OROL YaNA QAYTADI!
Orol dengizi öz vaqtida dunyoda kattaligi jihatdan 4-örinda turuvçi köl hisoblanardi. Yaqin ötmişda uning maydoni orollar bilan birga deyarli 68 ming kv.km.ni, suvining hajmi 1000 kub. km.ni taşkil etgan. Örtaça çuqurligi 50,5 metr atrofida bölgan. Uning Şimoliy qismi Qozoğistonga, janubiy qismi Özbekistonga qaraşli. Ayni paytda dengiz örnida umumiy maydoni 5 million gektarni taşkil etadigan Orolqum çöli hosil bölgan. Uning 3 million gektari Qoraqalpoğiston Respublikasi hududida joylaşgan.
Orolqumdan yiliga yuzlab million tonna çang-tözon kötarilmoqda. Orol fojiasi oqibatida aholi örtasida yurak-qon tomir, oşqozon-içak kasalliklari köpayib, ularni davolaş qiyinlaşmoqda. 2018-yilning may oyida Qoraqalpoğiston Respublikasi va Xorazm viloyatlariga tumanday bölib yopirilgan, böron bilan uçib kelgan qumlar Orol dengizining oppoq tuzlari bilan aralaşib şaharlarni, qişloqlarni, boğlarni, ötloqlarni, dalalarni, uylarni, xullas hamma narsalarning ustini oppoq qorday qoplab oldi. Qurigan dengiz tubidan 75 million tonna çang kötarilib, kengligi 40 km. uzunligi 400 km. masofadagi hududga yoğilayapti. Bu çang Tyanşan va Pomir toğlari çöqqilarigaça yetib borib, ulardagi muzlarning erişini tezlaştirib yubormoqda. Ana şu tuzni bartaraf etib, sahroni dengizga aylantiriş uçun har xil takliflar, tavsiyalar, vaʼdalar, mablağlardan suv çiqariş mumkin bölganda Orol dengizi allaqaçon tölgan bölar edi.
Bugungi kunga kelib, balandparvoz gaplardan voz keçilib, Orol dengizi hududida davlatimiz tomonidan amaliy çora-tadbirlar qöllanilmoqda. 2019-yilda Orol dengizi hududida 500 ming gektar himoya örmonlari barpo etildi. Artezian quduqlar kovlanib, suv çiqarilib, suv havzalari barpo qilindi. Mazkur yilda ham saksovul köçatlari ötqazilib himoya örmonlari maydoni kengaytirilmoqda. Bu tadbirlar natijasida Orol böyida ekologik holatni barqarorlaştiriş mumkin.
Tarixiy manbalarda Orol dengizining öz ötmişida bir neça marta qurib, yana öz özaniga qaytganligi töğrisida maʼlumotlar bor. Şunga tayangan holda yaxşi niyat bilan Orol dengizi yana tölib-toşadi, deb umid qilamiz.
Mastura Avazimbetova,
29-sonli maktab geografiya fani öqituvçisi.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