PISA tadqiqotlari dasturi asosida xalqaro tajribalarni oʻrganishga bagʻishlangan seminar-trening oʻtkazildi

“Taʼlim sifatini baholash PISA tadqiqotlari dasturi asosida xalqaro tajribalar” mavzusida seminar-trening boʻlib oʻtdi. Ushbu seminar-treningda taʼlim sifatini baholash PISA tadqiqotlari dasturi asosida xalqaro tajribalarni oʻqish savodxonligi boʻyicha metodik tavsiyalar berildi.

10-mart kuni tumandagi 40-sonli maktabda oʻtkazilgan mazkur seminar-treningda tumanimiz umumtaʼlim maktablarining ona tili va adabiyoti fani oʻqituvchilari ishtirok qildilar. Ularga PISA tadqiqotlari dasturi asosida xalqaro tajribalarda oʻqish savodxonligi boʻyicha topshiriqlar ustida ishlashda oʻqituvchilarda qanday koʻnikma va malakalar shakllanishi zarurligi haqida tavsiyalar berildi. Berilgan metodik tavsiyalar orqali oʻquvchilarda ushbu koʻnikma va malakalar shakllanishi yuzasidan fikr almashildi.

Bu boʻyicha oʻqituvchilar bilan iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti (Organisation for economic cooperation and development - OECD) tomonidan oʻtkaziladigan PISA (Program for international student assessment) tadqiqoti doirasida foydalanilgan materiallar asosida nazariy va amaliy mashgʻulotlar tashkil qilindi.

Oʻqituvchilar amaliy mashgʻulotlarda PISA tadqiqotlari dasturi asosida xalqaro tajribalarda oʻqish savodxonligi boʻyicha “Siz tishingizni qanday tozalaysiz?” va “Qon topshirish” mavzularida topshiriqlarni bajardilar. Topshiriqlarni bajarish jarayonida PISA xalqaro tadqiqotining mazmun-mohiyati, uning oʻqish savodxonligini baholash yoʻnalishiga oid asosiy tushunchalarning taʼrifi, topshiriqlar, ularning tavsifi va yechish boʻyicha metodik tavsiyalar oldilar.

Seminar-treningda tajribali oʻqituvchilar matnda berilgan kichik maʼnoni ham ilgʻashga harakat qildilar. Ular matn shakl va mazmuni xususida mulohaza yurita oldilar va maʼlumot aniqligi, uning sifatini tanqidiy baholadilar. Tajribali oʻqituvchilar matndagi maʼlumotning ishonchliligi va sifatini, yaʼni maʼlumot yaroqli, yangi, toʻgʻri va bir yoqlama emasligini aniqlay oldilar. Baholash jarayoni baʼzan oʻqituvchidan maʼlumot manbasini aniqlash va baholashni talab etadi, jumladan, muallif tajribalimi, yaxshi maʼlumotga ega yoki obʼektivmi va hokazo.

Amaliy mashgʻulot davomida shakl va mazmun borasida esa tajribali oʻqituvchilar matn yozilishining uslubi va sifatiga eʼtibor qaratishni oʻrganishdi. Bu boʻyicha oʻtkazilgan amaliy mashgʻulotlarda muallifning fikri va maqsadini qanday ifodalaganini, matn yozilishining shakli va mazmun oʻrtasidagi aloqadorlikni baholay oldi.

Mulohaza yuritish oʻqituvchining matndan tashqari fikri, munosabati va bilimi bilan matnda keltirilgan maʼlumot va kishining shaxsiy tajribasi, fikrlash doirasidan kelib chiqib berilgan maʼlumotni bogʻlab oʻrganishini ifodalaydi. Mulohaza yuritishda oʻqituvchidan oʻzining tajriba yoki bilimini va turli farazlarini taqqoslab, qiyoslashi talab etiladi. Oʻqituvchilar mashgʻulotlar davomida buning uddasidan chiqishdi.

Baholash va mulohazakorlik, shubhasiz, oʻqish savodxonligining bir qismi, ammo ularning salmogʻi bugungi kunda oʻquvchi duch keladigan maʼlumotlar xilma-xilligi va ularning miqdori bilan oʻsib bormoqda.

Shu sababli oʻquvchilar koʻp qismli va qarama-qarshi fikrli matnlarga duch kelganda ulardagi tafovutlarni aniqlash usullaridan xabardor boʻlishlari lozim. Odatda, tafovutlar bilan ishlash oʻquvchidan oʻzining ishonchli manbalariga asoslanib, qarama-qarshi fikrlarni aniqlashi va ularning ishonchliligini baholashini talab etadi. Ushbu koʻnikmalar zamonaviy oʻqishning koʻp qismini oʻz ichiga olgani sababli, 15 yoshli bolalar xilma-xil matnlarni umumlashtirish, taqqoslash, tushunish kabi qiyinchiliklarga nechogʻliq tayyor ekanliklarini aniqlash muhim masala hisoblanadi.

Seminar-trening davomidagi amaliy mashgʻulotlarda umumtaʼlim maktabi ona tili va adabiyoti fani oʻqituvchilari oʻz dars jarayonida PISA xalqaro tadqiqotining mazmun-mohiyati, uning oʻqish savodxonligini baholash yoʻnalishiga oid asosiy tushunchalarni oʻquvchilarimizda shakllantirishga qaratilgan metodlar, usullarni oʻrgandilar.

Ravshan XOLMURODOV , tuman XTB taʼlim sifati monitoringi Bosh inspektor-metodisti.

       Nodira  RAJABOVA, 40-sonli tayanch maktabi ona tili va adabiyot fani trener-oʻqituvchisi.