ТЕНИАРИНХОЗ ОДАМГА ҚАНДАЙ ЮҚАДИ?

Тениаринхоз – ҳўкиз тизмаси пайдо қиладиган касалликдир. Ҳўкиз тизмаси лентасимон тузилишда, узунлиги 6-7 метр, ҳатто ундан ҳам узун бўлади. Танаси бош, бўйин ва бўғимлардан иборат. Бошида 4та сўрғичи, илмоқсиз хартуми бор. Одамга паразит финнаси тушган чала пишган мол гўштини истеъмол қилганда юқади.

Паразит инсон ичагида ривожланиб, танасидан ажралгунга қадар 3 ой вақт ўтади. Ана шу бўғимлар узилиб, ахлат билан тушади. Гижжа бўғимлари ифлосланган ем-ҳашак ва сувни истеъмол қилган ҳайвонга юқади. Ҳайвон ичагига тушган гижжа тухумлари қон билан унинг ҳамма аъзоларига тарқалади. Гижжа тухуми тушгандан тортиб, то финналар етилгунча 4-4,5 ой муддат ўтади. Гижжа финналари бор ҳайвонларнинг чала пиширилган гўштини истеъмол қилган одамлар тениаринхоз билан касалланадилар. Бинобарин ҳўкиз тизмаси ҳайвондан одамга, одамдан ҳайвонга юқади.

Ҳўкиз тизмаси Хоразм, Бухоро, Самарқанд вилоятларида ҳамда Қорақалпоғистон Республикасида кўп тарқалган. Тениаринхоз касаллиги билан кўпинча уй бекалари, ошпазлар, кушхона ишчилари, колбаса цехларида ишлайдиганлар ва қиймаларни татиб кўрадиган кишилар касалланади. Одатда манти, чучвара, сомса ва шу каби овқатларни тайёрлашда қийманинг тузини татиб кўриш бу ёмон одат, чунки қиймада финналар бўлса, одамга юқиб қолиши мумкин.

Гижжаси бор одамларда қорин соҳасидаги оғриқ ҳудди аппендицит (кўричак) хуружига ўхшаб кетади, касалликни аниқлашда, ҳатто шифокорлар ҳам адашадилар, бундан ташқари, кўнгил айниш, қусиш, сўлак оқиши, иштаҳасизлик, ич кетиши, баъзиларда ич қотиши, бош оғриғи, дармонсизлик, тез чарчаш, уйқусизлик, иш қобилиятининг пасайиши, асабнинг бузилиши кабилар кузатилади, ҳатто баъзи аёлларда бу ҳолат фарзандсизликка сабаб бўлган.

Ветеринария шифокорлари томонидан сўйилган мол гўштидан озгина намуна олиниб, финозга текширилиши керак. Финналар аниқланмаса, гўштни сотишга рухсат берилади. (Финна – суюқликка тўлган пуфак). Тениаринхоз билан касалланмаслик учун бозордаги ветеринария тамғаси босилмаган гўштни сотиб олмаслик, чала пишган мол гўштини истеъмол қилмаслик, уйида қорамол боқувчилар, сут соғувчилар, қассоб ва гўшт сотувчилар тиббий кўрикдан ўтиб туришлари керак.

Тениаринхоз касаллиги белгилари пайдо бўлиши биланоқ шифокорга мурожаат қилиш, ветеринария ходимлари, чорвачилик билан шуғулланувчи одамлар санитария-гигиена қоидаларига қатъий риоя қилишлари лозим.

Т.Атамурадов,

туман СЭОваЖСБ паразитолог-шифокори.