ENEPGIYa PESUPSLAPINI TEJAŞ, VAQTIDA HAQ TÖLAŞ – FAPOVON TUPMUŞ KAFOLATI
Kundalik turmuşda elektr energiyasi, gaz va suvga doim ehtiyoj seziladi. Kun davomida har kim ularni öziga keragiça işlatadi. Ammo bu resurslar qanday manbalar orqali bizgaça yetib kelayotganligi, ularning zahirasi qança muddatga yetişiga qiziqib ham körmaymiz. Energiya resurslarini aholiga yetkazib beriş ham köp miqdorda mablağ talab qiladigan iş hisoblanadi.
Mamlakatimizda aholi soni tobora ösayotgan bir paytda energiya resurslariga ham ehtiyoj ortib bormoqda. Maʼlumki, bu ehtiyoj yurtimizda “Özbekneftgaz” va “Özbekenergo” aktsiyadorlik jamiyatlari tomonidan taʼminlanib kelinmoqda. Şu barobarida resurslarimiz qançadir miqdorda xorijga eksport ham qilinayotganidan xabardormiz. Bu holat hamda energiya resurslarining narxi oşirilayotganligi, aholi zarurati ortayotgan bir paytda qiziqişlarga sabab bölişi tabiiy.
ÖzAda eʼlon qilingan “Energiya resurslarining narxi nega oşmoqda?” nomli maqolada buning sabablari haqida batafsil söz yuritilgan. Maqolada oxirgi 10-yil içida mamlakatimiz sanoati va aholisining tabiiy gazga bölgan ehtiyoji sezilarli darajada oşganligi va şu bilan birga sönggi 35-40-yil içida Kökdumaloq, Gazli, Şörtan, Dengiz köl kabi asosiy gaz konlaridagi tabiiy gaz zahiralari kamayayotgani aytib ötilgan: “Eski konlarda gaz qazib olişni bir maromda uşlab turiş va yangilarini işga tuşiriş murakkab va köp xarajat talab etadi. Gaz konlarini barpo etişning dastlabki bosqiçida gazning past bosimi 400-500 atmosferani taşkil etgan edi. Hozirgi kunda mavjud konlarda bu körsatkiç örtaça 25-40 atmosferaga qadar kamaygan. Tabiiy gazni gaz transport tizimiga tayyorlab, yetkazib beriş uçun esa kamida 75 atmosferalik bosim kerak böladi.
Bosimni tabiiy gaz yetkaziş uçun zarur darajada uşlab turiş maqsadida 2000-2017-yillarda konlarda 66 agregatdan iborat 16 siqiş kompressor stantsiyalari qurilib, foydalanişga topşirildi. Bu ham tabiiyki, ança mablağ sarflaşni talab etdi. Oxirgi 10-yilda mamlakatimizda neft işlab çiqarişning qariyb 4 baravar kamaygani oqibatida neft va neft mahsulotlari importi şunça ortdi. Natijada “Özbekneftgaz” aktsiyadorlik jamiyatining neft va neft mahsulotlarini import qilişga valyuta xarajatlari ham ança ösdi.”
Maqolada izoh berilganidek, içki bozorda neft mahsulotlariga bölgan çakana narxlar dinamikasi jahondagi körsatkiçlardan orqada qolmoqda. Possiyada 1 litr A-91 benzinining örtaça narxi 0,64, Qirğizistonda 0,63, Turkiyada 1,04, Xitoyda 1,09 AQŞ dollarini taşkil qiladi. Özbekistonda esa bu narx örtaça 0,53 AQŞ dollariga töğri kelmoqda.
Şuningdek, tabiiy gaz va elektr energiyasi resurslarining narxlari özaro boğliqligi haqida söz yuritilib, raqamlar misolida tahlil qilingan: “2017-yilda mamlakatimizda 61 milliard kVt/soat elektr energiyasi işlab çiqarilgan, şundan 48,8 milliardi tabiiy gaz asosida işlab çiqarilgan elektr energiyasidir. Bunga 15,2 milliard kub metr gaz, yaʼni qazib olingan gaz umumiy hajmining 24 foizi sarflangan. Şu tariqa, tabiiy gaz narxining oşişi bilan elektr energiyasi narxi ham oşadi. Bu esa iqtisodiyotda inflyatsiya körsatkiçlariga taʼsir qilmasdan qolmaydi. Mavjud issiqlik elektr stantsiyalari va issiqlik elektr markazlarining aksariyati ötgan asrda barpo etilgan bölib, ular öz xizmat muddatini ötab bölgan. Ulardan ortiqça foydalaniş tarmoqda ikki baravar köp yoqilği sarflanişiga olib keladi.
