ARAFADA

(Hajviya)

Zamonning rivojiga gap yoʻq. Yon qoʻshnisi nevaralik boʻlganini uch kundan keyin eshitadigan odamlar janubiy qutbdagi muzlikdan qancha koʻlamdagi muz boʻlagi ajralib chiqqanini shu kuni biladi. Telefonning foydali tomonlari ham juda koʻp. Davlatning xonadonidagi voqealarga ham telefon sabab boʻldi. Odatdagiday internet kovlab oʻtirgan rafiqasi Maryamjon birdan:

– Otasi, juda yaxshi er boʻlgingiz kelmaydimi? – deb soʻrab qoldi.

Yangi yilni doʻstlar bilan qayerda kutishni oʻylab oʻtirgan Davlat hayratomuz:

– Hali men yomon ermanmi? – deb savolga savol bilan javob berar ekan, xotinining navbatdagi ilmoqli gapi qanday chiqimga olib kelishini oʻylardi. Chamasi, doʻstlar bilan oʻtirish orzusi chippakka chiqadiganga oʻxshab qoldi.

– Endi-i, menam sizning obroʻyingizni oʻylayapmanda, otasi, – dedi Maryamjon. – Yoningizda sizga yarashib yursam yaxshimasmi? Mana bu yerda «Yaxshi er yangi yilda archani bezatadi»,  deb yozishibdi. Yana oldingi vaʼdalaringiz ham bor.

Maryamjonning yorishib turgan yuzi, ovozidagi qandaydir yoqimli tuygʻular ifodasi bugungi kunning aʼlo darajada oʻtishidan darak berib turardi.

Bu holat Davlatning koʻnglini joʻshtirib yubordi. Hatto qoʻshnidan olgan qarzining qolganini yil oxirigacha beraman, degan vaʼdasi ham esidan chiqdi. Yana bir tomoni oʻtgan yili yangi palto olib beraman, deb ishontirib bajarolmagan edi. Hozir gap aylanib shunga taqaladi-yov deb oʻyladi.

Oʻylaganiday boʻlib chiqdi. Davlatning aft-angoridan maqsadi tomon yoʻl ochilayotganini payqagan Maryamjon:

– Soʻnggi kelganida qudagʻayning egnidagi paltoni koʻrdingizmi, juda yarashib turuvdi, yoshi kattalarga mos ekan. Qimmatroq demasangiz – shu palto menga juda yoqdi, uni har yili olavermaysan-ku, – dedi tobora ovozi qatʼiylashib.

Davlatning erligi tutib ketdimi yo boshqa sababmi, ertaga Mangʻit kiyim bozoriga borishga rozi boʻldi.

Maryamjondagi xush kayfiyat hammaga yuqdimi – nonushta juda xush-chaqchaqlik bilan oʻtdi, hatto har kuni bogʻchaga borishda injiqlik qiladigan nevarasi Munira ham mashinaga oʻzi chiqdi.

Bayram yaqinlashganidanmi yo yaqinda pensiya berilgani taʼsirimi – bozor gavjum. Kimdir nevarasiga kurtka tanlayotgan, kimdir boʻlajak kelinini toʻy oldidan kiyintirayotgan, Davlatga oʻxshab xotini bilan yetaklashib yurganlar ham anchagina ekan. Davlatning baxtigami yo opasi oldinroq xabarlashganmi, bozorda mayda-chuyda sotib yuradigan qaynsinglisi Sanamjon uchrab qoldi – molni taniydigan odam boʻlgani yaxshi-da.

Boʻy-bastiga mos, rangi ham toʻgʻri keladigan, sotuvchining gapiga qaraganda bir uchrab qolgan, juda kam keladigan paltoni Davlatning chamasidan ancha qimmat boʻlsa ham olishga kelishdilar. Davlatga, ayniqsa, sotuvchining «Xotiniga shunday qimmat sovgʻa qiladigan er uchun falon soʻm qaytaman» deyishi juda yoqib tushdi. Bozor koʻrgan qaynsinglisining kelishuvlardagi hissasi katta boʻldi.

