21.11.2026
Тил Öz Qq Ёзув Кирилл Lotin
Reklama banneri
Ҳарф ўлчами Ранг Расмлар
21.11.2026, 00:23
Фан ва таълим 👁 3,322

БОЛАНИ ТЕРАН ФИКРЛАШГА ЎРГАТИШ

БОЛАНИ ТЕРАН ФИКРЛАШГА ЎРГАТИШ

Ёз кунлари эди. Кўчада бир аёл билан суҳбатлашиб қолдик.

-Ўқитувчимисиз? - сўради у мендан.

Тасдиқ жавобини бердим.

-Менинг 6 ёшли ўғлим бу йил мактабга қабул қилиш тестидан ўта олмади. Ундан "Сен қаерда яшайсан?”-деб сўрашса, "Дадам қурган янги уйда”,-дебди оғзини тўлдириб. Шунинг учун мактабга қабул қилишмади. Уйга қайтаётиб: "Нега ундай дединг, ахмоқ”, деб урушдим, -деди аёл.

-Ҳар қандай вазиятда фарзандингизни урушманг, урманг. Аксинча, қизиқишларини ўрганинг, тез-тез суҳбатлашиб туринг. Суҳбат жараёнида ўзини эркин тутишига имконият яратинг,- маслаҳат бердим.

Неча кунлар ўтиб кетган бўлса-да шу воқеа ҳеч эсимдан чиқмайди. Ўйлайман: Бола кимнинг айби билан 6 ёшида ўзи яшаётган давлатнинг номини билмаяпди? Қачон у ахмоққа айланди? "Ахмоқ” сўзи "эси паст, тентак” маъноларини англатади. Бола психологик-педагогик тестгача ўнта мутахассис шифокор кўригидан ўтган ва унга "соғлом” деб ташҳис қўйилган-ку?! Қолаверса бола дадаси қурган янги уйда яшаётганлигини "оғзини тўлдириб” айта олибдими, демак - у ахмоқ эмас. Унда ифтихор туйғуси, мулк тушунчаси шаклланган. Эски уйдан янги уйни фарқлаяпдими, у эстетик дидга эга.

- Ўғлим, 6 ёшда мактабга бормаслигинг—катта фожеа эмас. Муҳими, сен соғломсан. Ҳаракат қилсанг, ҳали кўп нарсаларга эриша оласан. 7 ёшда мактабга борсанг, билим олишинг осон бўлади. Мутахассислар шуни маъқул кўришди, - дея болани овутиб қўйишганида, яхши бўларди. Ўз зурриёдига ўгит бермоқ учун ота ёки она бирор соҳа бўйича мутахассисликка эга бўлиши шарт эмас. Улар ота-оналик фақат ҳуқуқ эмас, мажбурият ҳам эканлигини ичичларидан ҳис қила билишлари лозим. Халқимизда шундай мақол бор:

Давлатлининг боласи

Ўн бешида бош бўлар,

Давлатсизнинг боласи

Қирқ бешида ёш бўлар.

Бу ерда кўпчилик "давлат” сўзининг бойлик, мол-дунё, мол-мулк маъносига эътибор қаратиб, мақолдаги "давлатли”ни "катта давлатга, бойликка эга бўлган” шахс сифатида талқин қилади. Лекин ота-онанинг моддий бойлиги фарзанд камолотида ҳал қилувчи манба бўла олмаслиги барчага маълум. Моддий бойлик маънавий эҳтиёж учун сарфлансагина тарбия масаласига ижобий таъсир қила олади. "Давлатли” сўзининг кўчма маъноси: "Маънавий бойлик”, эскирган маъноси эса "Ҳар ишга қудрати етадиган”.

Мақоллар қадим аждодларимиздан мерос эканлигини, мазкур жанрда таъсирчанликка эришиш учун сўзлар кўпинча кўчма маънода ишлатилишини ҳисобга олсак, мақолдаги "давлатли”ни маънавияти бой, ҳар қандай эзгу ишларга қодир шахс сифатида шарҳлаймиз. Бироқ ота-оналар ҳам буларни англасалар, фарзандларини тарбиялашда ўзларининг ҳам ўқиб-ўрганишлари зарурлигини билсалар, қандай яхши бўлар эди.

Мен 5-синфда "Уч оға-ини ботирлар” эртагини ўтар эканман, муқаддимадаги иккита жумлага ўқувчиларнинг диққатларини жалб қиламан: "Бор экан-да, йўқ экан, бир замонда бир киши бўлган экан. Бой ҳам, камбағал ҳам эмас экан”. "Бой ҳам, камбағал ҳам эмас”- яъни ўртаҳол шахс –халқимизнинг идеали бўлиб келганлигини, камбағаллик ишёқмасликнинг, меъёридан ортиқ бойлик эса-нафсга қулликнинг нишонаси эканлигини уқдираман.

