KITOB MUTOLAASI – MAʼNAVIYaT GAROVI

Bundan uch yil ilgari Prezident Sh.M.Mirziyoyev tomonidan respublikamizda kitobxonlik madaniyatini yuksaltirishda tizimli birinchi qadamga keng yoʻl ochib berdi. Jumladan, “Kitob mahsulotlarini chop etish va tarqatish tizimini rivojlantirish, kitob mutolaasi va kitobxonlik madaniyatini oshirish hamda targʻibot qilish boʻyicha komissiya tuzish toʻgʻrisida”gi Farmoyishida kechiktirib boʻlmasdan bajaradigan vazifalar har bir ziyoli-oʻqituvchi oldiga dolzarb masalalarni qoʻydi. Darhaqiqat, mamlakatimiz Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tomonidan kuni kecha qabul qilingan Ayniqsa, maʼnaviy immunitetni shakllantirish, bola tarbiyasini oila-mahalla-taʼlim muassasasi hamkorligida izchil olib borish tizimini yanada jadallashtirishga keng dasturiamal boʻlib xizmat qilishga undadi.

Har bir shaxs avvalo, hayotni tanishida, tafakkuri yuksalishida, oʻzligini anglashida, baxtu iqbolga erishuvida eng beminnat yordamchi, xaloskor kuch – kitobga suyanadi. Jahon adabiy durdonalarini yaratgan daholar ham oʻzlarini shu darajaga yetishida kitobga suyandilar, undangina najot axtardilar. Paygʻambarimiz Muhammad s.a.v. ham “Beshikdan qabrgacha ilm izla” deya sababsiz oʻgit qilmagan.

Maʼlumingizkim, yozuvchi-shoir, ijodkor, adabiyotshunos boʻladimi, maʼnaviyat targʻibotchisi, shu sohaning yetuk mutaxassisi boʻladimi, barcha-barchasi bitta maqsad sari yakdildirlar. Jumladan, Farmoyishda belgilangan quyidagi vazifalar oliy taʼlim professor-oʻqituvchisidan tortib, murabbiy-tarbiyachisining ongli ravshida bajaradigan, bu oʻrinda mavjud muammolarni toʻlaqonli hal qiladigan ishlaridan biridir:

“- aholi, ayniqsa, yoshlar orasida badiiy jihatdan yuksak, intellektual saviyani oʻstirishga xizmat qiladigan kitoblarga boʻlgan talabni oʻrganish, shu jumladan, ijtimoiy soʻrovlar orqali aniqlash, nashriyotlar tomonidan chiqariladigan badiiy, maʼrifiy, yoshlarning dunyoqarashini kengaytirishga doir adabiyotlarning (shu jumladan elektron shaklda) umumiy buyurtma roʻyxatini shakllantirish tizimining holati”ni keng qamrovli yoʻlga qoʻyish eng dolzarb vazifalar sirasiga kiradi. Binobarin, badiiy adabiyot inson ruhiyatini yuksaltirish barobarida, uning oʻtmishi va kelajagi orasida turuvchi koʻprikdir. Azal-azaldan buyuk siyosatchilar davlatni idora qilishda, boshqaruv tizimini joriylashda maʼnviyat va maʼrifat, “azmu shijoat”, “toʻgʻri qaror qabul qilish” orqali oʻz qoʻrgʻonini mustahkamlaganlar. Hatto oʻz xalqini yov qoʻshinidan xalos qilgan zukko qahramon Shiroq ham qabilasidan oʻrgangan ilmu zakovati orqali shunday tarixda qoldi. Buyuk ajdodlarimiz ham badiiy mutolaani har doim eng yuksak qadriyat sifatida eʼzozlaganlar. Shu yoʻsinda oʻz oldiga qoʻygan maqsadlariga ogʻishmay erishganlar. Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev “bolalarning kitob oʻqishi, oʻzligini anglashi, ularni har tomonlama chuqur bilimli, dono qilib tarbiyalashda eng maqbul vosita kitobga boʻlgan eʼtiborini, ehtiyojini jalb qilish eng asosiy vazifalarimizdan biri sifatida boʻlmogʻi kerak” degan ibratli oʻgitlari har bir ziyoliga kuchiga kuch, gʻayratiga gʻayrat boʻlib qoʻshilishi aniq.

Chunonchi, kitobxonlik borasida aytilgan jamiki ezgu fikrlar avlodlar ongu tafakkuriga muqim singdirilmogʻi zarur. Biz badiiy kitobxonlikni bugun yoki ertaga emas, har bir qilyotgan ezgu ishlarimizda, taʼlim jarayonida hayot bilan bogʻlab tizimli tatbiq qilib bormasak, koʻzlangan natijalarga erishishda kechikishimiz hech gap emas! Avvalo, bu borada yetakchi mutaxassislar, shoiru yozuvchilar, maʼnaviyat targʻibotchilari ham masʼuliyat bilan yondoshmogʻi lozim.

Men adabiyot fani oʻqituvchisi sifatida oʻz sohamizga berilayotgan eʼtibor, bu eʼtiborning mohiyatida – farzand tarbiyasi, ularning maʼnaviy kamoloti turganligini teran his qildim, bu ezgu qadamlarda oʻzaro hamkorlik degan qarashlarni mushohadalab koʻrdim. Demak, Farmoyishning mazmun-mohiyatida belgilangan eng dastavval kechiktirib boʻlmaydigan vazifa – talabani qanday mutolaaga oʻrgatish, kitobxonlar auditoriyasini kengaytirish mumkin degan eng dolzarb savol turibdi. Biz axborot kommunikotsion texnologiyalar asrida yashayapmiz, elektron darsliklar, elektron badiiy adabiyotlarni yuklab olish, mavjud vositalar yordamida oʻqitish tizimini aniq mexanizmlarini ishlab chiqish ham samaradorlikni oshirishga qulaylik tugʻdiradi.

Badiiy adabiyot – ruh ozuqasi! Shunday ekan, Farmoyishda belgilangan vazifa va topshiriqlarni uddasidan chiqish, yoshlar maʼnaviyatini yanada yuksaltirishga, olijanoblik, vatanparvarlik, bagʻrikenglik, har qanday vaziyatda, masalaga erkin yondoshadigan, mustaqil tushunchaga ega shaxsni tarbiyalash har bir davrning dolzarb muammosi ekanligini unutmaslik lozim. Kitobxon xalqimiz, badiiyat durdonalari qaʼtidagi ibratli maʼnolarni, oʻgitlarni anglatish, ularni qadriyatlarga sadoqat ruhida kamol toptirish borasida aniq tashabbuslarni bajarishimiz darkor. Shundagina Mustaqil Oʻzbekistonimizning nainki sarhadlari, balki maʼnaviyat atalmish mustahkam qoʻrgʻonimizni koʻz qorachigʻiday asarab-avaylagan boʻlamiz.

Xursandbek TOʻLIBOYeV, filologiya fanlari boʻyicha

falsafa (PhD)doktori Ajiniyoz nomidagi

Nukus davlat pedagogika instituti