GIYoHVANDLIK – INSON HAYoTINING KUShANDASI

Giyohvandlik – inson salomatligi va uning taqdiri hamda jamiyat uchun eng xavfli odat hisoblanadi.

Har bir giyohvand oʻz xohish-irodasi bilan yoki oʻziga bogʻliq boʻlmagan xolda, oʻzining kayfiyatini koʻtarish, emotsional holatini yaxshilash uchun giyohvand moddaga xaddan tashqari kuchli ehtiyoj sezadi. Giyohvand moddalarni dastlabki paytda isteʼmol qilishdan maqsad, odamlarning oʻzlarini bezovta qilayotgan hislardan – charchoqlik va hayotdan qoniqmaslik, shuningdek ruhiy qashshoqlik kabi hissiyotlar iskanjasidan vaqtinchalik boʻlsa ham qutilishdir.

Umuman olganda, har bir inson oʻz hayotidan qoniqish hosil qilib, ijobiy sezgilar ogʻushida yashashga intilishi tushunarli va tabiiy holdir. Biroq bunday ijobiy hissiyotlarni sezishga intilish, qoniqish hosil qilish, hayotda osonlikcha erishib boʻlmaydigan, katta hajmdagi, murakkab ishlarni bajarish bilan bogʻliq tinimsiz mehnat qilishni talab etadigan jarayondir. Hayotda hamma ham birdek bunday sharafga muyassar boʻlolmaydi. Oqibatda oʻz irodasini boshqara olmaydigan ayrim kishilar hayotdan qoniqish hosil qilish, shirin xayollar ogʻushida yashashning oson yoʻlini axtaradilar. Bu yoʻl – giyohvandlikka ruju qoʻyish yoʻlidir.

Giyohvandlikka olib keluvchi omillar qatorida ayrim odamlarga xos irodasizlik, shuningdek oʻzining nuqsonli tabiati, qobiliyatsizligi tufayli odamlar oʻrtasida muloqot oʻrnata olmaslik kabi salbiy taʼsirlardan qutilishga intilish singari holatlarni koʻrsatib oʻtish mumkin. Oʻsmirlarda esa giyohvand moddalarni isteʼmol qiluvchi kattalarga taqlid qilishga moyillik, giyohvand moddalarning «moʻʼjizali taʼsiri»ga ishonuvchanlik, koʻpchilikning irodasiga soʻzsiz boʻysunish kabi xususiyatlar, ularning ushbu ogʻu tuzogʻiga tushib qolishiga sabab boʻladi. Giyohvandlar narkotik moddalarga dastlab ruhan, soʻngra jismonan bogʻlanib qoladilar. Ruhiy bogʻlanish deganda, insonning giyohvand moddalar taʼsirida dastlab his etgan, yoqimli sezgi va kechinmalarini yana qaytadan his etishga intilish tushuniladi. Ana shu dastlabki bosqichdayoq, organizmning talabini u yoki bu sabablarga koʻra qondira olmaslik, bemor kayfiyatining buzilishi, yaʼni depressiya holatini keltirib chiqaradi va unda narkotik moddaga bogʻlanish paydo boʻla boshlaydi. Bu bosqichda nevroz alomatlari koʻzga tashlanib, jahlning tez chiqishi, charchash, fikrning tarqoqligi, sezuvchanlikning ortishi, vegetativ asab tizimi faoliyati buzilish belgilari paydo boʻladi.

Giyohvand moddalarni muttasil isteʼmol qilish inson shaxsini qashshoqlashtiradi, irodasini boʻshashtiradi, mehnat qilish qobiliyatini pasaytiradi. Giyohvand moddalar taʼsirida asab tizimi hujayralari halok boʻladi, organizmning immun himoya xususiyati pasayadi, xavfli oʻsmalar (rak) oʻsishi faollashadi, inson umri qisqaradi. Bunday odamlar bevaqt oʻlimga mahkumdirlar.

Giyohvand moddalarni isteʼmol qilish inson shaxsining yemirilishiga olib keladi, shaxsning jamiyat bilan aloqasi buzilib, turmushda va jamiyatda axloqiy nopokliklarga yoʻl qoʻyadi, jinoyatlarning oʻsishiga sababchi boʻladi. Giyohvandlik – oʻta xavfli kasallik boʻlgan OITS (SPID) kasalligini tarqatuvchi asosiy manbaadir. Giyohvand moddalarni isteʼmol qiluvchilar jamiyat uchun ham, oʻz shaxsi uchun ham «men»i yoʻqotilgan, deb hisoblanadi. Bundaylarning kelajagi yoʻq.

Giyohvandlikka qarshi kurash: giyohvand moddalarni isteʼmol qilishni man etish, tarkibida giyohvand moddalari boʻlgan oʻsimlik turlarini oʻstirishni taʼqiqlash, giyohvandlarni oʻz vaqtida aniqlash ishiga keng jamoatchilikni jalb qilish, davlat chegaralari orqali giyohvand moddalarni olib oʻtishga toʻsiq yaratish, giyohvandlarni davolash kabi chora-tadbirlarni amalga oshirish yoʻli bilan olib boriladi.

Eng muhimi, giyohvandlik – umr zavoli ekanini har kim anglab yetishi lozim. Shundagina bu illatning oldi olinadi.

O.HALIMOV,  tuman Tibbiyot birlashmasi boshligʻi, tibbiyot fanlari nomzodi.

(Foto - http://uchquduq-gazeta.uz)