JISMONIY VA YuRIDIK ShAXSLARNING MUROJAATLARI EʼTIBORSIZ QOLMAYDI

Istiqlol yillarida mamlakatimizda inson huquqlari, erkinliklari va uning qonuniy manfaatlarini himoya qilish davlat siyosatining ustuvor yoʻnalishlaridan biriga aylandi. Bu borada samarali huquqiy baza yaratildi. Avvalo, Konstitutsiyamizda belgilab berilgan normalar asosida mamlakatimizda inson, uning huquq va erkinliklari, shaʼni hamda qadr-qimmati eng oliy qadriyat darajasiga koʻtarildi.

Oʻz navbatida fuqarolarimiz ong-tafakkurida yuz berayotgan ushbu oʻzgarishlar va bugun kundalik hayotimizda roʻy berayotgan yangilanishlar milliy qonunchiligimizni zamon talablaridan kelib chiqib takomillashtirib borishni taqozo etayapti.

Xoʻsh, shu paytgacha amalda boʻlgan «Fuqarolarning murojaatlari toʻgʻrisida»gi qonun oʻrniga qabul qilingan yangi qonunning yangiligi nimada?

Taʼkidlash lozimki, bugungi kungacha fuqarolar murojaati 2002-yil 13 dekabrda qabul qilingan «Fuqarolarning murojaatlari toʻgʻrisida»gi qonunning yangi tahriri asosida tartibga solinar edi. Ammo ushbu qonunda yuridik shaxslarning murojaati borasida qoidalar belgilanmagan, shuningdek, elektron murojaatlar ham nazarda tutilmagan edi.

Yangi qonunning maqsadi - fuqarolarning davlat organlariga murojaat etishi tartibini yanada takomillashtirish, shuningdek, yuridik shaxslarning murojaatlarini koʻrib chiqish bilan bogʻliq ijtimoiy munosabatlarni tartibga solishdagi huquqiy boʻshliqni toʻldirishdan iborat.

5 bob, 31 moddadan iborat «Jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari toʻgʻrisida»gi qonunda avvalgi qonunga nisbatan bir qator yangiliklar boʻlib, ular quyidagilarda aks etadi.

Birinchidan, tobora rivojlanib borayotgan fuqarolik jamiyati institutlarining huquqlarini taʼminlash, jumladan, yuridik shaxslarning murojaatlarini koʻrib chiqish bilan bogʻliq boʻlgan ijtimoiy munosabatlarni tartibga solishdagi huquqiy boʻshliq toʻldirildi.

Ikkinchidan, mamlakatimizda axborot texnologiyalari rivojlanishi bilan bogʻliq ravishda keng tarqalayotgan «elektron murojaat» turining huquqiy mustahkamlanishi taʼminlandi.

Uchinchidan, davlat organlarining, mansabdor shaxslarning murojaatlarni koʻrib chiqish va hal etishdagi masʼuliyati oshirildi.

Toʻrtinchidan, qonunda amaliyotda duch kelinayotgan takroriy murojaat, murojaatning dublikati, qoʻshimcha murojaatlar masalalariga aniqlik kiritilib, taʼrif berildi va ularni koʻrib chiqishning tartibi belgilandi.       Bu davlat organlari va boshqa tashkilotlar tomonidan murojaatlarni koʻrib chiqishda huquqni qoʻllashning yagona amaliyotini joriy qilish imkonini beradi.

Qonunning nomi avvalgi qonunga nisbatan birmuncha oʻzgartirildi va kengaytirildi. Bunda xorijiy tajribalar ham oʻrganilib, uning milliy qonunchiligimiz bilan uygʻun, ilgʻor jihatlariga eʼtibor berildi. Qonunda yangi subʼekt - yuridik shaxslar kiritilishini hisobga olgan holda uni amaldagi qonunchilik terminologiyasi bilan muvofiqlashtirib, bir-biriga mutanosib nomlanishi maqbul deb topildi.

«Jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari toʻgʻrisida»gi qonunda faqat fuqarolar emas, balki yuridik shaxslarning ham murojaatlari toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik uchun maʼmuriy va jinoiy javobgarlik belgilandi. Zero, qonun hujjatlarida faqat fuqarolarning murojaatlari toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik uchun maʼmuriy va jinoiy javobgarlik belgilangan edi. Shularni hisobga olgan holda, qonunda yuridik shaxslarning murojaatlarini koʻrib chiqishdagi qonunbuzarlik uchun tegishli maʼmuriy va jinoiy javobgarlikni belgilash maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 144-moddasiga va Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksining 43-moddasiga tegishli oʻzgartirishlar kiritildi.

Shu bilan birga, davlat organlari va muassasalari masʼul xodimlarining ham jismoniy, ham yuridik shaxslardan kelib tushgan murojaatlarga boʻlgan eʼtiborini, bu boradagi masʼuliyatini oshirishni nazarda tutuvchi Jinoyat kodeksi va Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksning tegishli moddalariga kiritilayotgan oʻzgartish va qoʻshimchalar qonun ustuvorligini taʼminlashning samarali huquqiy mexanizmlari takomillashuviga, shuningdek, davlat organlari mansabdor shaxslarining fuqarolar va yuridik shaxslarning murojaatlari bilan ishlash borasidagi masʼuliyatini yanada kuchaytirishning taʼsirchan chorasi yaratilishiga oid gʻoyalari bilan mos ekanligi ham alohida ahamiyatga ega.

Bir soʻz bilan aytganda, «Jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari toʻgʻrisida»gi qonun jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari bilan ishlash samaradorligini oshirishga, ularning huquq va qonuniy manfaatlari himoya qilinishini butun choralar bilan taʼminlashga, shuningdek, davlat organlari va tashkilotlarining murojaatlar oʻz vaqtida hamda har tomonlama koʻrib chiqilishi uchun javobgarligini kuchaytirishga xizmat qiladi.

E.Tursunov,

Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi huzuridagi Yuristlar malakasini oshirish markazi tinglovchisi.

(Foto - http://www.parliament.gov.uz)