Qoraqalpoq xalqining nomoddiy madaniy merosi: Xalq amaliy sanʼati
Qoraqalpoq xalqining madaniyati ildizlari juda teran va boy tarixga ega. U turli xalqlarning madaniy anʼanalarining qorişmalarini ham öz içiga oladi. Xalqining öziga xos turmuş tarzi, urf-odatlari asrlar davomida rivojlanib, sayqallanib keldiki, boşqa xalqlar madaniyatlaridan noyob xususiyatlari bilan alohida ajralib turadi.
Qoraqalpoq xalqining nomoddiy madaniy merosi haqida gapirganimizda eng avvalo, yuksak taraqqiy etgan folklorini – xalq oğzaki ijodi va xalq musiqasini esga oliş lozim. Şuni alohida taʼkidlaş joizki, hozirgi kunda qoraqalpoq ijodkorlari tomonidan töplab, naşr etilgan qoraqalpoq xalq oğzaki ijodi namunalarining yuzinçi tomi öquvçilar hukmiga havola etilganiga bir neça yil böldi. Dostonlar, baxşilar tomonidan öziga xos uslubda kuylanib kelinayotgan, qöşiqlar, termalar, ertaklar va turli marosimlarga xos yigit-qizlarning aytişuvlari munosib joy olgan töplamning qaysi birini öqib körsangiz ham qoraqalpoq xalqining yuksak aql-zakosiga, tafakkur olamining kengdigiga sözga çeçan, tili boyligiga amin bölasiz. Xalq musiqalari ham ohanglari betakrorligi, köngilga yaqinligi bilan diqqatga sazovordir.
Qoraqlalpoq xalqining nomoddiy madaniy merosi şu qadar noyob va öziga xos tarixga ega. Turmuş taqozosiga muvofiq dunyoga kelib, asrlar davomida şakllanib, sayqallanib, noyob hunar sifatida qadrlanib kelgan kulolçilik ham qadim tarixga ega. Hatto kulolçilik, gilamdözlik, yoğoç öymakorligi şu qadar rivojlanganki, qoraqalpoq zaminidagi eng qadimiy şaharlar (Xöjayli, Törtköl, Şobboz, Çimboy)da bu hunar egalari maʼlum bir hududda yaşaşgan. Ular yaşagan hudud yo köça ham şu hunarmandlar nomi bilan kulolçilar, gilamdözlar yo naqqoşlar köçasi deb atalgan.
Yurtimizda olib borilgan arxeologik izlanişlar natijasida topilgan kulolçilik osori-atiqalari bu hunarning kelib çiqişi olis tariximizga taalluqli ekanidan dalolat beradi.
Şuningdek, qadimiy xalq gilamdözlik anʼanalari köp avlodlarning ixtiroçilik urinişlari natijasida rivojlanib, nihoyatda uzoq va keng ildizlarga ega. Qişloq joylarida asosan ayollar tomonidan uyda töqilgan gilamlar oddiy, lekin mukammal texnikada işlab çiqilganligini anglatadi, şu tariqa ranglar, şakllar, nozik naqş kombinatsiyalariga ega.
Istiqlol yillarida yurtimizda milliy hunarmandçilik taraqqiyotiga qaratilayotgan eʼtibor tufayli yoğoç öymakorligi sanʼati ham jadal rivojlanmoqda. Usta-hunarmandlar tomonidan yuksak did va mahorat bilan tayyorlanayotgan bir-biridan bejirim va betakror mahsulotlar nainki yurtimiz, balki xorij davlatlarida ham yuqori baholanayapti.
Yoğoç öymakorligining şuhrati heç qaçon susaymagan. Ösimliklarga oid naqşlar orqali har qanday yuzani bezaş anʼanaviy yoğoç öymakorlik sanʼatining eng maşhur turidir. Öymakorlikda köproq çinor, tut, yonğoq, qayrağoç, olça yoki örikdan foydalanilar edi.
Istiqlol yillari yurtimizda xalq badiiy hunarmandçiliklari va amaliy sanʼati yanada rivoj topdi. Avloddan avlodga, ustadan şogirdga ötib kelayotgan milliy hunarmandçiligimizning baʼzi unutilgan turlari qayta tiklanib bormoqda.
Birinçi Prezidentimiz Islom Karimovning 2010-yil 30-martda qabul qilgan «Xalq badiiy hunarmandçiligi va amaliy sanʼatini rivojlantirişni yanada qöllab-quvvatlaş töğrisida»gi Farmoni bu borada muhim dasturulamal bölmoqda.
Ayni paytda Qoraqalpoğiston Respublikasida faoliyat yuritayotgan uç yuzdan ziyod hunarmandning 25 foizini yoşlar, 50 foizini ayollar taşkil etadi. Ular yurtimizda va xalqaro miqyosda taşkil etilayotgan turli tanlov va festivallarda faol qatnaşib, milliy madaniyatimizni keng tarğib etişga munosib hissa qöşib kelmoqda.
Qoraqalpoq xalqining nomoddiy madaniy merosi bugungi avlod vakillari tomonidan qadrlanib, rivojlantirilib kelinayotgani bejiz emas.
(Foto - http://www.uza.uz)

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