ZABARJAD KITOB

– Yangi kitoblar keldi, – deb qoldi “Jayxun ilhomlari ” NNT raisi A.Nafas.

Bordim. Tilla hal bilan “To quyosh sochgayki nur” deb tanish misra bilan nomlangan kitobni koʻrdim va:

– Oltin kitob obkebsiz-da, – dedim muqovaga ishora qilib.

– Oltini ichinda, ustoz, ichinda, bir oʻqing hali...

Uyga keldim-u, oʻqishga kirishdim. Zamonamiz adabiyot dargʻalari nashrga tayyorlagan, taqriz qilgan maqolalarni oʻqiganim sayin, biridan-biriga oʻtganim sayin...

Siz Erkin Vohidov asarlarini, jumladan, “Oʻzbegim” qasidasini oʻqigansiz-a, yana bir oʻqing, soʻngra Xurshid Davronning ushbu kitob (“To quyosh sochgayki nur”)dan olgan taassurotini oʻqing, ana shunda koʻrasiz, shunda his qilasiz yurtdoshingizdan gʻurur, faxr tuygʻusi qanday boʻlishini!

Siz oʻzingizning millatparvar (millatchi emas!), vatanparvarligingizni taftish qilib koʻrmoqchimisiz?! Chet ellik oʻzbeklarning ham qalbini junbushga solgan “Oʻzbegim”ni oʻqib, eshitib koʻring! Agar yuragingiz “jiz-z” etmasa, Siz Oʻzbekistonda yashasangiz-da, oʻzbekistonlik emassiz, pasportda millatingiz “oʻzbek” boʻlgani bilan qalbingiz oʻzbek emas! Yoki “Inson” qasidasini, “Oʻzbek Navoiyni oʻqimay qoʻysa” sheʼrini oʻqing – qolganini gapirmayoq qoʻyayin...

“Oʻzbegim” chiqqach, sevimli domla Omonulla Madayev aytganidek: “Doʻppi kiyganda gʻoz yurish, gerdayib oʻzbekligini koʻrsatish odatga aylandi”. (Men 1992-yili onam vafotidan keyin doʻppi kiyganman. Ha, Xitoy qishlogʻida birinchi boʻlib. Sal ilmoqli gap qilganlarni “Oʻzbegim”dan, Muhammad Yusufning “Doʻppi kiymay qoʻydi odamlar”idan iqtibos keltirib, mot qilardim).

Erkin Vohidov ijodi va oʻzbek adabiyoti boʻyicha juda chuqur tadqiqotlar olib borgan Vali Savash Yelok (Turkiya. Gazi universiteti. Fan doktori, professor): “Sheʼrning (“Oʻzbegim”) ohanrabosi bilan birga, undan ham qiziq tarafi shu ediki, auditoriyani toʻldirib oʻtirgan yetmish besh talabaning barchasi (Turkiya universitetida!) hech ovoz chiqarmay bu sheʼrni tinglagan, sheʼr tugagandan keyin esa mehmonimiz (E.Vohidov)ni tik turib olqishlagan edi”, – deydi.

Akademik Matyoqub Qoʻshjonov, Ahmadjon Meliboyev, Sultonmurod Olim, Abdugʻafur Rasulovlarning salobatli fikrlari ona tilimizga boʻlgan muhabbat, gʻurur tuygʻularini shakllantiradi. Shoirga tahsinimizni toblaydi. Sheʼrlardagi ilmiy mushohadalar esa olimlarni ham hayratga soladi, faoliyatlarida insoniylikni mezon qilib olishga undaydi.

“... har qanday tilning yuksalib, rivojlanishini taʼminlaydigan eng muhim omillardan biri xalqning oʻz tiliga boʻlgan sadoqati, muhabbati bilan birgalikda kundalik hayotda qoʻllanishidir”, – deb Husayn Baydemir (Turkiya. Arzirum. Otaturk universiteti. Fan doktori, professor) Erkin Vohidovning bu boradagi buyuk amaliy xizmatlariga tahsin aytadi.

Shuhrat Rizayev, Naim Karimov, Ibrohim Gʻafurov, Umarali Normatov kabi zabardast olimlar ehtiromi, Sirojiddin Sayyidning vazmin hayajoni sizni joʻshqin hayajonga soladi, fikrdosh boʻlasiz. Shoir surati va siyrati haqida uning shaxsiga va ijodiga beqiyos muhabbatni Azim Suyun, Oshiq Erkin, Matyoqub Qoʻshjonov, Ozod Sharafiddinov, Tohir Malik ochgan sirlardan anglaysiz. Bu maqolalarni beparvo oʻqiy olmaysiz. “Faqat avliyoqalb odamgina inʼom qilingan doʻkon toʻla tilloni olishdan koʻra odamiylik tillosini – juvonmardlikni afzal koʻradi”, – deysiz!

Shoirning shaxmatsevarligi haqida bir chimdim bilmoqchi boʻlsangiz, Omon Matchonning sheʼri, Nosir Muhammadning, Shodmon Otabekning esdaliklari shu kitobda. Nega sheʼriyatdagi mubolagʻa-yu, “yolgʻon”larga chin deb ishonishimizga tushunasiz (B.Karimov maqolasi). Buning siri shoir iqtidorida, mahoratida ekanligiga iqror boʻlasiz. “Yoshlik devoni” necha martalab chop qilinsa ham, kitob doʻkonlaridan topa olmasligingiz sababini anglaysiz. Yana Anvar Obidjon, Erkin Aʼzam, Abdulla Oripov, Savranboy Jusuyev (Qirgʻiziston Qahramoni), Poshali Usmon oʻgʻli (Turkiya) kabi buyuk insonlar Erkin Vohidov ijodi haqida soʻz yuritayotib, shunchaki soʻz emas, moʻʼjazgina asarlar yaratib qoʻyganiga guvoh boʻlasiz.

