FUQAROLARNING HUQUQ VA ERKINLIKLARI QONUN HIMOYaSIDA

Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari inson va jamiyat farovonligi yoʻlida fuqarolarning huquq va erkinliklarini, mulkni, davlat va jamoat tartibini, tabiiy muhitni muhofaza qilishni, ijtimoiy adolat va qonuniylikni taʼminlashni, maʼmuriy huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi ishlarning oʻz vaqtida va obʼektiv koʻrib chiqilishini, shuningdek, bunday huquqbuzarliklarning oldini olishni, fuqarolarni Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlariga rioya etish ruhida tarbiyalashni oʻz oldiga vazifa qilib qoʻyadi. Bu vazifalarni amalga oshirish uchun ushbu Kodeks asosida qanday harakat yoki harakatsizlik maʼmuriy huquqbuzarlik hisoblanishini, maʼmuriy huquqbuzarlikni sodir etgan shaxsga nisbatan qaysi organ  yoki mansabdor shaxs tomonidan qay tartibda, qanday maʼmuriy jazo qoʻllanilishi va ijro etilishi belgilanadi.

Har qanday maʼlumot, xabar egasi, yaʼni muallifi tarqatilayotgan maʼlumoti uchun javobgar. Har bir shaxs yozgani va tarqatgani uchun avvalo vijdoni va qonun oldida javob berishi lozim. Bu boʻyicha javobgarlik mazkur Kodeksda koʻrsatib qoʻyilgan.

Koʻpchilikka yetkazilayotgan maʼlumot va xabarlar muallifining bilimi, ichki dunyosi va madaniyatidan darak beradi. Turli xil ommaviy axborot vositalari, shuningdek, internet saytlari orqali berilayotgan koʻpchilik masalalar insonlarga namuna, tarbiya vositasi boʻlib xizmat qilishi lozim.

Lekin internet tarmoqlari orqali tarqalayotgan maʼlumotlarning barchasi ham insoniyat uchun aytarli darajada kerakli va jamiyat uchun foydali emas.

Amaldagi Oʻzbekiston Respublikasi MJtKodeksida birovga tuhmat qilganlik uchun (MJtK 40-moddasi),  46-moddasida fuqaroga maʼnaviy yoki moddiy zarar yetkazishi mumkin boʻlgan maʼlumotlarni oshkor etganligi va 46(1)-moddada shaxsiy hayot daxlsizligini buzganlik uchun javobgarlik belgilangan. Shuningdek, 40-moddasida tuhmat, yaʼni bila turib yolgʻon, boshqa bir shaxsni sharmanda qiluvchi uydirmalarni tarqatish bazaviy hisoblash miqdorining yigirma baravaridan oltmish baravarigacha miqdorda jarima solishga sabab boʻladi, deb koʻrsatilgan.

Shu oʻrinda aytish kerakki, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining 1992-yil 19-iyundagi “Sud amaliyotida fuqaro va tashkilotlarning shaʼni, qadr-qimmati va ishchanlik obroʻsini himoya qilish haqidagi qonunlarni qoʻllash toʻgʻrisida”gi 5-sonli qarorining 8-bandi talabiga koʻra, oʻzining shaʼniga haqoratlovchi maʼlumotlar aytilgan fuqaro, yetarli asoslar boʻlgan taqdirda, haqorat yoki tuhmat qilgani uchun aybdorni Oʻzbekiston Respublikasi MJtKning 40-, 41-moddalariga koʻra maʼmuriy javobgarlikka tortish haqida ish qoʻzgʻatishni soʻrab, sudga murojaat qilishi mumkin.

46(1)-moddaga koʻra shaxsning shaxsiy yoki oilaviy sirini tashkil etuvchi shaxsiy hayoti toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni uning roziligisiz qonunga xilof ravishda yigʻish yoki tarqatish — bazaviy hisoblash miqdorining oʻn baravaridan qirq baravarigacha miqdorda jarima solishga sabab boʻladi. 46(2)-moddasida esa shaxsga doir maʼlumotlar toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini buzish, shaxsga doir maʼlumotlarni qonunga xilof ravishda yigʻish, tizimlashtirish, saqlash, oʻzgartirish, toʻldirish, ulardan foydalanish, ularni berish, tarqatish, uzatish, egasizlantirish va yoʻq qilish, — bazaviy hisoblash miqdorining uch baravaridan besh baravarigacha, miqdorda jarima solishga sabab boʻladi deb koʻrsatilgan.
Amudaryo tumani Maʼmuriy sudi tomonidan oʻtgan yilning 6 oyi davomida 9 shaxsga nisbatan 7 maʼmuriy ish, 2020-yil 6 oyi davomida MJtKning 40-moddasi bilan 4 shaxsga nisbatan 3 ish koʻrildi. 

Oʻzbekiston Respublikasi va Qoraqalpogʻiston Respublikasi Konstitutsiyalarida xar bir inson fikrlash, soʻz va ishonch erkinligiga ega ekanligi belgilab berilgan. Lekin hech kim boshqa bir insonni kamsitmasligi, ularning huquq va erkinliklariga zarar yetkazmasligi kerak. Bu meʼyor buzilgan taqdirda har bir qilmish uchun javobgarlik bor ekanligini esdan chiqarmaslik lozim.

M.Karimbayeva, Amudaryo tumani Maʼmuriy sudi raisi.