20.11.2026
Til Öz Qq Yozuv Кирилл Lotin
Reklama banneri
Harf ölçami Rang Rasmlar
20.11.2026, 19:56
Jamiyat 👁 5,183

AJDODLAR MEROSI – kelajak poydevori

AJDODLAR MEROSI –  kelajak poydevori

"Öz tarixini bilmagan, keçagi kunini unutgan millatning kelajagi yöq”, – degan edilar muhtaram Prezident bobomiz Islom Karimov.

Öz tariximiz. Uning içiga kirgan sari dilimiz faxr tuyğusiga töladi. Ayniqsa, köhna Xorazm davlati tarixi juda teran. IX asr oxirlarida Xorazm iqtisodiy jihatdan  tez rivojlandi. X asrga kelib Xorazm mintaqadagi eng yirik savdo markazlaridan biriga aylandi. Xorazm savdogarlari qöşni davlatlar bilan va Volga, Xazar va Bulğor podşohliklari, şarqiy Yevropaning slavyan qabilalari bilan ham savdo aloqalarini olib borganlar. Savdo-sotiqning yanada kengayişida, ayniqsa Urganç (Gurganj) muhim rol öynagan. Uning hokimi "Gurganj miri” deb uluğlangan. 995-yilda Gurganj miri Maʼmun ibn Muhammad Kat şahrini işğol qildi va Xorazmning ikkala qismini birlaştirdi (Xorazm ilk örta asrlarda ikkiga bölingan, birining markazi hozirgi Qoraqalpoğistonning Beruniy tumanidagi qadimgi Kat şahri bölgan, ikkinçisining markazi hozirgi Turkmaniston Respublikasi hududidagi Köhna Urganç şahri bölgan) va Xorazmşoh unvoniga sazovor bölgan. Şu tariqa Afriğiylar sulolasi barham topdi va Maʼmuniylar hukmronligi boşlandi. Köhna Urganç Xorazmning poytaxti böldi. Qisqa davr içida Maʼmuniylar Xorazmşohlar davlatini ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy va madaniy jihatdan rivojlantirdilar. Maʼmuniylar davrida Xorazmda ilm-fan va madaniyat ravnaq topdi. "Maʼmun akademiyasi” ham öşa davrda taşkil etildi. Uşbu ilmgohda buyuk qomusiy olimlar ijod etgan öz kaşfiyotlari, yutuqlari bilan Xorazmşohlar davlatining mavqeini yuksak darajaga kötarganlar va özlarining bemisl ijodi bilan nomlarini abadiylikka muhrlaganlar. Bu abadiylikka muhrlanganlar röyxati buyuk bobomiz Al-Xorazmiy nomi bilan boşlanadi. Al-Xorazmiyning asl ismi Abu Abdulloh Muhammad ibn Muso Al-Xorazmiydir. U  783 yilda Xivada tuğilgan. Dastlab Xivada ilm olib, yetuk olim bölib yetişadi. Söng Örta Osiyoning öşa davrdagi yirik ilm-fan markazlaridan biri Marv şahrida (hozirgi Turkmaniston Respublikasi hududi) ijodini davom ettirgan. U yerda köplab ustozlardan taʼlim olgan, bir qança şogirdlar yetiştirgan, zamondoş olimlar bilan fikr va tajriba almaşgan. 819-yildan boşlab esa Xalifa Maʼmun  zamonida (813-833) Bağdodda  faoliyat yuritgan.

Uning kaşfiyotlari, matematikaga doir asarlari  hamon ilmiy qimmatini yöqotmagan. "Al jabr” asarini yozişni Xorazmiyga Maʼmun ibn Muhammad buyuradi. Çunki, öşa davr muhitida insonlarga, ayniqsa, oddiy xalqqa yer ölçaş, ariq çiqariş, bino quriş, merosni taqsimlaş va turli hisob va ölçov işlarida dasturilamal böladigan fan albatta zarur edi. Uning yirik kaşfiyotlaridan biri "0”dan "9”gaça bölgan raqam bilan har qanday sonni yoziş mumkinligini, uning murakkab rim raqamlaridan afzalliklarini isbotlab bergani va tört amal bilan qöşiş, ayiriş, köpaytiriş va böliş qoidalarini yaratganidir. Aslida "0” dan "9”gaça bölgan raqamlarni hindlar ixtiro qilgan, lekin keyinçalik ularni Al-Xorazmiy fanga kiritdi, ilmiy asosladi va boşqa olimlarga tarğib qildi. Dunyoda öz nomi fan nomiga aylangan allomalar juda kam. Algebra, algoritm atamalari Al-Xorazmiy nomi bilan boğliq. Bu hodisa bilan har qança faxrlansak, har qança ğururlansak arziydi.

