Siz navbatda turiş qoidalariga amal qilasizmi?
Jamoat joylarida kişilarning muomalasi va xatti-harakatlari öşa insonning yillar davomida şakllangan tarbiyasini körsatadi. Aynan odamzodga xos bölgan tarbiya va madaniyat uni boşqa maxluqotlardan ajratib turadi. Siz hayotingiz davomida tartib bilan ovqatlanadigan yoki yotadigan örnini toza saqlaydigan, navbatda turişni biladigan biror bir hayvonni körganmisiz? Töğri, soğlom inson uçun bular haqida öylaşning özi kulgili. Ammo şaxsan özim hayotim davomida davlat idoralari va jamoat joylarida özini, şuningdek, atrofdagi insonlarni hurmat qilişni bilmaydigan ibtidoiy xarakterdagi kimsalarni kuzatib, hayron qolganman. Ular muomala madaniyati va navbatda turiş odobidan şu darajada yiroqki, bunday toifadagi kimsalarning inson ekanligiga işoniş qiyin.
Asosan bank plastik kartalariga oylik iş haqlari va nafaqalar tuşadigan paytlarda bankomatlardagi tartibsizliklarni körib, yoqa uşlaymiz. Birov ertalab kelib navbat olib ketganini daʼvo qilsa, boşqa birov zarur işlari sabab vaqti ziqligini rökaç qiladi. Ular uçun yonidagi insonlarning manfaatlari sariq çaqaga arzimaydi. Yana yetmaganiday, bu işi bilan özini çaqqon, uddaburon bilib, navbatda turiş odobiga amal qiluvçilarni sodda, göl sanaydi. Bundan taşqari nafaqadagilar ham yoşini peş qilib, tartibsizlikka sabab bölişadi. Bugun ösib kelayotgan yoş avlod kimdan örnak olişi kerak? Bunday vaziyatlarda hatto navbat söraşga ham qörqadi odam. Bundan taşqari, bankomat joylaşgan örinlarning isteʼmolçilar tomonidan axlatxonaga aylantirilganligi dilimizni xufton qiladi. Biz kundalik turmuşimizda oddiy qoidalarga amal qilolmas ekanmiz, özimizni jahon tamadduniga asos solgan şaxslarga voris sanaşga haqqimiz bormi?
Inson borki, umri davomida soğlom yaşaşni istaydi. Ammo issiq jon, kasallik sabab tibbiyot xodimlariga murojaat qilişga majburmiz. Tuman köp tarmoqli markaziy poliklinikasiga borar ekanmiz, yölaklardagi tiğiz gavjumlikni körib, dunyodagi hamma bemorlar şu yerga yiğilganday tuyuladi. Yoz kunlarida navbatda turişdan ortiq boş oğriq bölmasa kerak. Birov örindiqda ötirgan, boşqa birov navbati ötib ketmasligi uçun eşik oldida soqçiday turib olgan, yana kimdir boşqa örinda tik oyoqda navbatini kutyapti. Şu payt “faqat özim bölay”lardan biri behurmatlik bilan şifokor qabuliga kirişga urinadi. Bahona ham tayyor, darrov kirib-çiqadi yoki qölidagi biror qoğozga imzo qöydirsa bas. Kutişdan çarçaganlar esa, olomon kayfiyatida navbat talaşişni boşlaydi. Hurmat unutilgan, uyat-andişadan esa asar ham qolmagan. Birov uyalmay emizikli bolasi kutib qolganligini, boşqa ayol esa “yukli” ekanligini bahona qilsa, qaysidir “janob” özining muhim işlari keçga qolyotganini aytib çarçamaydi. Bunday vaziyatga poliklinikalarda tartib saqlaş uçun zarur şaroitlarning mavjud emasligi ham sabab bölişi mumkin. Ammo ayb avvalo özimizda, yaʼni şaxsiy tarbiyamiz sayozligida, desak adaşmagan bölamiz.
Banklarda xizmatlardan foydalaniş jarayonidagi navbatsizliklar ham közimiz örganib ketgan xunuk holatga aylangan edi. Hammaning dardi bitta: nima qilib bölsa ham işimni tezroq tugatsam. Bank xodimi esa, imkon qadar mijozlarning murojaatlarini hal qiliş bilan ovvora. Yaxşiyam, bugungi kunda tumanimizdagi banklarda xizmatlardan foydalaniş uçun avtomatik navbat oliş tartibi joriy qilinişi mazkur muammoga biroz yeçim böldi.
Mulohazamizni göşt dokonlardagi holat bilan davom ettirsak. Karvon köp bölgani bilan rizqi bölak, deyilişi haqiqatga yaqin. Bozor hududida göşt dökonlari yetarliça bölişiga qaramay, ayrim dökonlarda gohida turnaqator navbatlar kuzatiladi. Erkaklar va ayollar alohida-alohida navbat olişgan. Qaysi tomonda odam kam bölsa, öşa tarafning kuni tuqqan. Lekin bahslarda hamişa ayollar ğolib. Ular bilan gap talişiş erkaklarga xos emas. Navbatning erkaklar qatorida odam kam ekan. Navbatim yaqin qoldi. Şu payt ayollar sendan oldin kelganman, deb oraga suqilişni boşladi. Navbatga egalik qiliş uçun aytilmagan gap va sabab qolmaydi. Nazarimda, bizning jamiyatda erkak va ayol örtasidagi muloqot odobiga darz ketgan. Navbatsiz göşt xarid qilişda erkaklar ham ança uddaburon. Taniş-bilişlikdan foydalanib, orqa eşikdan savdo qiladiganlarga esa insof bersin.
Biz bayon qilgan uşu mulohazalarda maişiy turmuşimizda kuzatilayotgan muammo va kamçiliklarning ayrimlarinigina ifodalaşga harakat qildik. Bularni hal qilib, tartibga soliş özimizga boğliq. Tarbiya va madaniyat odamlarga xos fazilat. Agar özingizni hayvoniy xususiyatlarga mos, deb öylasangiz navbatbuzarliklar va hurmatsizlikka sababçi böling! Lekin, bugun qilgan nomaqbul amallaringiz kun kelib farzandlaringiz hayotida takrorlanişini unutmang. Zero, olmanning tagiga faqat olma tuşadi. Jurnalist esa odamlar orasida jamiyatni kuzatişda davom etadi.
Şohzod Qurbonboyev

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