EZGULIKDAN SÖZLAGUVÇI UDUMLAR
Navrözni qadimiy bayram, deb eʼzozlaymiz. Bahor bayramlarida yaqinlarimizga: "Har kuningiz Navröz bölsin!” – deya tilaklar tilaymiz. Bu tilak zamirida Navröz bilan boğliq ezguliklar – bir-birovga mehr-muruvvat, oqibat va samimiyat, muhabbat va hurmat mujassam. Hali yurtimizga Navröz kelmasidanoq bu uluğsifat bayramga – Yangi kunga peşvoz qadamlar, biri-birini takrorlamaydigan bayramona tadoriklar boşlanadi. Navröz udumlaridan eng gözali bu – sumalak saylidir. Sumalak nafaqat Navröz taomi, balki ilik uzildi damlarida yangi mehnat faslini boşlayotgan dehqonlar uçun quvvatbaxş taom hamdir. Bundan taşqari, sumalak sayli özaro ahillik, millatlararo totuvlik, mehr-oqibat, odamlarni birlaştiruvçi udumlar sirasiga kiradi. Sumalak bahona, yangi tuşgan kelinlarning epçilligi, saranjom-sariştaligi, muomalasi-yu pazandaligi sinovdan ötadi. Bolalar sumalak qaynayotgan qozon atrofiga yiğilib ertak va rivoyatlar tinglaşlarida ham yoş avlod tarbiyasi va kamolotiga işora bor. Sumalak – qut-baraka ramzi ham. Kosalarga suzilib, dasturxonlarga tortilgan sumalak dasturxonlargagina emas, insonlar ruhiyatiga ham ziynat bağişlaydi.
Navröz bahonasida momolarimiz yetti xil neʼmat qöşilgan "Navröz göja”, quvvatbaxş "göştli patrak”, "iyjon”, "töğrama” kabi taomlarni pişirib, qöni-qöşnilariga tarqatişlari mehr-oqibatdan dalolat bölsa, Navröz bayramidan oldin tuşgan yangi kelinning qölidan çoy içiş bahonasida "kelin kördi” marosimlarini ötkaziş, kelinçakning odob-ikromini, özi kelin bölgan ovul-elga hurmatini belgilaydi. Bolalar "qoçarmon”, "çullak”, "laylak uçdi”, "qora qördim” (yaşirinmaçoq), qizaloqlar "beş toş” ("çakma-çak”) "mehmon-mehmon”, "oq terakmi, kök terak?”, "töp urdi” kabi öyinlarni birgalikda öynaşlari ösib kelayotgan yoş avlodning özaro ahil, bir-birlarining oğiriga yelka tuta oladigan mehr-oqibatli bölib voyaga yetişişlarida muhim ahamiyatga ega.
Navröz bayrami bilan boğliq bobomeros urf-odat va udumlar talaygina. Ulardan eng muhimi, odamlarning bir-birlarini qöllab-quvvatlab haşar uyuştirişidir. Yaqin-yaqinlargaça yangi imorat qurişni boşlayotgan odamga xolisona yordam beriş yuksak qadrlanardi. "Paxsa töy” deb ataluvçi imorat quriş marosimida nainki erkaklar, balki ayollar ham iştirok etişardi. Ayollar "paxsa töy”iga patirlar yopib, paxsa urayotgan erkaklar beliga belboğ boğlab qöyişardi. Qarindoşlar qöy, yana birov novvot, yana birovlar baholi qudrat pul hadya qilişardi. Imoratning har paxsasi bir kun, baʼzan xalq himmati bilan yarim kunda bitardi. Nazarimda bu udum unut bölib borayotganday.
Navrözda qabristonlarni ziyorat qiliş, obodonlaştiriş, köçalarni tozalab, köçatlar, gullar ekiş, bemorlar holidan xabar oliş, bir-birovga bayram sovğalari ulaşiş – yuksak insoniy fazilatlardan hisoblanadi. Navröz bilan boğliq har bir iş, urf-odat va udumlar asrlar oşa xalqimizga hamişa kötarinki kayfiyat, yangi rejalarga, ezguliklarga qanot bağişlab kelgan va hamişa şunday bölib qoladi.
Pardagul ÖROZBOYeVA, mehnat faxriysi, "Beş ovul” mahallasi.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