OQ OLTINLIK SVETLANA NIKOLAYeVNA

1968-yilning yoz oylari oxirida Oq oltin ovuliga ikki nafar ukrainalik qiz kelib yashay boshladi. Ular F.E.Dzerjinskiy nomli (hozirgi 50-sonli) maktabning bir xonasida istiqomat qilishar, oʻsha paytlarda sobiq Ittifoq respublikalarining barchasida

ham maktab oʻquvchilariga rus tilini mukammal  oʻrgatishga katta eʼtibor qaratilgan edi. 

Shu maqsadda Qoraqalpogʻiston Respublikasiga 12 nafar rus tili fanidan saboq beruvchi oʻqituvchilar safarbar qilingandi. Shunday qilib, Svetlana 50-sonli, Lyuba esa 41-sonli maktabda oʻquvchilarga rus tilidan dars bera boshladi.

Svetlana ham, Lyuba ham xushmuomala, kirishimli qizlar edi. Ovul ahli ham ularni oʻz qizlariday qabul qilib, el qatori toʻy-maʼrakalariga taklif etishardi. Toʻylarga borishar, taʼziyalarda qora libos kiyib, boshlariga qora roʻmol oʻrab, uy egalariga taskin berishardi.

Ularning hamkasblari boʻlgan maktab direktori Jamil ogʻa Davletov, oʻqituvchilar ularga mahalliy aholining urf-odatlarini tushuntirib, tez moslashib ketishlariga yaqindan yordam berdilar.

Oʻshanda biz maktabning 5-sinfida oʻqir edik. Svetlana Nikolayevna yuqori sinf oʻquvchilariga dars oʻtardi. Baʼzan bizning sinfimizga ham kirib, qoʻshimcha ravishda rus tilini oʻrgatardi. Uning tashabbusi bilan maktabimizdagi eng xushovoz oʻgʻil-qizlardan iborat xor toʻgaragi tuzildi. Oʻsha toʻgarakka men ham aʼzo edim. Maktabda oʻtkaziladigan bayram, muhim sanalar munosabati bilan oʻtkaziladigan tadbirlarda davraga chiqib, rus tilida qoʻshiqlar ijro etardik, sheʼrlar oʻqir edik.

Svetlana Nikolayevnadan olgan saboqlarimiz keyinchalik armiya safida xizmat qilganimizda, universitetda oʻqiganimizda, umuman, butun hayotimiz davomida juda asqotdi. Uning nafaqat saboq oʻtishi, balki yurish-turishi, oʻzini tutishi, saranjom-sarishtaligi barchaga oʻrnak edi. Qolaversa, biror chet tilini oʻrganishda oʻsha til vakilidan saboq olish ulkan yutuqlarga asos boʻlar ekan.

1969-yilning yozida Lyuba opa Ukrainaga qaytib ketdi. Svetlana Nikolayeavna esa Mangʻit shahrida yashab, hozirgi 27-sonli maktabda oʻqituvchilik faoliyatini davom ettirdi. Shu maktabda uzoq yillar ishlab, nafaqaga chiqdi.

Bizning qishloq ahli hali-hamon uni sevib eslashadi. Shunday qilib oq oltinlik Svetlana tumanimizda bir umr yashab qoldi.

... Svetlana Nikolayevna Plastinina 1945-yilning 26-dekabrida Ukrainaning Ivano-Frankovsk viloyatida tugʻildi.

U oʻrta maktabni tugatgach, Nikopol pedagogika bilim yurtiga kirib oʻqidi. Bilim yurtidagi oʻqishini tugatib, maktab oʻquvchilariga saboq berish uchun bizning yurtga otlandi. Uning cheki bizning qishloqqa tushdi.

1968-69 oʻquv yili tugagach, Mangʻit shahrida yashab, ishlab 1970-yilda tuman ichki ishlar boʻlimi xodimi Radik Nuriyev bilan turmush qurdi. Oʻgʻillari Vadim, qizlari Alevtinani birgalikda tarbiyalab, voyaga yetkazishdi.

Bu orada S.Nikolayevna Xorazm davlat pedagogika institutini sirtdan oʻqib, bitirdi.

Oʻgʻillari Vadim dastlab pedagogika institutini, keyinchalik yuridik institutni tamomlab hozirgi kunda Rossiyada yashab, ishlamoqda. Qizi Alevtina ona kasbini davom ettirib, Rossiyada oʻqituvchi boʻlib ishlaydi.