Отанинг ўз ўғилларига: "Ўғилларим, мен бой эмасман, мендан қолган давлат сизларнинг маишатингиз учун кифоя қилмайди...” жумлалари билан бошланадиган васиятини бутун синф ўқувчиларининг ёд олишларига эришишга ҳаракат қиламан. Шунда ўқувчилар отанинг ҳам, фарзанднинг ҳам бир-бирлари олдида мажбуриятлари бор эканлигини англашлари мумкин бўлади.

Ўқувчиларни тўғри ва хулосали фикр юритишга ўргатиш мақсадида бир куни синфга икки тувакда гул олиб кирдим. Бири-ҳажми кичикроқ, табиий гул, иккинчиси катта, чиройли, лекин сунъий гул.

- Турмушимизда гулларнинг қай бири муҳим эканлигини айтинг. Фақат фикрингиз асосли бўлсин,- деб топшириқ бердим ўқувчиларга.

Кўп ўқувчилар табиий гулни турмушимизда муҳим, деб билишди. Чунки табиий гул ҳавони тозалайди. Мен ўқувчиларнинг фикрларини тинглаб, умумлаштирдим ва ўз хулосамни айтдим:

-Бизнинг ҳаётимизда иккала гул ҳам муҳим аҳамият касб этади. Табиий гул-ҳавони тозалайди. Кичкинагина жуссаси билан яшаш учун курашаяпди. Ташқарида қиш. Гўё бутун олам уйқуга кетгандек. Мана шундай пайтда у хонада ям-яшил бўлиб, ҳаёт давом этаётганлигини англатиб турибди. Демак, у бизнинг иродамизни мустаҳкамлайди, умрнинг қадрига етишга ундайди. Сунъий гул эса инсон қўли меҳнати маҳсули. У жуда кўркам, хонага жозиба бағишлаяпди. Демак, у бизни ижодкорликка ундайди. Гўзалликни севишга ўргатади. Гўзалликни севувчи киши ёвузлик тушунчасидан йироқлашади. Демак, инсонлар қалбида эзгулик уйғота олади.

Суҳбатим орқали ўқувчиларнинг теранроқ фикрлашига интилдим. Ҳар қандай фикрда далил ва исботлар муҳим эканлигини билишларини истадим.

Болаларни теран фикрлашга ўргатишда ота-онанинг ҳам ўрни катта. Маърифатпарвар бобомиз Абдурауф Фитрат: "Ҳар бир бола гўдаклигидан онасининг тарбиясига маҳкум, бинобарин, биз дастлабки тарбияни ўз онамиздан оламиз. Шу сабабли оналаримиз билимли бўлсинлар” деган эдилар. Дарҳақиқат, фарзанд тарбиясида оналарнинг ўрни улкан.

Хулоса шуки, боланинг теран фикрли, кенг дунёқарашли бўлиб камолга етишида оила ва таълим муассасасининг масъуллиги тенгдир. Тарбия масаласида бой берилган имкониятлар ўрнини кечиктириб тўғрилаш асло мумкин эмас. Фарзандларимизнинг "Қирқ бешида ёш бўлиб”, жамиятда ўз ўринларини топа олмасликларидан Оллоҳнинг ўзи асрасин!

Моҳира РАҲИМОВА,

62-мактаб ўқитувчиси.

(Фото - http://www.uza.uz)

