Şarof Raşidov tavalludining 100 yilligi oldidan
DOIMO FAMXÖR EDI
Atoqli davlat va jamoat arbobi, taniqli yozuvçi Şarof Raşidov qoraqalpoq xalqining, adiblarining doimiy homiysi va ğamxöri edi. Uning nazaridan yozuvçi ahli çetda qolmasdi. Qoraqalpoğistonga çorak asrdan ziyod rahbarlik qilgan davlat va jamoat arbobi Qallibek Kamolov "Yel xizmetinde” (Nukus – 1995) yodnoma kitobida bu haqda quyidagiça yozadi: "U Qoraqalpoğistonda faqat xalq xöjaligining rivojlanişigagina emas, adabiyot va madaniyatning taraqqiy etişiga ham katta eʼtibor qaratdi. Har kelganida Tilovbergan Jumamurodov, Jölmirza Oymirzayev, Ibroyim Yusupov, Tölepbergan Qayipbergenov va boşqa adiblarimiz bilan suhbatlaşib, ularning ijod mahsullarining özbek va rus tillarida naşr etilişiga yordam qilardi” (26-bet). Bu haqda sobiq Qoraqalpoğiston viloyat partiya qömitasida tarğibot-taşviqot böyiça kotib lavozimida işlagan Kamol Rzayev ham şunday yozadi. "Şarof Raşidov salomlaşib bölganidan keyin darhol Jölmirza Oymirzayev, Ibroyim Yusupov, Tilovbergan Jumamurodov, Tölepbergen Qayipbergenov, Xöjabek Seytov töğrisida sörardi. "Ular yaxşi işlayaptilarmi? Ijodiy rejalarida qanday asarlar yoziş bor, xabaringiz bormi?” – derdi. Men javob qaytarardim. "Yozuvçilar, sanʼat, madaniyat xodimlari, olimlar bilan yaqindan işlaşiş kerak. Ularning asarlarini, yozgan ilmiy işlarini naşr qildirişda yordam bering. Moskva, Leningraddan tarjimonlar topib, ularning asarlarini rus tiliga tarjima qildirib, ittifoq miqyosida öqiladigan qilib naşrdan çiqariş kerak”, deya nasihat qildi. "Qolaversa, ziyolilar orasida döstlikni, hamkorlikda işlaşni yaxşilaş kerak, keçirimli böling, jahl qilmang, ijodkor ziyolilar bilan iliq munosabatda böling inim, işlaringizda muvaffaqiyatlar tilayman” – dedi xayrlaşayotib”.
Şarof Raşidovning tengdoşi, 1952-59-yillarda Qoraqalpoğiston Yozuvçilar uyuşmasiga rahbarlik qilgan, 1954-yildan boşlab bu uluğ inson bilan döstona aloqada bölgan, qoraqalpoq adabiyotida öz örniga ega marhum Xöjabek Seytov "Yel iğbalina janğan julduz sönbeydi” ("Yerkin Qaraqalpaqstan” gazetasining 150-soni, 3 sentyabr 1992-yil) maqolasida şunday hikoya qiladi:
"Oradan ikki yil ötgandan keyin (1966-yil) Özbekistonda qoraqalpoq adabiyoti va sanʼati dekadasi boşlandi. Ön kunlik iştirokçilarini Şarof Raşidov çin dildan tabrikladi, bizning adabiyotimiz va milliy sanʼatimizning muvaffaqiyatlarini yuqori baholadi, Özbekiston va boşqa qardoş xalqlar madaniyatining ajralmas qismi ekanligini taʼkidladi. Haqiqatan ham qoraqalpoq adiblarining 26 atamadagi kitoblari, şeʼrlar töplami, romanlari, qissalari özbek va rus tillarida çop etilib, qardoş xalqlar öquvçilarining kitob fondiga qöşildi. Bizning madaniyatimizning qay darajada rivojlanganligi, yuksalganligi matbuotda atrofliça tarğib qilindi. "Qirq qiz” dostoni rus va özbek tillariga tarjima qilinib, naşr etildi. Bunga birodarimiz Şarof Raşidovning bevosita yordam qilganligini biz yaxşi bilamiz va heç qaçon unutmaymiz”.
Şuningdek taniqli yozuvçi mazkur maqolasida Şarof Raşidov umrining oxirgi kunlarigaça qoraqalpoq adabiyotida qanday asarlar yaratilayotganligi töğrisida har uçraşgani sayin sörab turganligini, bilişga qiziqqanligini, ularning eng yaxşilarini özbek, rus tillarida naşr qildirişda (özining "Tölqin”, "Yaylov yulduzlari” şeʼrlar töplamlarining, "Maşaqqatli baxt”, "Yöl böyidagi tepaga taʼzim qil” romanlarini özbek va rus tillarida tarjima qilinib çop etilişida) yordamini ayamaganligini taʼkidlab ötadi.