“Özbekneftgaz” aktsiyadorlik jamiyati quvvatlarining 80 foizi eskirgani bois, zamonaviy texnologiyalarni joriy etiş orqali ularni modernizatsiya qiliş zarur. Bu elektr energiyasi işlab çiqarişni 1,5 baravar oşirişga xizmat qiladi.
Energiya resurslari tariflariga töxtaladigan bölsak, aholi uçun gaz va elektr energiyasi narxi oşganini eşitib, hayratlanamizmi? Albatta, yöq. Narxlarning oşganidan norozi bölamizmi? Ha. Narxlar oşişi sabablarini esa tuşunişga, anglaşga urinamizmi? Keling, özimizni aldamaylik – yöq, urinmaymiz. “Özbekneftgaz” va “Özbekenergo” aktsiyadorlik jamiyatlari tizimidagi kompaniyalar deyarli davlatga qaraşli, yaʼni ulardagi davlat uluşi 98 foiz ekani ham, aslida bizning baxtimiz. Ular aholi va iqtisodiyot uçun tabiiy resurslarni işlab çiqariş bilan birga davlatga soliq tölaşi, yangi loyihalarga sarmoya kiritişi, qöşimça iş örinlari yaratişi kerak, şunday qilmoqda ham.”
Facebook ijtimoiy tarmoğidagi “Xalq ovozi (Golos naroda)” sahifasida eʼlon qilingan ÖzAning uşbu maqolasiga foydalanuvçilar turliça munosabat bildirgan. Quyida ularning baʼzilarini eʼtiboringizga havola qilamiz:
Xayitboy Paimberganov ismli foydalanuvçi: – Eski asbob uskunalarni yangisiga almaştirmasak, sarf-xarajatlar oşib ketaveradi.
Abdulla Mirzajonov:
– Şunça tokga tölanayotgan pullar qayerga ketyapti, nega ularni köpaytirmaydi?
Damir Sultonov:
– Bu tölayotgan pullarimiz, davlat elektr işlab çiqariş uçun sarflayotgan xarajatlarning yarmini ham qoplamaydi. Tizimda qilinadigan iş köp, şunça pulni qayerdan oladi?
Gulmira Kadirova:
– Köpaytiriş kerak degan bilan iş bitmaydi. Unga ketadigan pulni davlat qayerdan olsin, özi şundoq ham xarajatlarni yarmidan köpi nasiya bölib ketgan bölsa
Dilfuza Sobirjonova:
– “Özbekneftgaz” AJning quvvatlarining 80 foizi eskirgan, agar modernizatsiya qilinsa energiya işlab çiqarişni 1,5 baravar oşiriş mumkin.
Nodir Alimov:
– Gaz va elektr-energiya resurslaridan tejamkorlik bilan foydalanişimiz va kelajak avlod haqida ham qayğurişimiz şart!
Bekzod Djuraboev:
– Gaz va elektr-energiya bormagan joylar nimani tejasin?
Sem Nadjmidinnov:
Agar modernizatsiya qiliş gaz va elektr tokining oşişiga olib kelsa, buni amalga oşiriş kerak. Faqat kam taʼminlanganlarga şaroit yaratib beriş kerak. Bu holda boyib bitib ketganlar köproq tölasin.
Bu maʼlumotlar orqali beminnat foydalanilayotgan tabiiy gaz, suv va elektr energiyasini uzluksiz yetkaziş oson keçmayotganligini biliş, bu haqda yetarliça tasavvurga ega böliş mumkin. Şunday ekan, har bir xonadonda uzluksiz işlatilayotgan tabiiy resurslarimizdan tejamkorlik bilan foydalaniş lozim. Isteʼmol uçun öz vaqtida haq tölanişi esa uşbu resurslarni öz vaqtida, zarur miqdorda yetkazib beriş imkonini beriş bilan birga kelajakda avlodlarimizning farovon hayot keçirişi uçun ham asos böladi.
Ozoda XUDOYBEPGANOVA,
jurnalist.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