ФУҚАРОЛАР ВА ТАДБИРКОРЛАР ҲУҚУҚЛАРИ ДАВЛАТ ҲИМОЯСИДА

Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан 30.01.2025 йилда «Фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқларини суд орқали ҳимоя қилишнинг замонавий механизмларини жорий этиш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги Қарори қабул қилинди.

Қарорда, давлат органлари билан муносабатларда фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларининг самарали ҳамда ишончли ҳимоя этилишини таъминлаш ва маъмурий суд ишларини юритишни халқаро стандартлардан келиб чиқиб янада такомиллаштириш мақсадида бир қанча муҳим йўналишлар белгиланган.

Жумладан, жавобгар тараф бўлган давлат органи мансабдор шахси ёки унинг вакили суд мажлисида мажбурий иштирок этишини таъминлаш, маъмурий суд иш юритувида ишларнинг тезкор ва сифатли кўриб чиқилишини таъминлашга ҳамда фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларига ўз ҳуқуқларини ҳимоя қилиш учун қўшимча имкониятлар яратишга қаратилган дастлабки эшитув институтини жорий этиш тартиблари жорий қилиниши назарда тутилмоқда.

Давлат органи қарори ёки унинг мансабдор шахси ҳаракати ёки ҳаракатсизлиги устидан берилган аризани маъмурий судларда кўришда мансабдор шахс ёки унинг вакили зарур тушунтиришлар бериш учун суд муҳокамасида иштирок этиши шарт ҳисобланади.

Агар жавобгар тараф бўлган давлат органи мансабдор шахси ёки унинг вакили иштирок этиши зарур деб топилган ҳолларда маъмурий ишни кўриб чиқиш кейинга қолдирилади.

Суд жавобгарнинг иштироки ишнинг ҳар томонлама, тўлиқ ва тўғри ҳал қилинишига тўсқинлик қилмаган тақдирда, иш давлат органи мансабдор шахси ёки унинг вакили иштирокисиз кўриб чиқилади, шунингдек, жавобгар тарафнинг суд муҳокамасига келмаган ва унинг келмаганлиги суд томонидан узрли деб топилмаган тақдирда, мансабдор шахсга нисбатан суд жаримаси қўлланилади.

Шунингдек, қарорда маъмурий судларда дастлабки этишув институти жорий қилиниши назарда тутилган.

Дастлабки эшитув ариза судга келиб тушгач, йигирма кун мобайнида ўтказилади. Дастлабки эшитув босқичида судья аризачининг талаблари ва жавобгарнинг эътирозлари аниқлаштиради, аризадаги камчиликларни бартараф этиш чоралари кўради, аризачига талабларни исботлаш учун зарур далилларни ҳамда жавобгарга фикрни ёзма равишда тақдим этиш бўйича тушунтиришларини беради.

Бир сўз билан айтганда, мазкур қарор фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларининг маъмурий судга мурожаат қилишларида сансалорликларнинг олдини олиш, судга тақдим этилган аризадаги камчиликларни бартараф қилишда, суд муҳокамаларида жавобгар иштирокини таъминлаш ва булардан ташқари бир қатор масалаларда суд қарорларининг ижросини таъминлашда катта аҳамият касб этади.

Рахима ХУДАЙБЕРГЕНОВА, Қорақалпоғистон Республикаси маъмурий суди судьяси.