“Oʻzbekiston Respublikasining Saylov kodeksini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi Qonunning mohiyati va ahamiyati haqida

Joriy yilning 25-iyunida “Oʻzbekiston Respublikasining Saylov kodeksini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi Qonun Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan imzolandi.

Saylov kodeksi Prezident, Qonunchilik palatasi deputatlari, Senat aʼzolari, mahalliy kengashlar deputatlari saylovlariga tayyorgarlik koʻrish va ularni oʻtkazish tartibini belgilaydi.

Ilgari mazkur saylovlarni oʻtkazish tartibi alohida-alohida normativ huquqiy-hujjatlar bilan tartibga solingan edi.

Yangi kodeksga binoan, saylovlarda har bir fuqaro bir ovozga ega.

Saylovda erkin va yashirin ovoz beriladi. Saylovchilarning xohish-irodasini nazorat qilishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Saylovga tayyorgarlik koʻrish hamda uni oʻtkazish ochiq va oshkora amalga oshiriladi.

Saylov kodeksi bilan saylov okruglari va uchastkalarini tuzish, saylov komissiyalari faoliyatini tashkil etish tartibi belgilandi.

Unga muvofiq, Qonunchilik palatasi deputatlari saylovini oʻtkazish uchun 150 ta hududiy saylov okruglari tuziladi.

Ilgari 135 ta okrug tuzilgan va 15 nafar deputat sobiq Oʻzbekiston ekologik harakatidan saylangan. Endilikda Oʻzbekiston ekologik partiyasi tashkil etilganligi bois, mazkur partiya deputatlikka oʻz nomzodlarini umumiy saylovlarga qoʻygan holda Qonunchilik palatasidan oʻrin egallashi mumkin.

Endilikda saylovchilarning yagona elektron roʻyxati shakllantiriladi.

Unga koʻra, saylovchilar Markaziy saylov komissiyasining rasmiy
veb-saytida saylovchilarning roʻyxati toʻgʻrisidagi oʻzi uchun kerakli maʼlumotlarni olish imkoniyatiga ega boʻladi.

Saylovchilarning roʻyxatlari saylovga 15 kun qolganida, chet davlatlardagi vakolatxonalarda, sanatoriylar va dam olish uylarida, kasalxonalar va boshqa statsionar davolash muassasalarida, olis va borish qiyin boʻlgan yerlarda, qamoqda saqlash va ozodlikdan mahrum etish joylarida tuzilgan saylov uchastkalarida esa saylovga 7 kun qolganida hamma tanishib chiqishi uchun taqdim qilinadi.

Kodeks bilan kuzatuvchilarning, siyosiy partiyalar vakolatli vakillarining, ommaviy axborot vositalari vakillarining huquq va majburiyatlari belgilandi.

Jumladan, ommaviy axborot vositalarining vakillari saylov jarayonini yoritish, ovoz berish binolarida, shu jumladan ovozlarni sanab chiqish chogʻida hozir boʻlish huquqiga ega.

Prezident saylovi, Qonunchilik palatasi deputatlari va mahalliy Kengashlar deputatlari saylovi boʻyicha saylov kampaniyasi boshlanganligi ularning vakolatlari tugashidan kamida 3 oy oldin eʼlon qilinadi.

Kodeksda uchastka saylov komissiyalari joylashgan binolarning jihozlanishiga oid talablar oʻz aksini topdi.

Xususan, saylov komissiyalari joylashgan binolarda saylov uchastkasining xaritasi, zarur mebel, ofis texnika vositalari (telefon, printer, Internetga ulangan va Saylov jarayonini boshqarish axborot tizimisha kirish imkoniyatiga ega kompyuterlar, seyf, kantselyariya tovarlari) boʻlishi kerak.

Saylovlar soat 8.00 dan 20.00 gacha oʻtkaziladi. Ilgari soat 6.00 dan soat 20.00 gachaoʻtkazilgan.

Saylovchi ovoz berish binosiga kelgach uchastka saylov komissiyasining aʼzosiga oʻz shaxsini tasdiqlovchi hujjatni koʻrsatadi hamda saylovchilar roʻyxatiga imzo qoʻyadi. Shundan keyin unga saylov byulleteni beriladi.

Saylov byulleteni yashirin ovoz berish kabinasi yoki xonasida toʻldiriladi. Saylov byulletenini toʻldirish vaqtida ovoz beruvchidan boshqa shaxslarning hozir boʻlishi taqiqlanadi.

