TENIARINXOZ ODAMGA QANDAY YuQADI?

Teniarinxoz – hoʻkiz tizmasi paydo qiladigan kasallikdir. Hoʻkiz tizmasi lentasimon tuzilishda, uzunligi 6-7 metr, hatto undan ham uzun boʻladi. Tanasi bosh, boʻyin va boʻgʻimlardan iborat. Boshida 4ta soʻrgʻichi, ilmoqsiz xartumi bor. Odamga parazit finnasi tushgan chala pishgan mol goʻshtini isteʼmol qilganda yuqadi.

Parazit inson ichagida rivojlanib, tanasidan ajralgunga qadar 3 oy vaqt oʻtadi. Ana shu boʻgʻimlar uzilib, axlat bilan tushadi. Gijja boʻgʻimlari ifloslangan yem-hashak va suvni isteʼmol qilgan hayvonga yuqadi. Hayvon ichagiga tushgan gijja tuxumlari qon bilan uning hamma aʼzolariga tarqaladi. Gijja tuxumi tushgandan tortib, to finnalar yetilguncha 4-4,5 oy muddat oʻtadi. Gijja finnalari bor hayvonlarning chala pishirilgan goʻshtini isteʼmol qilgan odamlar teniarinxoz bilan kasallanadilar. Binobarin hoʻkiz tizmasi hayvondan odamga, odamdan hayvonga yuqadi.

Hoʻkiz tizmasi Xorazm, Buxoro, Samarqand viloyatlarida hamda Qoraqalpogʻiston Respublikasida koʻp tarqalgan. Teniarinxoz kasalligi bilan koʻpincha uy bekalari, oshpazlar, kushxona ishchilari, kolbasa tsexlarida ishlaydiganlar va qiymalarni tatib koʻradigan kishilar kasallanadi. Odatda manti, chuchvara, somsa va shu kabi ovqatlarni tayyorlashda qiymaning tuzini tatib koʻrish bu yomon odat, chunki qiymada finnalar boʻlsa, odamga yuqib qolishi mumkin.

Gijjasi bor odamlarda qorin sohasidagi ogʻriq huddi appenditsit (koʻrichak) xurujiga oʻxshab ketadi, kasallikni aniqlashda, hatto shifokorlar ham adashadilar, bundan tashqari, koʻngil aynish, qusish, soʻlak oqishi, ishtahasizlik, ich ketishi, baʼzilarda ich qotishi, bosh ogʻrigʻi, darmonsizlik, tez charchash, uyqusizlik, ish qobiliyatining pasayishi, asabning buzilishi kabilar kuzatiladi, hatto baʼzi ayollarda bu holat farzandsizlikka sabab boʻlgan.

Veterinariya shifokorlari tomonidan soʻyilgan mol goʻshtidan ozgina namuna olinib, finozga tekshirilishi kerak. Finnalar aniqlanmasa, goʻshtni sotishga ruxsat beriladi. (Finna – suyuqlikka toʻlgan pufak). Teniarinxoz bilan kasallanmaslik uchun bozordagi veterinariya tamgʻasi bosilmagan goʻshtni sotib olmaslik, chala pishgan mol goʻshtini isteʼmol qilmaslik, uyida qoramol boquvchilar, sut sogʻuvchilar, qassob va goʻsht sotuvchilar tibbiy koʻrikdan oʻtib turishlari kerak.

Teniarinxoz kasalligi belgilari paydo boʻlishi bilanoq shifokorga murojaat qilish, veterinariya xodimlari, chorvachilik bilan shugʻullanuvchi odamlar sanitariya-gigiyena qoidalariga qatʼiy rioya qilishlari lozim.

T.Atamuradov,

tuman SEOvaJSB parazitolog-shifokori.