Menda bolalik paytimdagi ustoz-murabbiyni yana bir bor koʻrib, suhbatlashish istagi tugʻildi.

Ustoz yashayotgan uy bir qarashdayoq orastaligi bilan oʻziga tortadi. U bugungi kunda yolgʻiz yashaydi. Turmush oʻrtogʻi Radik Nuriyev 12-yil muqaddam vafot etgan. Uning uy-roʻzgʻor ishlariga qoʻshni ayollar yaqindan yordam berishadi.

Ustoz bizning tashrifimizdan juda sevindi. Ayniqsa, “mana bu kishi birinchi oʻquvchilaringizdan”, deb meni tanishtirishganida koʻzlari yashnab ketdi. Uning Oq oltin qishlogʻi haqidagi ruscha-oʻzbekcha soʻzlar bilan aralashtirib aytib bergan yorqin xotiralari menda ulkan taassurotlar qoldirdi.

– Boshida, toʻpolonchi bolalarga uchrasak nima qilamiz, deb qoʻrqqan edik. Ayniqsa, qishloq odamlarining mehribonligi, xushmuomalaligi bizni oʻziga tortar edi, –deydi S.Nikolayevna. – Urf-odatlarni bilmaslikdan kelib chiqadigan qiziq voqealar koʻp boʻlardi. Qishloq koʻchalaridan oʻtib ketayotsak, tandirda non yopayotgan ayollar bizga non tutishardi, odat boʻyicha nondan ozgina ushatib, tuz totish kerak ekan, xolos, biz buni qayerdan bilibmiz, non tutishsa “spasibo”, deb butun bir nonni olib ketaveribmiz.

Bunday noqulayliklar uchun  hech kim ustimizdan kulmasdi. Odamlarga ham, odatlarga ham tezda koʻnikib ketdik.

Ana shunday zavqli damlar bilan ish ham, hayot tarzi ham bir maromda davom etaverdi.

Biroq 1969-yilning 14-mart kuni  yuz bergan suv toshqini barchani ulkan tashvishlarga qoʻydi.

- Hamon esimda, uyquda yotganimizda, tonggi soat 5 da Rajab kelib, derazadan qichqirib, "turinglar, suv keldi", dedi. (Rajab Abdullayev, shu maktab oʻqituvchisi. Hozir 79 yoshda) Apil-tapil kiyinib tashqariga chiqsak, hamma yugur-yugur qilgan, hammaning ogʻzida “suv-suv”, degan vahimali gaplar.

Keyin bilsak, daryo toshib, qishloqni suv bosayotgan ekan. Oqibatli odamlar kelib uygʻotmaganida maktab qulab, devor tagida qolib ketar ekanmiz...

Svetlana Nikolayevna qishloq odamlarining juda koʻp aʼlo fazilatlarini eslab, doimo ulardan minnatdor ekanligini bildirdi.

Ishlarimiz koʻpligini aytib, oʻrnimizdan turganimizda, S.Nikolayevna  qoʻshni ayolga qarab: "mehmonlarga non olib kel", dedi. Nondan bir chimdim ushatib, ogʻzimizga solar ekanmiz, u bizga qarab bir kulib qoʻydi. Ehtimol, bir paytlar tandirda non yopayotgan oq oltinlik ayollar yana bir bor koʻz oldiga kelgandir?

– Yaqin-yaqingacha hadeb tugʻilib-oʻsgan yurtimni qoʻmsayverardim, – deydi u, – hozir esa shu yer mening ona yurtim boʻlib qolganini his qilyapman. Oʻtgan yili yozda qizim meni olib ketishga rosa urindi. Unamadim.

Bu yerda yashab, kam boʻlmadim. Hamma “Svetlana opa”, deb hurmat qilishadi. Barcha taniydi. Tinch turmush, osoyishta umr. Bir odamga bundan ortiq yana nima kerak! Yashayveraman, shu yerda.

Bu gaplarning barchasidan oʻzimcha xulosa chiqarmoqchi boʻlaman. “Qiz bola palaxmon toshi”, degan ibora barcha xalqlar uchun daxldor ekan-da, boʻlmasa, Svetlana opa tugʻilib-oʻsgan yurt qayerda-yu, Mangʻit qayerda!

Xulosa shuki, bu obod va goʻzal Vatanning barcha eshiklari shu yurt uchun fidoyi boʻlaman, degan insonlar uchun doimo ochiq.

Oʻrozali REYIMOV.