"OTA-ONANG QAYeRDA IŞLAYDI?!" yoxud taʼminotçi taʼminotga muhtoj bölsa...
"Mening dadam şifokor", "mening dadam bank xodimi", "mening onam öqituvçi" va hokazo...
Sinfxonadagi bolalarning teng yarmi öqituvçisining: "ota-onang qayerda işlaydi?", degan savoliga şu tariqa javob berişdi. Biroq aksariyat öquvçilar aynan mana şu savolga javob berişga iymanib, pastgina ohangda otasi işlamasligini va onasi uy bekasi ekanligini aytişdi. Kamiga yana xuddi ayb iş qilganday boşlarini quyi solib, yengil xörsinib qöyişdi. Ha, ularning doskaga çiqib gapirgandagi burro tillari aynan öşa savolga kelganda...
Közoynagi ostidan nigohida savol bilan möralagan biroz befarosat öqituvçi yana bolalarga savol bilan yuzlanadi:
– Unda qanday qilib kun körasiz?!
– Bobom bilan buvim pensiya olsa, menga "şkalat"ga pul beradi... Jajji bolajonlar suhbatga şu tariqa yakun yasadi. Qolgan bolalar ota-onasi işlamaydigan şu "aksariyat" sinfdoşlarining ustidan kuldi, ota-onasining nima uçun heç qayerda işlamasligining sababini tuşuna olmaydigan jajjilarning köngli şafqatsiz etiklar ostida qolgan yaproqday ezildi. Ustoz sinfni tartibga çaqirdi-yu, darsni davom ettirdi...
"Bandlik", "bandlikni taʼminlaş", "kambağallikni qisqartiriş" bugun jamiyatimizda, OAVlarda eng köp quloğimizga çalinaverib, yod bölib ketgan sözlar. Va aynan mana şu bandlikni taʼminlaş masalasida yurtimizda aytsang, aytişga arzigulik eʼtirofga munosib işlar amalga oşirilmoqda ham. Odamlar orasida yurib, davlatimiz siyosatini qöllab-quvvatlaydigan, davlatimiz rahbari Ş.Mirziyoyevning xalq farovonligi yölida amalga oşirayotgan islohotlaridan rozi bölib ularni duo qilayotgan yurtdoşlarimizni uçratamiz. Haqiqatan, jamiyatimizda harakat qilgan, özida çinakam mehnatkaşlik qobiliyati bor bölgan inson borki, bugun halol rizqini topib hayot keçirmoqda. Köproq harakat qilgan, öz ustida işlagan, dangasalik qilmagan, işning közini biladigan şaxslar borki, ular esa faqat özining bandligini taʼminlab qolmasdan, atrofidagilarni ham iş faoliyatiga jalb qilmoqda. Özidan taşqari, yana bir neça önlab, yuzlab kişilarning uyida qozoni qaynaşiga hissa qöşmoqda. Biroq, oramizda yana şunday odamlar borki, ularning bolalari "ota-onang qayerda işlay-di?" degan savolga javob bergisi kelmaydi. Bu insonlarning qaysilaridir uzrli sabablarga köra mehnat qilolmaydi, qaysilaridir umri davomida "yaxşi"roq iş izlab, umri ötib ketadi, yana birlari esa mehnat qilişga layoqati bölsa-da harakat qilişni, xalq tili bilan aytganda jonini qiynaşni istamaydi. (Kimningdir
hisobiga hayot keçiradi).
Islohotlar aynan mana şu insonlarning bandligini taʼminlaş, ularga imtiyozli kreditlar beriş, hunarmandçilikka örgatiş, ijtimoiy yordam körsatiş kabi imkoniyatlarni taqdim etadi, lekin ularning özlari bu yordam qöllarini rad etadi. Harakat qilişni yana xohlamaydi. Bu gap bilan biz jamiyatni tabaqalarga ajratmoqçi emasmiz, kimdir boy, kimdir kambağal deyişdan yiroqmiz. Şunçaki, insonlarning ijtimoiy faoliyatiga, yaşaş tarziga çetdan baho berib, loaqal şu maqola sabab ular ham öylansa, harakatga tuşsa, degan niyatda gapiryapmiz. Aslida esa, insonning qadr-qimmati uning ijtimoiy kelib çiqişi yoki karerasi bilan ölçanmaydi.