🎬 Видеогалерея Барчаси →
БИР ВАТАН, БИР ЭЛ, БИР БАЙРОҚ! АМУДАРЁДА БАЙРОҚ ЭСТАФЕТАСИ КЎТАРИНКИ РУҲДА ДАВОМ ЭТДИ ▶ БИР ВАТАН, БИР ЭЛ, БИР БАЙРОҚ! АМУДАРЁДА БАЙРОҚ ЭСТАФЕТАСИ КЎТАРИНКИ РУҲДА ДАВОМ ЭТДИ 16.11.2026 «Илғор фермерлар клуби» аъзолари учун дала семинарлари ўтказилди ▶ «Илғор фермерлар клуби» аъзолари учун дала семинарлари ўтказилди 16.11.2026 Болажонларга йўл ҳаракати қоидалари ҳақида маълумотлар берилди ▶ Болажонларга йўл ҳаракати қоидалари ҳақида маълумотлар берилди 13.11.2026 Сайёр қабулда 12 та мурожаатдан 10 таси ижобий ҳал этилди ▶ Сайёр қабулда 12 та мурожаатдан 10 таси ижобий ҳал этилди 13.11.2026 Амударё туманида СЕО ва ЖС бўлимининг янги биноси фойдаланишга топширилди ▶ Амударё туманида СЕО ва ЖС бўлимининг янги биноси фойдаланишга топширилди 12.11.2026 Амударёлик нуронийлар мини футбол бўйича ўртоқлик учрашувида ғолиб чиқди ▶ Амударёлик нуронийлар мини футбол бўйича ўртоқлик учрашувида ғолиб чиқди 12.11.2026 49-сонли боғчада экологик тарбиянинг амалий методикалари намойиш этилди ▶ 49-сонли боғчада экологик тарбиянинг амалий методикалари намойиш этилди 12.11.2026 Ўрта қалъа овулида хотин-қизлар билан профилактик учрашув ўтказилди ▶ Ўрта қалъа овулида хотин-қизлар билан профилактик учрашув ўтказилди 12.11.2026 65-сонли мактабнинг янги биноси фойдаланишга топширилди ▶ 65-сонли мактабнинг янги биноси фойдаланишга топширилди 11.11.2026 Амударё туманида кузги шудгорлаш ишларини сифатли ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда ▶ Амударё туманида кузги шудгорлаш ишларини сифатли ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда 10.11.2026 45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди ▶ 45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди 10.11.2026 Аҳоли саломатлиги — олий қадрият ▶ Аҳоли саломатлиги — олий қадрият 09.11.2026 Амударё туманида куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари ўрганилди ▶ Амударё туманида куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари ўрганилди 09.11.2026 Жисмоний тайёргарликдан ўтган чақирилувчилар ҳарбий қисм вакиллари билан суҳбатлашди ▶ Жисмоний тайёргарликдан ўтган чақирилувчилар ҳарбий қисм вакиллари билан суҳбатлашди 09.11.2026 Қўриқлаш хизмати — аҳоли осойишталиги ва мулк дахлсизлигининг кафолатидир ▶ Қўриқлаш хизмати — аҳоли осойишталиги ва мулк дахлсизлигининг кафолатидир 06.11.2026 АМУДАРЁДА “ЯШИЛ МАКОН” ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДАГИ ИШЛАР ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА ▶ АМУДАРЁДА “ЯШИЛ МАКОН” ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДАГИ ИШЛАР ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА 06.11.2026 Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди ▶ Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди 05.11.2026 Амударё туманида ички ишлар органлари ходимларининг касб байрами кенг нишонланди ▶ Амударё туманида ички ишлар органлари ходимларининг касб байрами кенг нишонланди 05.11.2026 Меҳнат ярмаркасида 29 нафар фуқаро доимий ишга жойлаштирилди ▶ Меҳнат ярмаркасида 29 нафар фуқаро доимий ишга жойлаштирилди 05.11.2026 Олис овуллардаги мактабларда «Китобхон ёшлар» клублари ташкил этилади ▶ Олис овуллардаги мактабларда «Китобхон ёшлар» клублари ташкил этилади 04.11.2026 Йўлларнинг қиш мавсумига тайёрлиги жойида ўрганилди ▶ Йўлларнинг қиш мавсумига тайёрлиги жойида ўрганилди 04.11.2026 Амударё туманида ҳарбий прокуратура сайёр қабули ва меҳнат ярмаркаси ўтказилди ▶ Амударё туманида ҳарбий прокуратура сайёр қабули ва меҳнат ярмаркаси ўтказилди 04.11.2026 Амударё туманида кузги мавсумда 829 минг кўчат экилади ▶ Амударё туманида кузги мавсумда 829 минг кўчат экилади 03.11.2026 Амударё туманида маънавий-маърифий ишлар самарадорлиги, мавжуд муаммолар муҳокама қилинди ▶ Амударё туманида маънавий-маърифий ишлар самарадорлиги, мавжуд муаммолар муҳокама қилинди 02.11.2026 ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР УЧУН КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ КУРСЛАРИ ЯКУНЛАНИБ, СЕРТИФИКАТЛАР ТАНТАНАЛИ ТОПШИРИЛДИ ▶ ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР УЧУН КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ КУРСЛАРИ ЯКУНЛАНИБ, СЕРТИФИКАТЛАР ТАНТАНАЛИ ТОПШИРИЛДИ 02.11.2026 Қонунчиликдаги аёллар ва болалар ҳуқуқлари ҳимоясига оид нормалар тушунтирилди ▶ Қонунчиликдаги аёллар ва болалар ҳуқуқлари ҳимоясига оид нормалар тушунтирилди 31.10.2026 Аҳолига сифатли ичимлик суви етказиб бериш борасидаги камчиликлар бартараф этилмоқда ▶ Аҳолига сифатли ичимлик суви етказиб бериш борасидаги камчиликлар бартараф этилмоқда 31.10.2026 Жажжи экологлар табиатни асраш бўйича дастлабки тушунчаларга эга бўлишди ▶ Жажжи экологлар табиатни асраш бўйича дастлабки тушунчаларга эга бўлишди 31.10.2026 10 ой давомида Қорақалпоғистон бўйича 39 та ҳолатда ичимлик суви кўрсаткичлари белгиланган талабларга жавоб бермаслиги аниқланди ▶ 10 ой давомида Қорақалпоғистон бўйича 39 та ҳолатда ичимлик суви кўрсаткичлари белгиланган талабларга жавоб бермаслиги аниқланди 30.10.2026 1-сонли мактабда Ўзбек тили байрами нишонланди ▶ 1-сонли мактабда Ўзбек тили байрами нишонланди 26.10.2026