlmasin, oilaning ustuni boʻlmish erkak, u qaynotami, yosh otami, kim boʻlishidan qatʼiy nazar, oʻz oʻrni, mavqeini bilib ish tutishi, qaynona qaynotadan, kelin esa umr yoʻldoshidan maʼlum maʼnoda bir pogʻona pastda turishlarini unutmasligi kerak. Ana shunda, azizlar, oilada hamma ish joyida, badastir boʻladi.

Gulbahor OʻROZOQOVA, Chordara mahalla fuqarolar yigʻini raisining oʻrinbosari, keksalar va faxriylar masalalari boʻyicha maslahatchi.