VALYuTA SIYoSATIDAGI OʻZGARIShLAR IQTISODIYoTIMIZ RIVOJIGA XIZMAT QILADI

Har bir davlatda iqtisodiyot sohasiga alohida ahamiyat qaratiladi. Boisi, xalq boy va toʻq boʻlsagina, jamiyat ravnaq topadi. Mamlakatimizda ham bu jabhada koʻplab islohotlar amalga oshirildi. Ayni davrdagi xalqimiz turmushidagi farovonlik, toʻkin-sochinlikni buning yaqqol isboti sifatida eʼtirof eta olamiz. Davlatimiz rahbari Sh.M.Mirziyoyevning yaqinda imzolanib, 5 sentyabrdan amalda qoʻllanila boshlagan «Valyuta siyosatini liberallashtirish boʻyicha birlamchi chora-tadbirlar toʻgʻrisida»gi PF-5177-sonli Farmoni ham mamlakatimiz iqtisodiyotidagi rivojlanishni yangi bosqichga olib chiqishi kutilmoqda.

PUL – MODDIY EHTIYoJ

Iqtisodiy hayotda pul birliklari muhim oʻrin tutadi. Zaruriy ehtiyojlar pul muomalasi orqali amalga oshadi. Iqtisodiyotni rivojlantirishda ahamiyat kasb etayotgan tadbirkorlik faoliyatida chet el bilan munosabat hamda xalq orasida xorijga chiqib mehnat qilib kelishlar va boshqa koʻplab sabablar tufayli xorijiy valyuta – yaʼni chet davlatlar pul birliklari bugungi kunda mamlakatimizda ishlatilishi, muomalada boʻlishi odatiy tusga aylanmoqda.

Pul – insonlarning moddiy ehtiyoji uchun zarur vosita hisoblanadi. Insonlar shu ehtiyojni toʻldirish maqsadida mehnat qiladilar. Kimdir aqliy mehnat, kimdir jismoniy mehnat orqasidan daromad topishga erishadi. Shu oʻrinda, 26-yil oldin erishilgan mustaqilligimiz tufayli xalqimizga moddiy tomondan tiklanib olish uchun keng imkoniyatlar yaratilganligini aytib oʻtish joiz. Istiqlol sharofati bilan tadbirkorlik, milliy hunarmandchilik, fermerlik harakati kabilar yoʻlga qoʻyildi. Bu esa insonlarning halol mehnat orqali daromad topish manbasiga aylandi.

Ha, Birinchi Prezidentimiz I.A.Karimov xalqni farovonlik yoʻliga boshlab, iqtisodiyotni yuksaltirdilar. Hozirgi kunda Yurtboshimiz Sh.M.Mirziyoyev ham ularning ezgu ishlarini davom ettirib, el manfaatini koʻzlab, xalqchil siyosat yuritmoqdalar. Qator farmonlar jumlasidagi yaqinda qabul qilingan "Valyuta siyosatini liberallashtirish boʻyicha birlamchi chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi PF-5177-sonli Farmonining ham Oʻzbekiston iqtisodiyotida muhim ahamiyatga egaligini toʻgʻri anglab, tushunib olishimiz zarur.

TUShUNMOVChILIKLAR TABIIY HOL

Mazkur Farmonning mohiyatini hamma birdek va darhol tushunib yetolmasligi tabiiydir. Bu esa oddiy xalq orasida turli xil mulohazalarga sabab boʻlishiga olib keladi. Xalq orasida "Endi nima boʻlarkan, narx-navoga taʼsir qilmasmikan, davlat kurslarida foydalanilayotgan xizmatlar ham oʻzgararmikan?!” kabi istiholali va tashvishli fikrlar paydo boʻlishi shubhasizdir.

Lekin Farmon ijrosi bu tashvishlarning oʻrinsiz ekanligini, u mamlakatimiz iqtisodiyotini rivojlantirishdagi samarali omil ekanligini koʻrsatmoqda. Amaliyotga tatbiq etilayotgan Farmonga muvofiq endilikda valyuta siyosati boʻyicha hukumat va banklar tomonidan yengillashtiruvchi chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda.

Xorijiy valyuta jismoniy shaxslar uchun alohida  tartibga koʻra va yuridik shaxslar uchun alohida tartib boʻyicha konvertatsiya qilinmoqda. Shuningdek, iqtisodiyotda oʻz mavqeiga ega boʻlgan koʻpgina tadbirkorlar xorij bilan savdo munosabatlarini amalga oshirishda valyutaga ehtiyoji boʻlganligi sababli bir qancha muammolarga duch kelishayotgan edi. Chet elga sayohatga chiquvchilar, xorijiy kasalxonalarda davolanuvchilar hamda oliy oʻquv yurtlarida tahsil oluvchilar ham bundan mustasno emas edilar. Farmon ijrosi amalga oshirilishi davomida bu boradagi muammolar asta-sekin yechimini topishi koʻzda tutilgan va yaqin muddatlar ichida valyuta siyosatining barqarorlashuvi kutilmoqda. Iqtisodiyotdagi bu oʻzgarishlar, yaqin kelajakda, albatta, oʻzining ijobiy samarasini koʻrsatadi.

"QORA BOZOR” TUGATILADIMI?