Saylovda saylovchi oʻzi yoqlab ovoz berayotgan nomzodning familiyasi roʻparasida, oʻng tomonda joylashgan boʻsh kvadratga “+” yoki “√” yoxud “X” belgisini qoʻyadi.

PREZIDENT SAYLOVINING OʻZIGA XOS XUSUSIYaTLARI

Prezident 5-yil muddatga saylanadi va bir shaxs surunkasiga 2 muddatdan ortiq Prezident boʻlishi mumkin emas.

35 yoshdan kichik boʻlmagan, davlat tilini yaxshi biladigan, saylovgacha kamida 10-yil Oʻzbekiston hududida muqim yashayotgan fuqaro Prezident etib saylanishi mumkin.

Prezident saylovida ishtirok etish uchun siyosiy partiya saylovga kamida 75 kun qolganida Markaziy saylov komissiyasiga tegishli hujjatlarni taqdim etadi.

Prezidentlikka nomzodlar koʻrsatish saylovga 65 kun qolganida boshlanadi 45 kun qolganida tugaydi.

Prezident saylov natijalari eʼlon qilingan kundan kechi bilan 2 oyda Oliy Majlis palatalarining qoʻshma majlisida qasamyod qilgan paytdan eʼtiboran oʻz lavozimiga kirishadi.

QONUNChILIK PALATASI DEPUTATLARI SAYLOVINING OʻZIGA XOS XUSUSIYaTLARI

Qonunchilik palatasi 5-yilga saylanadigan 150 deputatdan iborat.

Deputatlar hududiy bir mandatli saylov okruglari boʻyicha koʻppartiyaviylik asosida saylanadi.

Deputatlikka nomzodlar siyosiy partiyalar tomonidan koʻrsatiladi.

Nomzodlar saylov kuni yigirma besh yoshga toʻlgan hamda kamida 5-yil Oʻzbekiston hududida yashayotgan boʻlishi lozim.

Deputat etib saylangan shaxslar Markaziy saylov komissiyasi tomonidan roʻyxatga olingan paytdan eʼtiboran Qonunchilik palatasi deputati maqomiga ega boʻladi.

SENATNI ShAKLLANTIRISh TARTIBI

Oliy Majlis Senati hududiy vakillik palatasi boʻlib, Senat aʼzolaridan tarkib topadi.

Senat aʼzolari Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahridan teng miqdorda – olti kishidan saylanadi.

Senatga saylov Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, viloyatlar, tumanlar va shaharlar hokimiyat vakillik organlari deputatlarining qoʻshma majlislarida mazkur deputatlar orasidan yashirin ovoz berish yoʻli bilan oʻtkaziladi.

Senatning oʻnolti nafar aʼzosi eng obroʻli fuqarolar orasidan Prezident tomonidan tayinlanadi.

Senatning vakolat muddati – besh yil.

MAHALLIY KENGAShLARGA SAYLOVLARNING OʻZIGA XOS XUSUSIYaTLARI

Mahalliy Kengashlarga saylov hududiy bir mandatli saylov okruglari boʻyicha koʻppartiyaviylik asosida 5-yil muddatga oʻtkaziladi.

Saylov kunigacha 21 yoshga toʻlgan hamda kamida 5-yil Oʻzbekiston hududida muqim yashayotgan fuqarolar mahalliy Kengashlar deputatligiga saylanish huquqiga ega.

SAYLOV NATIJALARINI EʼLON QILISh

Prezident saylovi, Oliy Majlisga saylov yakunlariga koʻra Markaziy saylov komissiyasining qarori saylovdan keyin 10 kundan kechiktirmay qabul qilinadi va Markaziy saylov komissiyasining ramiy veb-saytida va boshqa manbalarda eʼlon qilinadi.

Mahalliy Kengashga oʻtkazilgan saylov yakunlari toʻgʻrisidagi qaror tegishli saylov komissiyasi tomonidan saylovdan keyin 10 kundan kechiktirmay qabul qilinadi va matbuotda eʼlon qilinadi. Shuningdek ommaviy axborot vositalarida hammaga maʼlum qilinadi.

Ye.J.Uteniyazov, Fuqarolik ishlari boʻyicha Amudaryo tumani sudi raisi