Bu kitobni oʻqib, Erkin Vohidov asarlarini qaytadan qoʻlga olasiz va boshqacha ishtiyoq, hayajon bilan oʻqiysiz. Ulugʻ ustozlarning soʻzlaridagi cheksiz mehr va samimiyatni tuyasiz. Shoirning etagidan tutgan Iqbol Mirzoga, Mahmud Toirga havas qilasiz. Shoirning “proba”si – “asillik belgisi” (prof. Akmal Saidov) yuqori Inson boʻlganligiga iymon keltira-siz!

Xudoyberdi Toʻxtaboyev: “...yumor aytayotganda quvonch emas, balki qaygʻu, hasrat ham boʻlishi mumkin”,– deydi. Erkin Vohidovning “Nega yapon yuz yil yashar” sheʼriga qarang:

Chunki yapon bizdek qorongʻu

Sahar turib oshga bormaydi.

Motamida u obroʻ uchun

Elni chorlab ziyofat qurmas.

Hayiti yoʻq, bel bogʻlab uch kun

Shamdek qotib koʻchada turmas.

Garchi bizdan yuz bor farovon,

Garchi bizdan yuz karra toʻqdir.

Toʻy xarjida yuzta boy yapon

Bir kambagʻal oʻzbekcha yoʻqdir.

-Faxrmi bu, oʻkinchmi?

-Oʻkinch bu! Faxrli oʻkinch!

Hukumatimizning toʻylarni, marosimlarni ortiqcha dabdabasiz, isrofgarchiliksiz oʻtkazish borasidagi tadbirlari ham ana shunday oʻkinchdan kelib chiqmadimi axir! Shoirona bashoratmi bu? Bu – sheʼrning hayotiyligi! “Oʻzbegim”da bugungi istiqlol, orzu bashorat qilinganligini anglayvering, endi!

Qilsalar gar oqil, dono

Nozik imo, ishoratlar.

Bilingki, bu kelajakda

Roʻy berajak bashoratlar.

Matmusa haqidagi yumor-mutoyiba shu kunning mavzusida emasmi? “Matmusaning dutori”ni ozgina tahlil etib, ayniqsa, xulosaga diqqat qiling:

Alqissa, shu mashshoqlar

Qidirishni tashlasin.

Kerak pardani topgan

Matmusalar yashasin!

Oʻzi soz ham chalib bilmaydigan, sheʼriyatdan bexabar “Matmusa xonandalar” kerakli pardani topib “yasha”(!)mayaptimi? Shuning uchun ham Prezidentimiz maqom sanʼatiga eʼtiborni Farmon bilan mustahkamladilar-da!

Shoir ijodining yana bir olmos qirrasi – tarjimonlik mahorati haqida Usmon Aʼzim, Najmiddin Komilovlar fikringizni toʻliqtiradi, ha, toʻliqtiradi. Chunki siz “Faust” (Gyote), “Fors taronalari” (Yesenin)ni oʻqigansiz.. bu asarlarni oʻqib, chuqur xayollarga ham tolgansiz..

Tumanimizda siz-u biz kabi shaydolari koʻp Erkin Vohidov sheʼriyatining, Rustam hoji shoir sheʼrlarini yoddan ifodali oʻqiganda qoyil qolasiz. A.Nafasning yaqinda nashrdan chiqqan “Keldim dovonlar oshib” toʻplamidagi “Ijodiy jasorat haqida ballada”si ana shunday ixlos, muhabbat aks etgan tatabbuʼdir.

Parcha:

– Sheʼriyatda shaklmi yo,

Mazmun, – deya, birlamchi?

Necha olim bahslashdi,

Otiga bosib qamchi.

Shunda shoir dedi aylab,

Haqiqatga tavajjuh:

– Asli shakl bilan mazmun

Tan libosi ichra ruh.

Agar ijodda xalqingga

Xizmatni qilsang niyat,

Har sheʼringda qaror topsin

Umummilliy qadriyat.

El nafini kuylamoqdek

Baxtdan topib nashida.

Faxr bilan yaratganman

“Oʻzbegim”dek qasida.

Erkin Vohidov “Soʻz – zabarjad, soʻz – gavhar, oltin” maqolasida zabarjadni gavhar, oltindan ham oldinga qoʻyibdilar. Bu kitobda shoir shaxsiyati va ijodi haqida buyuk-buyuk olimlar, ijod salaflari fikr bildiribdilarki, “uning “Barakalla” boʻlgani shudir” (E.Vohidov). Shuning uchun bu kitobni “Zabarjad kitob” desak arziydi. Bu zabarjad kitobni oʻqigach, yuqorida aytganimizday, shoirning asarlarini izlashga, qaytadan sinchiklab oʻqishga, “Soʻz latofati”ni uqishga kirishasiz, menga oʻxshab. Bunga ishonchim komil! Sizga omad va zako yor boʻlsin!

Tursunboy ABDULLAYeV.