OILAVIY NIZOLARNING OLDINI OLISh MUMKINMI?

Oila – siz-u biz onadan tugʻilib, koʻz ochib koʻrgan dunyomiz, hayrat-u siyratimiz, “men”imiz kamol topgan maskan. Odam ota, Momo havodan qolgan merosimiz u. Tiriklikning yuki ogʻir: oilaga qarash, roʻzgʻorning adogʻi yoʻq kam-u koʻstlarini toʻldirish, shirindan shakar farzandlar kamoli qaygʻusida tongdan shomgacha yelib-yugurasiz, kunni qaritib, horgʻin holatda oilangiz bagʻriga qaytasiz-u, charchogʻingiz zumda yoziladi, taskin topasiz. Ha, oila ana shunday taskinbaxsh makon.

Bir pedagog doʻstim boʻlardi. Har gal oila haqida gap ketganda “9 turli oʻngishiq bor (oilaviy yashash usuli demoqchi) deb eskilar bekorga aytishmagan”derdi. Kasbim taqozosiga koʻra har kuni oilalarni oʻrganaman. Doʻstim haq, deyman ichimda. Tashqaridan qaraganda barcha uylar bir-biriga oʻxshash, pardozi ham, andozi ham birdek goʻyo. Ammo uning ichkarisiga chuqur razm solsangiz, har bir oila oʻzgacha bir dunyo. Oʻz qonun-qoidalari, eʼtiqodi bor. Oiladagi tarbiya, farzandlar odob-axloqi, oʻtirish-turishi, muomala madaniyati, daromad-u buromadi, sarf-u xarajati bir-biridan farqlanadi. Bizdagi aksariyat qishloq oilalari katta oilalardan iborat. Xonadonda oila ichra oila – er-xotin, kelin-kuyov, qayni, bekach, jiyanlar, 10-12 nafar kishi bir qozondan ovqat yeyishadi. Orzu tilagi, dard-u muammosi, intilish-u izlanishi, manfaat-u maslagi bir. Odatda bunday oilalarni ayollar oʻta ehtiyotkorlik, chuqur aql-u zakovat, kezi kelganda mugʻombirlig-u ayyorlik ila mohirona boshqarishadi. Mayli, hiyla ishlatsin, yolgʻon gapirsin, mulozamat qilsin, muhimi, oilada ogʻzibirchilik, hamjihatlik boʻlsin. Aytishadi-ku, yaxshilik yoʻlida qilingan har bir amal savobdir, deb.

Hech kimga sir emas, keyingi vaqtlarda mahallalarda oilaviy nizolar soni keskin oshayotir. Turmush qurganiga 5-10-yil toʻlgan, hatto endigina 1-yil toʻlayotgan oilalarda kelishmovchilik, nizolar uchramoqda. Sabablari turlicha: xarakteri toʻgʻri kelmaganlik, ota-onani siylamaganlik, kasallik, ichkilikbozlik, zoʻravonlik, xiyonat qilish. Oilaviy nizolar boʻyicha mahalla yigʻiniga murojaat qilayotganlar soni oshsa oshayaptiki, kamaymayapti. 2019-yilning shu kunigacha ovul fuqarolar yigʻinida tashkil qilingan Yarashtirish komissiyasi, “Qaynonalar Kengashi” jamoatchilik tuzilmasi, boshlangʻich xotin-qizlar tashkiloti faollari bilan hamkorlikda 6 oilani yarashtirishga erishgan boʻlsak, 2 ta oilada qonuniy tarzda ajralish boʻldi. Biri befarzandlik oqibatida boʻlsa, ikkinchisida 1 norasida tirik yetim qoldi. Buning sababchisi 2 yillik turmushi davomida hali biri-birini tushunib ulgurmagan, turmush neligini anglay olmayotgan yosh er-xotingina emas, ularning tepalarida turgan, oq-qorani tanigan ota-onalari hamdir. Nevarasi ota mehriga zor boʻlib ulgʻayishida ular aybining oʻlchovi bormi? Qarisi bor uyning parisi bor, deyishadi. Yoinki, qari bilganini pari bilmas balki? Biroq har bir yumushni qoʻrquv, hadik va xavotir bilan bajarayotgan kelin xizmatlarini kim alqaydi? Shu xonadon tutumlariga koʻnikib, oʻrganib ketgunicha uni kim suyaydi, xato qilsa kim kechiradi, kim oʻrgatadi!? Albatta, bunda qaynona asosiy rolni bajaruvchidir.

Dilimizga ogʻriq beruvchi nikohdan ajralishlarning yana bir koʻrinishi – xiyonatdir. Hozirgi kunda koʻpchilik oila boshliqlari, yigitlarimiz oʻz halovatidan kechib, oilasini boqish ilinjida oʻzga yurtlarda mehnat qilishayapti. Baʼzi noinsof ayollar boʻlsa, erining bir topganini oʻn joyidan tugib, farzandlarini koʻz qorachigʻiday asrab, tarbiyalab, oʻzga yurtlarda musofir boʻlib yurgan eriga kuch-quvvat, omonlik tilab oʻtirish oʻrniga, xiyonat koʻchasiga kirib qolishmoqda. Qingʻir ishning qiyigʻi qirq yildan soʻng ham bilinadi, deyishadi. Bunday hodisalar qishloq joylarda 3 kunga qolmay bilinadi. Gap yana oʻsha yoshlikda bergan tarbiyaning boʻshligiga borib taqaladi.

Nazarimda nikohdan ajralishlar koʻpayishiga ota-onalarning pedagogik tajribasi, mahorati yetarli boʻlmayotgani ham sabab boʻlayapti. “Oila Kodeksi”ning 2-moddasida “ichki oilaviy masalalar oʻzaro kelishuv yoʻli bilan amalga oshiriladi” deyilgan jumla bor. Oila mustahkamligi avvalo er-xotin, qarindosh-tugʻishganlarning oʻzaro kelishuvida hal boʻladi. Oilani zoʻravonlik, tazyiq oʻtkazish bilan saqlab qolish mumkin emas.

Demak, katta oila bekalari, boʻlgʻusi qaynonalarni ham hozirgi tuman FHDYo boʻlimi qoshida tashkil etilgan “Yosh oila quruvchilar innovatsion maktabi” singari “Qaynonalar maktabi”da oʻqitish – oilalar mustahkamligini taʼminlashga omil boʻlsa ajab emas. Koshki, vaqtlar kelib Yarashtirish komissiyasi aʼzolari oilaviy nizolarni hal qilish oʻrniga innovatsion gʻoyalar, tadbirkorlik, ixtiro va targʻibotlar, namunali oilalar targʻibotchilarga aylanishsa.

Qaldirgʻochning uyasi buzilganida qanday chirqirashini, yana qayta-qayta loy suvab, tiklashga harakat qilishini kuzatganmisiz?! Alloh yaratgan jonzotlar ichida buyugi boʻlmish insonlar ham shunday qilishi kerak. Qayerda ogʻzibirchilik, ahillik, totuvlik, mehr-oqibat, vafo-sadoqat ustunlik qilsa, oʻsha oila poydevori mustahkam boʻladi.

Ziyoda SADADDINOVA,

“Oq oltin” OFY mutaxassisi.