Al-Xorazmiyning geografiya, astronomiyaga, tarixga va boşqa sohalarga oid jami 20 ta asaridan 10 tasi bizgaça yetib kelgan. Uning har bir qilgan ijodiy va ilmiy işlari bugungi kun olimlari uçun muhim qöllanma bölib xizmat qilmoqda. Vatandoşimiz öz kaşfiyotlari bilan tarixda öçmas iz qoldirdi. Al-Xorazmiy 850-yilda Bağdodda vafot etdi. Uning buyuk va öçmas nomini abadiylaştiriş maqsadida köçalar, xiyobonlar, maktablar Al-Xorazmiy nomi bilan atalmoqda. Bundan taşqari, Xorazm diyorining Urganç şahrida mahobatli haykali qad rostlagan.

Biz yaşayotgan yurt Alloh nazari tuşgan zamin. Ajdodlarimiz ozodlik uçun qon tökkan zamin bu. Bizning ajdodlarimiz kimligi-yu, ularning qanday buyuk işlar qilganini butun jahon biladi. Biz avlodlar, Özbekiston nomini ajdodlarimiz kabi butun dunyoga taratmoğimiz, Vatanimiz bayroğini yanada köklarga kötarmoğimiz kerak. Zero, biz heç kimdan kam emasmiz.

 

Husan YÖLDOŞEV,

Amudaryo xizmat körsatiş va servis kasb-hunar kolleji öquvçisi.

(Foto - http://www.darakchi.uz)

