PISA тадқиқотлари дастури асосида халқаро тажрибаларни ўрганишга бағишланган семинар-тренинг ўтказилди

“Таълим сифатини баҳолаш PISA тадқиқотлари дастури асосида халқаро тажрибалар” мавзусида семинар-тренинг бўлиб ўтди. Ушбу семинар-тренингда таълим сифатини баҳолаш PISA тадқиқотлари дастури асосида халқаро тажрибаларни ўқиш саводхонлиги бўйича методик тавсиялар берилди.

10 март куни тумандаги 40-сонли мактабда ўтказилган мазкур семинар-тренингда туманимиз умумтаълим мактабларининг она тили ва адабиёти фани ўқитувчилари иштирок қилдилар. Уларга PISA тадқиқотлари дастури асосида халқаро тажрибаларда ўқиш саводхонлиги бўйича топшириқлар устида ишлашда ўқитувчиларда қандай кўникма ва малакалар шаклланиши зарурлиги ҳақида тавсиялар берилди. Берилган методик тавсиялар орқали ўқувчиларда ушбу кўникма ва малакалар шаклланиши юзасидан фикр алмашилди.

Бу бўйича ўқитувчилар билан иқтисодий ҳамкорлик ва тараққиёт ташкилоти (Organisation for economic cooperation and development - OECD) томонидан ўтказиладиган PISA (Program for international student assessment) тадқиқоти доирасида фойдаланилган материаллар асосида назарий ва амалий машғулотлар ташкил қилинди.

Ўқитувчилар амалий машғулотларда PISA тадқиқотлари дастури асосида халқаро тажрибаларда ўқиш саводхонлиги бўйича “Сиз тишингизни қандай тозалайсиз?” ва “Қон топшириш” мавзуларида топшириқларни бажардилар. Топшириқларни бажариш жараёнида PISA халқаро тадқиқотининг мазмун-моҳияти, унинг ўқиш саводхонлигини баҳолаш йўналишига оид асосий тушунчаларнинг таърифи, топшириқлар, уларнинг тавсифи ва ечиш бўйича методик тавсиялар олдилар.

Семинар-тренингда тажрибали ўқитувчилар матнда берилган кичик маънони ҳам илғашга ҳаракат қилдилар. Улар матн шакл ва мазмуни хусусида мулоҳаза юрита олдилар ва маълумот аниқлиги, унинг сифатини танқидий баҳоладилар. Тажрибали ўқитувчилар матндаги маълумотнинг ишончлилиги ва сифатини, яъни маълумот яроқли, янги, тўғри ва бир ёқлама эмаслигини аниқлай олдилар. Баҳолаш жараёни баъзан ўқитувчидан маълумот манбасини аниқлаш ва баҳолашни талаб этади, жумладан, муаллиф тажрибалими, яхши маълумотга эга ёки объективми ва ҳоказо.

Амалий машғулот давомида шакл ва мазмун борасида эса тажрибали ўқитувчилар матн ёзилишининг услуби ва сифатига эътибор қаратишни ўрганишди. Бу бўйича ўтказилган амалий машғулотларда муаллифнинг фикри ва мақсадини қандай ифодалаганини, матн ёзилишининг шакли ва мазмун ўртасидаги алоқадорликни баҳолай олди.

Мулоҳаза юритиш ўқитувчининг матндан ташқари фикри, муносабати ва билими билан матнда келтирилган маълумот ва кишининг шахсий тажрибаси, фикрлаш доирасидан келиб чиқиб берилган маълумотни боғлаб ўрганишини ифодалайди. Мулоҳаза юритишда ўқитувчидан ўзининг тажриба ёки билимини ва турли фаразларини таққослаб, қиёслаши талаб этилади. Ўқитувчилар машғулотлар давомида бунинг уддасидан чиқишди.

Баҳолаш ва мулоҳазакорлик, шубҳасиз, ўқиш саводхонлигининг бир қисми, аммо уларнинг салмоғи бугунги кунда ўқувчи дуч келадиган маълумотлар хилма-хиллиги ва уларнинг миқдори билан ўсиб бормоқда.

Шу сабабли ўқувчилар кўп қисмли ва қарама-қарши фикрли матнларга дуч келганда улардаги тафовутларни аниқлаш усулларидан хабардор бўлишлари лозим. Одатда, тафовутлар билан ишлаш ўқувчидан ўзининг ишончли манбаларига асосланиб, қарама-қарши фикрларни аниқлаши ва уларнинг ишончлилигини баҳолашини талаб этади. Ушбу кўникмалар замонавий ўқишнинг кўп қисмини ўз ичига олгани сабабли, 15 ёшли болалар хилма-хил матнларни умумлаштириш, таққослаш, тушуниш каби қийинчиликларга нечоғлиқ тайёр эканликларини аниқлаш муҳим масала ҳисобланади.

Семинар-тренинг давомидаги амалий машғулотларда умумтаълим мактаби она тили ва адабиёти фани ўқитувчилари ўз дарс жараёнида PISA халқаро тадқиқотининг мазмун-моҳияти, унинг ўқиш саводхонлигини баҳолаш йўналишига оид асосий тушунчаларни ўқувчиларимизда шакллантиришга қаратилган методлар, усулларни ўргандилар.

Равшан ХОЛМУРОДОВ , туман ХТБ таълим сифати мониторинги Бош инспектор-методисти.

       Нодира  РАЖАБОВА, 40-сонли таянч мактаби она тили ва адабиёт фани тренер-ўқитувчиси.