Asrlik muammodan qutulganday shod Davlat, quvonganidan ogʻzi qulogʻida boʻlgan Maryamjon, ularning koriga yaraganidan mamnun Sanamjon bozordan chiqar ekanlar shu yerdagi kafe yonida Davlatning bolalik doʻsti Erimbat uchrab qoldi:

– E, muborak boʻlsin, toʻylarga kiyish nasib etsin, Maryamjon, qoʻshasiga doʻstimga ham olmabsizlarda, – deb quchoq ochib keldi,  lekin hozirda udum boʻlganiday tirsak urishtirib salomlashdilar.

– Ammo lekin, yuvadigan narsa boʻlibdi, poygʻozi ham tayyor, – choʻntak kovlay boshladi Erimbat.

Bu Davlatning hamiyatiga tegdimi yo beklikni qoʻldan bergisi kelmadimi, harqalay pulining kamayib qolganiga ham qaramay:

– Yur, yuvsak yuvganimiz, mana bu kafega kiraylik, – dedi.

Erimbat koʻnmadi:

– Bu yerda yoshlar koʻp, bizga toʻgʻri kelmaydi, nariroqda holiroq joy bor, shunga boramiz, – deb turib oldi.

Ayollar oʻtirishga koʻnishmadi, Maryamjon ular chiqqunicha dehqon bozordan u-bu xarid qilib chiqadigan, keyin taksi bekatiga kelib, birga uyga qaytadigan boʻlishdi. Bozorda koʻtarib yuramizmi, deb palto solingan yelim xaltani Davlatda qoldirishdi.

Erimbat aytgan joy rostdan ham shinamgina, asosiysi issiq, yoʻldan chetroqda ekan. Ikkisi oz-ozdan olishdi. Erimbat bozorga bir oʻzi kelmagan ekan, birozdan keyin «muborak boʻlsin» aytishib yana ikki yigit kirib kelishdi…

– Turmaysizmi, hamma choyini ichib boʻldi-ku!

Uygʻoq boʻlsa-da boshi qattiq ogʻrib, koʻngli behuzur boʻlayotganidan oʻrnidan turgisi kelmayotgan Davlat xotinining zardali ovozidan biror kor-hol yuz berganini sezib, hushyor tortdi. Bosh ogʻrigʻi ham pasayganday boʻldi. Uning odati ichib kelgan kunining ertasi telefonini izlar edi. Telefon yonida boʻlsa, demak, hammasi joyida boʻlardi. Telefonini koʻrib sal xotirjam tortdi-da, asta turib kiyinarkan, kechagi kun qanday kechganini xayoldan oʻtkaza boshladi. Bozorga chiqqanlari, paltoni «yuvish»ni boshlaganlari esiga tushdi-yu u yogʻini eslay olmadi. Tashqi eshikning ochilib-yopilganidan, xotinining ovozi eshitilmay qolganidan keyin uning tovuqlaridan xabar olgani chiqqanini sezib, Erimbatning nomerini terdi. Uch toʻrt qoʻngʻiroqdan keyin doʻstining ovozi keldi:

– Kecha-ku rosa ovora qilding, bugun tinch dam olishga qoʻysangchi, oʻrgilay oʻsha paltoningdan ham, – doʻstining ovozi birdan oʻchdi.

Darvoqe, palto?!

Davlat izlab yangi paltoni topolmadi, xotinidan soʻrashga botinmay, yana Erimbatga telefon qildi. Erimbatning ovozi avvalgidan ham noroziroq chiqdi:

– Yana nima deysan?

– Qanday tarqalishdik oʻzi?

Paltoni ham topolmayapman, – soʻradi Davlat koʻnglidagi xavotiri tobora kuchayib borarkan.

– Kecha yana bir-ikki joyga bordik, oʻzing qoʻymading. Soʻnggisida puling yetmay paltoningni garovga qoʻyib, aroq olganing esimda. Qaysi joy ekanini soʻnggi kelganlardan soʻrarsan, – doʻstining ovozi yana oʻchdi.

Davlatning koʻngil aynishi birdan kuchayib tashqariga yoʻnaldi…

Ahmad NAFASOV.