TENIARINXOZ ODAMGA QANDAY YuQADI?

Teniarinxoz – hökiz tizmasi paydo qiladigan kasallikdir. Hökiz tizmasi lentasimon tuzilişda, uzunligi 6-7 metr, hatto undan ham uzun böladi. Tanasi boş, böyin va böğimlardan iborat. Boşida 4ta sörğiçi, ilmoqsiz xartumi bor. Odamga parazit finnasi tuşgan çala pişgan mol göştini isteʼmol qilganda yuqadi.

Parazit inson içagida rivojlanib, tanasidan ajralgunga qadar 3 oy vaqt ötadi. Ana şu böğimlar uzilib, axlat bilan tuşadi. Gijja böğimlari ifloslangan yem-haşak va suvni isteʼmol qilgan hayvonga yuqadi. Hayvon içagiga tuşgan gijja tuxumlari qon bilan uning hamma aʼzolariga tarqaladi. Gijja tuxumi tuşgandan tortib, to finnalar yetilgunça 4-4,5 oy muddat ötadi. Gijja finnalari bor hayvonlarning çala pişirilgan göştini isteʼmol qilgan odamlar teniarinxoz bilan kasallanadilar. Binobarin hökiz tizmasi hayvondan odamga, odamdan hayvonga yuqadi.

Hökiz tizmasi Xorazm, Buxoro, Samarqand viloyatlarida hamda Qoraqalpoğiston Respublikasida köp tarqalgan. Teniarinxoz kasalligi bilan köpinça uy bekalari, oşpazlar, kuşxona işçilari, kolbasa tsexlarida işlaydiganlar va qiymalarni tatib köradigan kişilar kasallanadi. Odatda manti, çuçvara, somsa va şu kabi ovqatlarni tayyorlaşda qiymaning tuzini tatib köriş bu yomon odat, çunki qiymada finnalar bölsa, odamga yuqib qolişi mumkin.

Gijjasi bor odamlarda qorin sohasidagi oğriq huddi appenditsit (köriçak) xurujiga öxşab ketadi, kasallikni aniqlaşda, hatto şifokorlar ham adaşadilar, bundan taşqari, köngil ayniş, qusiş, sölak oqişi, iştahasizlik, iç ketişi, baʼzilarda iç qotişi, boş oğriği, darmonsizlik, tez çarçaş, uyqusizlik, iş qobiliyatining pasayişi, asabning buzilişi kabilar kuzatiladi, hatto baʼzi ayollarda bu holat farzandsizlikka sabab bölgan.

Veterinariya şifokorlari tomonidan söyilgan mol göştidan ozgina namuna olinib, finozga tekşirilişi kerak. Finnalar aniqlanmasa, göştni sotişga ruxsat beriladi. (Finna – suyuqlikka tölgan pufak). Teniarinxoz bilan kasallanmaslik uçun bozordagi veterinariya tamğasi bosilmagan göştni sotib olmaslik, çala pişgan mol göştini isteʼmol qilmaslik, uyida qoramol boquvçilar, sut soğuvçilar, qassob va göşt sotuvçilar tibbiy körikdan ötib turişlari kerak.

Teniarinxoz kasalligi belgilari paydo bölişi bilanoq şifokorga murojaat qiliş, veterinariya xodimlari, çorvaçilik bilan şuğullanuvçi odamlar sanitariya-gigiyena qoidalariga qatʼiy rioya qilişlari lozim.

T.Atamuradov,

tuman SEOvaJSB parazitolog-şifokori.