Ammo, jamiyatdagi turli xil köngilsizliklar, jinoyatlar bekorçilik oqibatida kelib çiqadi.Tumanimizdagi iş bilan band bölgan va band bölmagan aholi statistikasi bilan qiziqdik. Mana öşa statistika: 2023-yil yanvar-iyun holatiga iqtisodiy faol aholi 82,6 ming kişi (74,9%) va iqtisodiy faol bölmagan aholi 27,8 ming kişi (25,1%)ni taşkil qiladi. Iqtisodiy faol aholi öz navbatida quyidagilarni öz içiga oladi:
iş bilan band bölgan aholi – 75,7 ming kişi (91,6%);
işsizlar - 6,9 ming kişi (8,4%) ni taşkil etadi.
Iqtisodiy faol bölmagan aholi öz içiga quyidagilarni oladi:
öquvçilar va talabalar 6,5 ming kişi (23,4 %);
ixtiyoriy işlamaydigan şaxslar 9,4 ming kişi (33,7%);
bola parvarişi bilan bandlar 11,9 ming kişi (42,9%);
Töğri, uşbu statistikada keltirilişiça, tumanda band bölmagan aholi soni u darajada katta raqamni taşkil qilmaydi. Ammo baribir hamma qandaydir foydali iş bilan şuğullansa, uyida qari ota-onaning plastik kartasiga qaçon nafaqa tuşar ekan, deb kutib yotmasa-da, deysan kişi.
Aziz muştariy, bolangizdan ustozi "ota-onang qayerda işlaydi?" deb söraganida siz bilan faxrlanişini, "mening otam falonçi, falon joyda işlaydi, mening onam pistonçi, u yaxşi mutaxassis", deyişini xohlaysizmi?! Uning kelajagini porloq qilişni, hayotda öz örnini topişini-çi? Unda harakatni bugundan boşlang. Hozirdan boşlang! Rivojlangan davlatlar amaliyotiga nazar soladigan bölsak, ayrim mamlakatlarda ota-onalar farzandini boqa olişga közi yetganda, heç kimdan kam qilmasligiga amin bölganda oila quradi. Yana ayrimlarida farzandi kelajagini öylagan ota-onalar bola dunyoga kelgan payti unga hisob raqam oçdiradi. Bir tomoni quvonarliki, şu ayrim davlatlarda ota-onalar bolasini faqatgina moddiy jihatdan taʼminlaşni özlariga burç deb bilsa, bizda moddiy taʼminotdan taşqari, maʼnaviy tarbiya, odob-axloq degan tuşunçalar ham unga egiz bölib keladi. Demoqçimanki, har ikkisi bir-biriga hamohang bölib kelsa, qanday yaxşi-ya, gazetxon! Har kuni özing sevgan iş bilan şuğullaniş, ana şu kasbing yo hunaring ortidan daromad topiş, ertalab uyingdan oila masʼuliyati bilan çiqib ketib, keçqurun oila aʼzolaring bilan soğinib diydorlaşiş naqadar gözal. Heç nima qilmasdan yaşaş, tanballik insonni xarob qiladi. "Kelinim yoki qizimni işlatmayman, supurgisini eplasin", degan gapni şior qilib olgan kimsalar ham qattiq adaşadi. Baʼzan şu "supurgisini eplaş" (yaʼni rözğor tutiş) uçun ham odam dunyoni anglagan, yaxşi-yomonni tanigan bölişi şart, qaysidir maʼnoda. Farzandlar esa ota-onadan örnak olib ulğayişi – haqiqat.
Yoruğ sinfxona. Ona tili darsi. Öqituvçi öquvçilarga "Ota-onam tanlagan kasb" mavzusida inşo yozişni topşiriq qilib berdi. Sinfdoşlarning teng yarmidan köpi inşoni yozişni allaqaçon boşlab yubordi. Ularga fikrlar quyilib kelardi, murakkab qöşma gaplarga qöşilib, faxr, iftixor degan tuyğular daftarga köçar edi. Biroq, sinfdagi aksariyat öquvçilarning qölida böm-böş qoğoz. Qiziq, ular dars oxirigaça daftariga nimani yozar ekan-a...
Aziza Madrahimova.
(tuman Statistika bölimi maʼlumotlari asosida tayyorlandi).

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