🎬 Videogalereya Barçasi →
BIR VATAN, BIR EL, BIR BAYROQ! AMUDARYoDA BAYROQ ESTAFETASI KÖTARINKI RUHDA DAVOM ETDI ▶ BIR VATAN, BIR EL, BIR BAYROQ! AMUDARYoDA BAYROQ ESTAFETASI KÖTARINKI RUHDA DAVOM ETDI 16.11.2026 «Ilğor fermerlar klubi» aʼzolari uçun dala seminarlari ötkazildi ▶ «Ilğor fermerlar klubi» aʼzolari uçun dala seminarlari ötkazildi 16.11.2026 Bolajonlarga yöl harakati qoidalari haqida maʼlumotlar berildi ▶ Bolajonlarga yöl harakati qoidalari haqida maʼlumotlar berildi 13.11.2026 Sayyor qabulda 12 ta murojaatdan 10 tasi ijobiy hal etildi ▶ Sayyor qabulda 12 ta murojaatdan 10 tasi ijobiy hal etildi 13.11.2026 Amudaryo tumanida SEO va JS bölimining yangi binosi foydalanişga topşirildi ▶ Amudaryo tumanida SEO va JS bölimining yangi binosi foydalanişga topşirildi 12.11.2026 Amudaryolik nuroniylar mini futbol böyiça örtoqlik uçraşuvida ğolib çiqdi ▶ Amudaryolik nuroniylar mini futbol böyiça örtoqlik uçraşuvida ğolib çiqdi 12.11.2026 49-sonli boğçada ekologik tarbiyaning amaliy metodikalari namoyiş etildi ▶ 49-sonli boğçada ekologik tarbiyaning amaliy metodikalari namoyiş etildi 12.11.2026 Örta qalʼa ovulida xotin-qizlar bilan profilaktik uçraşuv ötkazildi ▶ Örta qalʼa ovulida xotin-qizlar bilan profilaktik uçraşuv ötkazildi 12.11.2026 65-sonli maktabning yangi binosi foydalanişga topşirildi ▶ 65-sonli maktabning yangi binosi foydalanişga topşirildi 11.11.2026 Amudaryo tumanida kuzgi şudgorlaş işlarini sifatli taşkil etişga alohida eʼtibor qaratilmoqda ▶ Amudaryo tumanida kuzgi şudgorlaş işlarini sifatli taşkil etişga alohida eʼtibor qaratilmoqda 10.11.2026 45-sonli boğçada «Jajji ekologlar» amaliy seminari bölib ötdi ▶ 45-sonli boğçada «Jajji ekologlar» amaliy seminari bölib ötdi 10.11.2026 Aholi salomatligi — oliy qadriyat ▶ Aholi salomatligi — oliy qadriyat 09.11.2026 Amudaryo tumanida kuz-qiş mavsumiga tayyorgarlik işlari örganildi ▶ Amudaryo tumanida kuz-qiş mavsumiga tayyorgarlik işlari örganildi 09.11.2026 Jismoniy tayyorgarlikdan ötgan çaqiriluvçilar harbiy qism vakillari bilan suhbatlaşdi ▶ Jismoniy tayyorgarlikdan ötgan çaqiriluvçilar harbiy qism vakillari bilan suhbatlaşdi 09.11.2026 Qöriqlaş xizmati — aholi osoyiştaligi va mulk daxlsizligining kafolatidir ▶ Qöriqlaş xizmati — aholi osoyiştaligi va mulk daxlsizligining kafolatidir 06.11.2026 AMUDARYoDA “YaŞIL MAKON” LOYIHASI DOIRASIDAGI IŞLAR IZÇIL DAVOM ETMOQDA ▶ AMUDARYoDA “YaŞIL MAKON” LOYIHASI DOIRASIDAGI IŞLAR IZÇIL DAVOM ETMOQDA 06.11.2026 Boğça tarbiyalanuvçilari uçun ekologik tarbiya metodikalari namoyiş etildi ▶ Boğça tarbiyalanuvçilari uçun ekologik tarbiya metodikalari namoyiş etildi 05.11.2026 Amudaryo tumanida içki işlar organlari xodimlarining kasb bayrami keng nişonlandi ▶ Amudaryo tumanida içki işlar organlari xodimlarining kasb bayrami keng nişonlandi 05.11.2026 Mehnat yarmarkasida 29 nafar fuqaro doimiy işga joylaştirildi ▶ Mehnat yarmarkasida 29 nafar fuqaro doimiy işga joylaştirildi 05.11.2026 Olis ovullardagi maktablarda «Kitobxon yoşlar» klublari taşkil etiladi ▶ Olis ovullardagi maktablarda «Kitobxon yoşlar» klublari taşkil etiladi 04.11.2026 Yöllarning qiş mavsumiga tayyorligi joyida örganildi ▶ Yöllarning qiş mavsumiga tayyorligi joyida örganildi 04.11.2026 Amudaryo tumanida harbiy prokuratura sayyor qabuli va mehnat yarmarkasi ötkazildi ▶ Amudaryo tumanida harbiy prokuratura sayyor qabuli va mehnat yarmarkasi ötkazildi 04.11.2026 Amudaryo tumanida kuzgi mavsumda 829 ming köçat ekiladi ▶ Amudaryo tumanida kuzgi mavsumda 829 ming köçat ekiladi 03.11.2026 Amudaryo tumanida maʼnaviy-maʼrifiy işlar samaradorligi, mavjud muammolar muhokama qilindi ▶ Amudaryo tumanida maʼnaviy-maʼrifiy işlar samaradorligi, mavjud muammolar muhokama qilindi 02.11.2026 HARBIY XIZMATÇILAR UÇUN KASB-HUNAR TAʼLIMI KURSLARI YaKUNLANIB, SERTIFIKATLAR TANTANALI TOPŞIRILDI ▶ HARBIY XIZMATÇILAR UÇUN KASB-HUNAR TAʼLIMI KURSLARI YaKUNLANIB, SERTIFIKATLAR TANTANALI TOPŞIRILDI 02.11.2026 Qonunçilikdagi ayollar va bolalar huquqlari himoyasiga oid normalar tuşuntirildi ▶ Qonunçilikdagi ayollar va bolalar huquqlari himoyasiga oid normalar tuşuntirildi 31.10.2026 Aholiga sifatli içimlik suvi yetkazib beriş borasidagi kamçiliklar bartaraf etilmoqda ▶ Aholiga sifatli içimlik suvi yetkazib beriş borasidagi kamçiliklar bartaraf etilmoqda 31.10.2026 Jajji ekologlar tabiatni asraş böyiça dastlabki tuşunçalarga ega bölişdi ▶ Jajji ekologlar tabiatni asraş böyiça dastlabki tuşunçalarga ega bölişdi 31.10.2026 10 oy davomida Qoraqalpoğiston böyiça 39 ta holatda içimlik suvi körsatkiçlari belgilangan talablarga javob bermasligi aniqlandi ▶ 10 oy davomida Qoraqalpoğiston böyiça 39 ta holatda içimlik suvi körsatkiçlari belgilangan talablarga javob bermasligi aniqlandi 30.10.2026 1-sonli maktabda Özbek tili bayrami nişonlandi ▶ 1-sonli maktabda Özbek tili bayrami nişonlandi 26.10.2026