ОРОЛ ЯНА ҚАЙТАДИ!
Орол денгизи ўз вақтида дунёда катталиги жиҳатдан 4-ўринда турувчи кўл ҳисобланарди. Яқин ўтмишда унинг майдони ороллар билан бирга деярли 68 минг кв.км.ни, сувининг ҳажми 1000 куб. км.ни ташкил этган. Ўртача чуқурлиги 50,5 метр атрофида бўлган. Унинг Шимолий қисми Қозоғистонга, жанубий қисми Ўзбекистонга қарашли. Aйни пайтда денгиз ўрнида умумий майдони 5 миллион гектарни ташкил этадиган Оролқум чўли ҳосил бўлган. Унинг 3 миллион гектари Қорақалпоғистон Республикаси ҳудудида жойлашган.
Оролқумдан йилига юзлаб миллион тонна чанг-тўзон кўтарилмоқда. Орол фожиаси оқибатида аҳоли ўртасида юрак-қон томир, ошқозон-ичак касалликлари кўпайиб, уларни даволаш қийинлашмоқда. 2018 йилнинг май ойида Қорақалпоғистон Республикаси ва Хоразм вилоятларига тумандай бўлиб ёпирилган, бўрон билан учиб келган қумлар Орол денгизининг оппоқ тузлари билан аралашиб шаҳарларни, қишлоқларни, боғларни, ўтлоқларни, далаларни, уйларни, хуллас ҳамма нарсаларнинг устини оппоқ қордай қоплаб олди. Қуриган денгиз тубидан 75 миллион тонна чанг кўтарилиб, кенглиги 40 км. узунлиги 400 км. масофадаги ҳудудга ёғилаяпти. Бу чанг Тяньшан ва Помир тоғлари чўққиларигача етиб бориб, улардаги музларнинг эришини тезлаштириб юбормоқда. Aна шу тузни бартараф этиб, саҳрони денгизга айлантириш учун ҳар хил таклифлар, тавсиялар, ваъдалар, маблағлардан сув чиқариш мумкин бўлганда Орол денгизи аллақачон тўлган бўлар эди.
Бугунги кунга келиб, баландпарвоз гаплардан воз кечилиб, Орол денгизи ҳудудида давлатимиз томонидан амалий чора-тадбирлар қўлланилмоқда. 2019 йилда Орол денгизи ҳудудида 500 минг гектар ҳимоя ўрмонлари барпо этилди. Aртезиан қудуқлар ковланиб, сув чиқарилиб, сув ҳавзалари барпо қилинди. Мазкур йилда ҳам саксовул кўчатлари ўтқазилиб ҳимоя ўрмонлари майдони кенгайтирилмоқда. Бу тадбирлар натижасида Орол бўйида экологик ҳолатни барқарорлаштириш мумкин.
Тарихий манбаларда Орол денгизининг ўз ўтмишида бир неча марта қуриб, яна ўз ўзанига қайтганлиги тўғрисида маълумотлар бор. Шунга таянган ҳолда яхши ният билан Орол денгизи яна тўлиб-тошади, деб умид қиламиз.
Мастура Aвазимбетова,
29-сонли мактаб география фани ўқитувчиси.
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