Özbekiston va Qoraqalpoğiston xalq şoiri, Özbekiston Qahramoni Ibroyim Yusupovga Şarof Raşidovning hurmati juda baland edi. Şoir "Şarapatli insan” ("Yerkin Qaraqalpaqstan” gazetasi. 185-son, 3-noyabr 1992-yil) maqolasida şunday yozadi:
"Bir kuni Qallibek Kamolov oldiga çaqirib "Indinga Xorazm viloyatiga ikkinçi orden topşiriladi. Şarof Raşidov sizga salom aytdi. Bitta şeʼr bölsin, deyapti. Qani sanoçning tubini qoq...” – dedi kulib, menga şeʼr yozdirmoqçi bölganida har gal aytadigan iborasini takrorlab. Aytilgan kuni yoşulli Nukusga kelib, Qallibek Kamolov, Norboy Eşmurodov, Oyim Kamolova, Mirzabek Qalimbetov va meni samolyotda Urgançga olib ketdi. Viloyatga orden topşiriş tantanalari Narimonov nomli kolxozda böldi. Sababi u paytda Xorazmdagi eng katta klub marhum Iskandar Dösov boşçilik qilgan şu maşhur kolxozdagina bor ekan. Tantanali vaziyatda orden topşirildi. Şunda öqigan şeʼrimda yoşullini zavqlantirgan uşbu satrlar bor edi:
Tomirimizda tuğişganlik qonimiz bor qotişgan,
Ota-bobomiz bir non topsa, birga bölib totişgan.
Xalqimiz bor bir daryoning ikki böyida,
"Assalomu alaykum!” deb, nosvoy sörab otişgan.
Xorazmdagi tantanalardan keyin samolyotda Nukusga uçib keldik. Aeroportda u kişi menga rağbat berib, "Hali siz bilan köp nosvoy otişamiz”, deb kuldi. Rostdan-da şunday böldi: bu şarofati uluğ insonning yoş qoraqalpoq şoiriga nazari tuşgani edi. U nurni özimning butun umrimda haligaça his qilaman...”
Mazkur maqolasida atoqli şoir özining Şarof Raşidovning topşiriği va ilhomlantirişi bilan Köhna Urgançdagi "Bolşevik” (Hozirgi Aşir Qaqabayev nomli) kolxozida "Töylarga ulansin töyi turkmanning”, Nukus Davlat universitetining oçilişida "Zamon bir ajoyib zamon bölajak”, Qozoğistondagi özbek madaniyati haftaligi kunlarida "Qutlov” şeʼrlarini yozganligini taʼkidlab ötadi.
Dramaturg Ayladur Ötaliyev "Ulkemizdin ulli batiri” ("Yerkin Qaraqalpaqstan” gazetasining 85-soni, 16-iyul 1996-yil) maqolasida Şarof Raşidovni quyidagiça xotirlaydi:
"... Şarof Raşidov bilan 20 daqiqaça suhbatlaşdim. U mening ijodiy işlarim bilan qiziqdi. Men şunda xalqimizning qahramoni Ernazar Olaköz haqida tarixiy drama yozmoqçi ekanligimni, lekin baʼzilar yozmasligim kerakligini, "Ernazar Olaköz özbeklarga qarşi çiqqan” deganlarini aytganimda Şarof oğa: "Bu gap notöğri, men qaraqalpoqlarning tarixi bilan tanişman, Ernazar Olaköz heç bir xalqqa qarşi bormagan, u xon tuzumiga qarşi çiqqan kişi. Siz yozing, işlang, menga aytadigan gaplaringizni Qallibek Kamolovga ayting. Yordam qiladi. Qönğiroq qilaman”, dedi. Aytganidek Qallibek oğa Kamolov menga yordam qilib, işlaşimga imkoniyat tuğdirdi. Mana şu insonlarning şarofati orqasida "Ernazar Olaköz” tragediyasi yozildi. Rejissyor Quvvatboy Abduraymov sahnalaştirgan tragediyani toşkentliklar ham tomoşaladi”.
Atoqli davlat va jamoat arbobi, taniqli yozuvçi Şarof Raşidovning qoraqalpoq yozuvçilariga doi-mo homiylik va ğamxörlik qilganligi haqida köp va xöb yoziş mumkin. Lekin yuqoridagi zikr etilganlarning öziyoq u kişining xayrli işlari haqida tasavvur hosil qiliş uçun yetadi, degan umiddaman.
Jabborbergan ŞOMURODOV,
Qönğirot tumani.
«Taraqqiyot közgusi» gazetasi uçun maxsus
tayyorlangan.
(Foto - http://anons.uz)

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