Ijtimoiy tarmoqlarda bir moliyachi-ekspertning "Birinchi Prezidentimiz I.A.Karimov "... bu dunyoda tabiatda ham, jamiyatda ham boʻshliq boʻlmaydi. Qayerdadir boʻshliq paydo boʻldimi, hech shubhasiz, uni albatta kimdir toʻldirishga harakat qiladi” degan edi. Xuddi shu soʻzlarning isboti sifatida cheklangan valyuta konvertatsiyasi natijasida yaratilgan turli boʻshliqlarni yashirin iqtisodiyot vakillari oʻzlarining turli niqob ostidagi vazifalari bilan toʻldirib kelishgan”, degan fikrlarini oʻqib qoldim. Darhaqiqat, keyingi yillarda koʻchadagi kurs va davlat kursi oʻrtasidagi farqdan, shuningdek valyutaning noqonuniy oldi-sotdisidan foyda olishni koʻzlab, ish qiladigan noqonuniy "kasb”lar hamda bu "kasb”da faoliyat koʻrsatuvchilar paydo boʻlgan edi.

Iqtisodiyot tilida "qora bozor” deb ataluvchi bu nuqta faoliyatidan foydalanish tabiiy holga aylanib qolayotgan edi. Bu holatga qonuniy chora koʻrishga qanchalik harakat qilinmasin, baribir butunlay yoʻq qilinishiga erishilmayotganini tan olishimiz kerak.

– Noqonuniy valyuta faoliyati boʻyicha mazkur yilda 6 nafar shaxsga maʼmuriy ish qoʻzgʻatilib, maʼmuriy ishlar boʻyicha Amudaryo tuman sudiga qonuniy chora koʻrish uchun yuborildi. Chet el valyutalarining noqonuniy ravishdagi oldi-sotdisi bilan shugʻullanib yurgan shaxslarni aniqlash hamda valyuta faoliyatidagi qonun buzilish holatlariga barham berish maqsadida qator  tadbirlarni amalga oshirmoqdamiz. Chunki, har qanday noqonuniy faoliyat davlat va fuqarolar manfaatiga zarar yetkazadi, – deya eʼtirof etadi Oʻzbekiston Respublikasi Bosh Prokuraturasi huzuridagi soliq, valyutaga oid jinoyatlarga va jinoiy daromadlarni legallashtirishga qarshi kurashish departamenti Qoraqalpogʻiston Respublikasi boshqarmasi  boʻlimi boshligʻi Sultonboy Qurbonov.

Shu oʻrinda aytish joizki, Farmon ijrosining taʼminlanishi "qora bozor” faoliyatining oʻz-oʻzidan tugashiga olib kelishi ham ehtimoldan xoli emas.

NARX-NAVO HAQIDA

Valyutaning davlat kursi, "qora bozor” kursiga tenglashtirilishi narx-navoga aslo taʼsir koʻrsatmaydi. Chunki, bozordagi mahsulotlar narxi doim "qora bozor” kursiga qarab belgilanib kelingan. Nimadir xarid qilmoqchi boʻlsak, uning narxi odatdagidan oshgan boʻlsa, sotuvchilarning dollar narxi koʻtarilganligini roʻkach qilishlari odatiy holga aylanganligi hammaga maʼlum.

Narxi xorijiy valyutaning rasmiy kursi boʻyicha belgilanib kelinayotgan mobil aloqa, internet, aviachiptalar va boshqa xizmatlar narxlari shu yilning 29-avgustdagi davlat kursi boʻyicha (bir AQSh dollari – 4210 soʻm) hisoblanmoqda.

TUMAN BANKLARIDA VALYuTA KONVERTATsIYaSI

Prezidentimizning yuqoridagi  Farmoni ijrosini taʼminlash maqsadida ATB "Agrobank”ning tuman filialida Konversion amaliyotlar boʻlimi va Valyuta ayirboshlash shoxobchasi tashkil etildi.

– Boʻlimimizda ertalabki soat 9:00 dan kechki soat 22:00 gacha fuqarolarga xizmat koʻrsatiladi, – deydi ATB "Agrobank” tuman filialining Konversion amaliyotlar boʻlimi boshligʻi Qadamjon Duysenboyev. – Malakali xodimlarimiz Muborak Xoʻjamurodova, Qurbonoy Saparovalarning xizmatlaridan fuqarolar nihoyatda mamnun.

ATB "Agrobank” tuman filialining Valyuta  ayirboshlash shoxobchasida fuqarolarga chegaralanmagan miqdordagi chet el valyutasi 50 ming soʻmlik kupyuralarda almashtirib berilmoqda. Buning uchun murojaat qiluvchidan faqatgina shaxsini tasdiqlovchi hujjat, yaʼni pasport nusxasi soʻraladi. Shuningdek, chet el valyutasiga ehtiyoj sezayotgan jismoniy shaxslarga ham har chorak mobaynida 5000 AQSh dollarigacha boʻlgan valyutani "Visa” xalqaro plastik kartalariga oʻtkazib va naqd koʻrinishlarda berish yoʻlga qoʻyiladi.

Valyuta siyosatidagi mazkur oʻzgarishlar, mamlakatimiz iqtisodiy hayotida muhim ahamiyat kasb etishi muqarrardir. Bu esa oʻz oʻrnida xalqimiz farovonligi ortishiga va jamiyatimiz yanada ravnaq topishiga xizmat qiladi.

Ozoda XUDOYBERGANOVA, jurnalist.

(Foto - http://parliament.gov.uz)