AJDODLARIMIZ HAYoTI BIZ UChUN IBRAT

Atoqli sharqshunos N.Veselovskiy taʼbiri bilan aytganda “Botirligining cheki boʻlmagan, butun hayoti jasorat namunalari bilan toʻlib-toshgan” bobomiz, shoh va shoir Bobur Mirzo tavallud topganlariga bu yil 14-fevralda 538-yil toʻladi.

Temuriylar sulolasidan boʻlgan Zahiriddin Muhammad Bobur hayoti mashaqqatlar, qiyinchiliklar, taxt uchun kurashlar silsilasida kechgan. Otasi Umarshayx Mirzo vafot etganlarida 11 yoshdan 12 yoshga qadam qoʻygan Bobur Mirzo  Andijon taxtiga vorislik qildi, taxt uchun kurash boshlagan Sulton Ahmad va Sulton Mahmudlarga qarshi kurashish, taxtni himoya qilish uning chekiga tushdi. Oqilligi, Tangrining inoyati bilan jangda qoʻli baland keldi. Lekin taqdir uning gardaniga mashaqqatli kechmishlarni yuklagan edi.

Andijonning qoʻldan ketishi, Samarqand taxti uchun kurashlar....

Oxir-oqibat Bobur Mirzo oʻzining xos askarlari bilan Kobulga yoʻl olib, 1503-yilda Kobul va Gʻaznani egalladi.

1507-yildan Hindistonni zabt etishga harakat boshlaydi va 1526-yilda kuchli jang sirlarini egallagan,  yillar davomida erishgan tajribasi, taqdirning achchiq saboqlaridan xulosa chiqargan vatandoshimiz  “Buyuk moʻgʻul imperiyasi”  deb atalgan ulkan saltanatga asos soldi. Bu imperiya Hindiston tarixida juda katta ijobiy oʻrin tutadi. Adolatli qonunlar chiqargan Bobur mamlakatdagi din-mazhab janjallarining oldini oldi, gʻayridinlik soligʻini bekor qildi, ayollarni oʻlgan eri bilan tiriklay yoqishni taʼqiqladi, kanallar qazdirdi, binolar qurdirdi. Atrofiga olim va fozil insonlarni toʻpladi. Oʻz Vatanini sogʻingan Bobur Hindistonda ham Movarounnahrnikiday ajoyib bogʻlar  yaratdi. Lekin 1526-yilda dushmanlari tomonidan zaharlangan Bobur Mirzo 1530-yil 26-dekabrda, Agrada vafot etadi, keyinchalik uning xoki vasiyatiga koʻra, Kobulga koʻchiriladi. Boburning Humoyun, Hindol, Komron, Askariy ismli oʻgʻillari, Gulbadanbegim, Gulchehrabegim, Gulrangbegim ismli qizlari boʻlgan. Komron Mirzo va Gulbadanbegim ijod bilan shugʻullangan. Bobur avlodlari boʻlgan Akbarshohni, Shohjahon qurdirgan Tojmahalni, shoira Zebunnisobegimni butun dunyo biladi.

Boburning ijodiy merosi salmoqli boʻlib, uning 20 yoshida “Xatti Boburiy”ni yaratib, yangi yozuvni kashf qilgani butun dunyoga maʼlum. Undan tashqari, “Harb ishi”, “Musiqa ilmi”, “Mubayyin al-zakot”, “Boburnoma” va sheʼriy devonlar Bobur Mirzoning yuksak iqtidoridan dalolatdir.

Sheʼriyatda Vatan sogʻinchi, taqdir mashaqqatlari, yor  hajri, doʻstlar diydori kabi mavzularda qalam tebratgan Bobur “Boburnoma”da Movarounnahr, Xuroson, Hindistondagi oʻzi koʻrgan va eshitgan voqealarni bayon qiladi. Asarni oʻqigan inson koʻz oʻngida  oʻsha davr voqealari jonlanadi. Tarixiy va mashhur shaxslar bilan tanishadi, tarixiy va ilmiy maʼlumotlarga ega boʻladi.

Bizning 40-sonli maktabimizda 5-15-fevral kunlari “Navoiy va Bobur kunlari” deb belgilandi. Shu munosabat bilan ijodiy kechalar, gʻazalxonlik va bahr-u bayt tanlovlari, ochiq darslar tashkil qilindi. Ushbu tadbirlar davomida oʻquvchilarga ulugʻ ajdodlarimizning hayoti va ijodi haqida keng maʼlumotlar berildi.

Qisqa qilib aytganda, temuriylar avlodidan boʻlgan Mirzo Boburning yaratuvchanligini, ona yurtiga muhabbatini, ilmga va sheʼriyatga boʻlgan intiluvchanligini bugungi yoshlarimizga ibrat qilsak arziydi.      

 Iqboloy Yusufova, 40-sonli maktabning

ona tili va adabiyot fani oʻqituvchisi.