Oʻgay ona

(Hayotiy voqea asosida)

Saida universitetni va magistraturani imtiyozli diplom bilan tugatdi. Maktabda ishlay boshladi. Onasi:

– Tengqur dugonalaring turmushga chiqib, oʻzlaridan tinib-tinchib ketishdi, sen yuraverasanmi ishla-ab, – deya ilmoqli gapirar, orzu-havaslaridan soʻz ochib, holi-joniga qoʻymasdi.

Nimayam derdi, onasi haq, qachongacha qizining orzusi deb bahonalariga quloq tutadi?

Xorazmlik kursdoshi Yoqubjon undan javob kutayotganiga ancha boʻldi. Yaxshi yigit, ichmaydi, chekmaydi, mehribon. Qolaversa, oʻrtalarida samimiy, doʻstona munosabat ham bor.

Ona  baribir ona-da. Saidaning gaplarini eshitib, oʻylanib qoldi. Axir ota-onasi kim, qanday odamlar? Tanimagan-bilmagan yurt – Bogʻot qayerda-yu Amudaryo qayerda? Soʻrab-surishtirishdi, baʼmani odamlar ekanligiga ishonch hosil qilishgach, toʻyga rozilik berishdi.

Hash-pash deguncha oradan yillar oʻtib ketdi. Oʻzaro ahil-inoq bu oilaga qanchalik el boʻlmasin, Saidaning koʻngli kemtik edi. Oʻn ikki yilki, u kun-u tun Allohga iltijo qiladi:

– Xudoyim, meni farzand quvonchidan benasib qilma!

U iltijo qilishdan toʻxtamadi, vaqt esa oqar suvdek oqib oʻtishdan... Nihoyat...

U ming bir azob bilan sevimli oilasini tark etib, ota uyiga qaytdi.

Qishloqdagi maktabda ishlay boshladi.  Oradan yillar oʻtdi. Shunday kunlarning birida uni Yoqubjon izlab keldi. Soch-soqoli oʻsgan, ust-boshi bir ahvolda.

– Saida, Saida, – deydi nuqul, boshqa gapga tili aylanmaydi.

– Yaxshi yuribsizmi? – dedi bazoʻr Saida. Aslida “Nega keldingiz?” demoqchi edi-yu, ayta olmadi.

– Saida, bolalarim yetim boʻlib...

Yoqubjon gapining davomini aytaolmadi, hoʻngrab yigʻlab yubordi. Shundagina Saida Yoqubjonning holatini tushundi. Oldida boshini egib, koʻz yoshlarini tiyolmay oʻtirgan Yoqubjonga nima deyishni, koʻnglini qanday koʻtarishni bilmay, koʻzlarini yerga tikkancha mahzun bir alfozda oʻtirar, uning yuzida achinishmi, mehrmi zohir edi.

Yoqubjonning ayoli egizak farzandlarini dunyoga keltirish chogʻida vafot etganini bilgan Saida uzoq oʻyladi. Axir murgʻak goʻdaklar boʻlsa, erkak boshi bilan ota uch nafar bolani qanday katta qilsin? Onasi nima der ekan-a? Boshi qotdi  Saidaning. Unga ogʻiz solgan erkaklardan haliyam boʻlsa, oʻzining birinchi turmush oʻrtogʻi afzal emasmi?

– Bolalari juda yosh qolibdi-ya, astagʻfurulloh. Kattasi endi 4 yoshda, kichik oʻgʻilchalari beshikda ekan, bolam, egizaklarni boqib, katta qilish oson emas, tagʻin oʻzing bilasan, – dedi onasi Saidaning koʻngliga qarab.

Saida esa bir qarorga kelib boʻlgandi. Ostonasiga bosh urib kelgan 85 yoshli qaynotasi:

– Jonim bolam, Saidajon, taqdirimizda borini birga baham koʻrishni Alloh buyurdimikan, sening qadamingga poyandoz boʻlayin, bolam! – deya yigʻladi...

Mana, Saidaning yana Bogʻot tumaniga qaytib, Yoqubjon bilan birga yashayotganiga ham 20-yil boʻldi bir pasda. Katta qizi Noilaxon tibbiyot institutini bitirdi. U ham, Hasan-Husanlar ham biri-biridan mehribon. “Opa-opa” deb jonlarini berguday. Baʼzan qoʻshnisi Nuquljonning shangʻillagan ovozi eshitilib qoladi:

– Hah, xarob boʻlgurlar, biring u yoqqa tortasan, biring bu yoqqa, – oʻshqiradi bolalariga. – Anov Saida oʻgaychalik qadrim yoʻq mening!

Saida ichidan zil ketadi, Yo tavba, bu nima degani? Roʻzgʻoring boshqa, yetti yot begona boʻlsang, mening qadrim bilan nima ishing bor-a, Nuquljon, oʻylaydi koʻngli buzilib. Bolalarim eshitsa nima boʻladi-a?

Bir kuni qizi Noilaxon koʻchadan bir ahvolda kirib keldi-yu Saidaga:

– Opa, Nuquljon biyining gaplarini eshitib, yana koʻnglingizga ogʻir olib oʻtirmang, oʻzi ogʻzi shaloqroq, gapiraveradi, – dedi negadir yigʻimsirab.

– Nima, senga yomon gap aytdimi, bolam? – qizini bagʻriga bosdi Saida.

– Saida sening oʻgay onang, oʻgay ona baribir oʻgayligini qiladi, qarab tur, seni oʻz yoʻrigʻiga solib oladi, dedi. Men Nuquljon biyi bilan aytishib qoldim, – yigʻlab yubordi Noila.

– Mening sizlardan boshqa quvonchim yoʻq, qizim. Ogʻzi boʻshlar gapiraveradi-da, xafa boʻlma, – yupatdi u qizini.

Saidaning gap quvalaydigan odati yoʻq edi. Nuquljon bilan aytishib oʻtirishni oʻziga ep koʻrmadi. Xudoga soldi. Oradan vaqt oʻtib, Noilani uzatdi, oʻgʻillarini uylantirdi. Hasanboy harbiy sohani, Husanboy oʻqituvchilikni tanladi. Qoʻshaloq kelinlar tushirib, nevaralar suydi. Nuquljon esa...

Uning uch qiz, ikki oʻgʻli bor. Qizlaridan birining turmushi oʻxshamay, ajrashdi. Bitta oʻgʻli bilan boshqa erkakka turmushga chiqdi. Eri oʻgʻliga oʻgay ota, oʻzi esa uch qizga oʻgay ona boʻldi. Nuquljon qizi har gal uyiga kelganida maslahat qiladi:

– Bolalarni oʻz bolangdan ayirma, oʻgaylikning yukini mehr-muhabbating bilan koʻtarasan, Saida opangni koʻrdingmi, men tuqqan bolalarimdan koʻrmagan baxtni oʻgay bolalaridan koʻrib, mehrga choʻmib yashayapti-ya...

Saida uning bu gaplarini eshitsa ham eshitmaganga oladi. Faqat ich-ichidan:

– Mening bolalarimni oʻgay deganlarning oʻzlari oʻgay, – deb qoʻyadi koʻngli ogʻrinib. Oʻzing tugʻib, mehr koʻrmagan oʻzing oʻgaysan, degisi keladi-yu, demaydi.

Faqat biladiki, uning oilasidan ham, bolalaridan ham, shirin-shakar nevaralaridan ham koʻngli toʻq.

Robiya YOʻLDOShEVA.