BAFRIKENGLIK TAMOYILI ASOSIDA

Oʻzbekiston mustaqillikka erishgandan buyon oʻtgan yigirma besh yil mobaynida yurtimizda tom maʼnoda huquqiy demokratik davlat va fuqarolik jamiyatini barpo etish yoʻlida amalga oshirilgan islohotlarning samarasi ayniqsa, salmoqli boʻldi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining 2016-yil 12-oktyabrda «Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilinganligining yigirma toʻrt yilligi munosabati bilan amnistiya toʻgʻrisida»gi Qarorining qabul qilinganligi respublikamizda sud-huquq islohotlari, jinoiy jazolarni liberallashtirish izchillik bilan amalga oshirilayotganligining yaqqol namunasidir.

Amnistiya aktining birinchi bandida insonparvarlikning kechirimlilik ifodasi birinchi galda toʻrt toifadagi shaxslarga, xususan, yoshidan qatʼiy nazar ayollarga, jinoyat sodir etgan vaqtda oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslarga, ushbu amnistiya akti kuchga kirgunga qadar oltmish yoshga toʻlgan erkaklarga hamda chet el fuqarolariga, yaʼni ular huquqlari himoyasiga qaratilgan boʻlib, sodir etgan jinoyati uchun sudlangan bu shaxslarning jazodan ozod qilinishi koʻzda tutilgan.

Ushbu qarorda shaxsga amnistiya aktini qoʻllab, uni jazodan ozod etishda qonunchilik nuqtai nazaridan uchta asos, aniqrogʻi, holat nazarda tutilgan. Birinchisi – mazkur normaning birinchi marta hukm qilingan shaxslarga nisbatan tatbiq qilinishi boʻlsa, ikkinchisi – Jinoyat Kodeksining 15-moddasi beshinchi qismida nazarda tutilgan oʻta ogʻir jinoyatni qasddan sodir etmagan shaxslarga nisbatan qoʻllanishi, uchinchisi – ozodlikdan mahrum qilish tariqasidagi, shuningdek, ozodlikdan mahrum qilish bilan bogʻliq boʻlmagan jazolardan ozod etish nazarda tutilganligidir.

Amnistiya aktining 2-bandiga asosan ehtiyotsizlik orqasida jinoyat sodir etgan barcha shaxslar, shu jumladan, yoshlar, shuningdek, garchand qasddan sodir etilgan boʻlsa-da, biroq Jinoyat Kodeksining 15- moddasi ikkinchi qismida koʻrsatilgan uch yildan koʻp boʻlmagan muddatga ozodlikdan mahrum qilish tariqasidagi ijtimoiy xavfi katta boʻlmagan yoki Jinoyat Kodeksining 15-moddasi uchinchi qismida koʻrsatilgan uch yildan ortiq, lekin besh yildan koʻp boʻlmagan muddatga ozodlikdan mahrum qilish bilan bogʻliq uncha ogʻir boʻlmagan jinoyat sodir qilganligi uchun birinchi marta hukm qilingan shaxslarni, shu jumladan, yoshlarni tayinlangan jazo turi va miqdoridan qatʼiy nazar jazodan ozod qilish nazarda tutilgan.

Umumiy qoidaga koʻra, amnistiya akti, u chiqarilgunga qadar sodir etilgan jinoyatlarga nisbatan tatbiq etiladi. Amnistiya akti uzoqqa choʻzilgan jinoyatlar sodir etgan shaxslarga nisbatan, agar jinoyatning uzluksiz tarkibini tashkil etuvchi barcha harakatlar amnistiya akti kuchga kirgunga qadar amalga oshirilgan boʻlsa, tatbiq etiladi. Amnistiya akti asosida shaxsni javobgarlikdan yoki jazodan ozod etish davlat tomonidan uning jinoyatini emas, balki oʻzini kechirishdir.

Amnistiya haqidagi akt u yoki bu jinoyat uchun javobgarlikni belgilash haqidagi qonunni, shuningdek, sudning maʼlum bir ish yuzasidan chiqargan hukmini oʻzgartirmaydi yoki bekor qilmaydi. Amnistiya aktiga asosan aybdor shaxsning sud tomonidan toʻliq yoki qisman jazodan ozod etilishi yoki hukm bilan tayin etilgan jazosi yengilroq jazoga almashtirilishi kabi holatlar zamirida shaxsning axloqan tuzalish yoʻliga kirib, bundan keyin jinoyatga qoʻl urmaydi, degan mazmun nazarda tutilganligi bois, kechirimlilik, muruvvat hamda bagʻrikenglik yoʻlini tutish oʻzini batamom oqlashiga ishonchimiz komil.

S.DAVLETMURATOV,

jinoyat ishlari boʻyicha tuman sudi raisi.

(Foto - gazeta.uz)