Advokatura instituti takomillaşmoqda
Bugungi kunda mamlakatimizda Advokatura instituti ham takomillaştirilmoqda. Zero Advokatura instituti fuqarolik jamiyatining muhim böğini hisoblanadi. Advokatura institutini takomillaştirişdan boş maqsad bu jismoniy va yuridik şaxslarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilişni taʼminlaş hisoblanadi.
Advokatura instituti haqida gapirişdan oldin avvalo “Advokatura” tuşunçasiga huquqiy nuqtai nazardan şarh berib ötiş masqadga böladi.
Özbekiston Pespublikasini 1996-yilda qabul qilingan “Advokatura töğrisida”gi Qonuniga köra Advokatura — huquqiy institut bölib, u advokatlik faoliyati bilan şuğullanuvçi şaxslar hamda xususiy advokatlik amaliyoti bilan şuğullanuvçi ayrim şaxslarning mustaqil, köngilli, kasbiy birlaşmalarini öz içiga oladi. Advokatura Özbekiston Pespublikasi Konstitutsiyasiga muvofiq Özbekiston Pespublikasi fuqarolari, ajnabiy fuqarolar, fuqaroligi bölmagan şaxslarga, korxonalar, muassasalar, taşkilotlarga yuridik yordam körsatadi deb belgilab qöyilgan.
Advokatura fuqarolik jamiyatini qurişda muhim ahamiyat kasb etuvçi, fuqarolarning huquq va erkinliklarini himoya qiluvçi, korxona, muassasa va taşkilotlarga yuridik yordam körsatuvçi institut hisoblanadi. Lekin şuni ham takidlab ötiş joizki, advokatlar öz faoliyatini bekami köst amalga oşirişda bir qança tösiqlarga uçramoqda. Bu tösiqlarni bartaraf etiş asnosida Özbekiston Pespublikasi Prezidentining 2018-yil 12-maydagi “Advokatura instituti samaradorligini tubdan oşiriş va advokatlarning mustaqilligini kengaytiriş çora-tadbirlari töğrisida”gi PF-5441 – sonli Farmoniga muvofiq 2018-yil 1-iyuldan boşlab advokat nizolarni sudgaça hal qiliş, tomonlarni yaraştiriş böyiça çoralar köriş, şuningdek hakamlik sudyasi sifatida faoliyat yuritiş huquqiga ega böldi (Advokat tomonlardan birining vakili bölgan holatlar bundan mustasno). Advokatlik faoliyati bilan şuğullaniş huquqini beruvçi litsenziyani oliş uçun advokatlik tuzilmasida majburiy stajirovka ötaş muddati olti oydan uç oyga qisqartirildi, bunda davlat organlari va taşkilotlarining yuridik xizmati xodimlari va sudya, tergovçi yoki prokuror lavozimida kamida uç yil faoliyat yuritgan şaxslar majburiy stajirovkadan ozod etiliş kabi yengilliklar berildi.
Bundan taşqari, advokatlik litsenziyasini tugatiş uçun asos böladigan advokat tomonidan uzrli sabablarsiz öz kasb majburiyatlarini bajarmaslik muddati amaldagi uç oydan olti oyga uzaytiriladi. Sudning advokatni jinoyat sodir etişda aybdor deb topiş töğrisidagi ayblov hukmi kuçga kirgan taqdirda, sudya bir sutka içida Özbekiston Pespublikasi Adliya vazirligini va Advokatlar palatasini belgilangan tartibda yozma xabardor qiladi. Advokat tomonidan advokatura töğrisidagi qonun hujjatlari, advokatning kasb etikasi qoidalari talablari, advokatlik siri va advokat qasamyodi muntazam ravişda yoki bir marta qöpol ravişda buzilganda, advokatning şaʼni va qadr-qimmatiga doğ tuşiradigan hamda advokaturaning obrösini tuşiradigan qilmiş sodir etilganda, şuningdek, litsenziyasining amal qilişi töxtatib turilgan şaxs litsenziyaning amal qilişi töxtatib turilişiga olib kelgan holatlarni litsenziyaning amal qilişi töxtatib turilgan muddatlarda bartaraf etmaganda, litsenziyaning amal qilişini tugatiş Oliy malaka komissiyasi xulosasiga asosan Özbekiston Pespublikasi Adliya vazirligining murojaati böyiça faqat sud tomonidan amalga oşiriladi.
Farmonga muvofiq sohadagi yangiliklardan yana biri faoliyat yuritayotgan advokatlar va yangidan advokat maqomini olgan şaxslar Advokatlar palatasi tomonidan Adliya vazirligi bilan birgalikda belgilangan har bir tanlangan mutaxassislik böyiça alohida litsenziya asosida yuridik yordam körsatadilar. Bunda faoliyat yuritayotgan advokatlarning litsenziyalarini qayta rasmiylaştiriş ularni tanlagan mutaxassisliklari böyiça qayta attestatsiyadan va yiğimlarni tölaşdan ozod etgan holda amalga oşiriladi, advokat maqomini oliş böyiça malaka imtihonini takroran topşiriş muddati bir yildan olti oygaça qisqartiriladi.
Yuqoridagilardan taşqari, advokatlarning özlarining himoya ostidagi şaxslar bilan audio va videokuzatuv qurilmalari bölmagan maxsus xonalarda hamda begona şaxslarning iştirokisiz öz vaqtida va heç qanday tösiqlarsiz uçraşişi taʼminlanadi, bunda advokat va himoya ostidagi şaxsning suhbatini uçinçi şaxslar eşitişini istisno etgan holda ularni vizual körib turiş imkoniyati saqlanib qolinişi şart, bundan taşqari, advokat öz professional faoliyatini amalga oşirişi uçun, Özbekiston Pespublikasi Jinoyat-protsessual kodeksining 19-moddasiga qatʼiy rioya etgan holda, sud binosiga kompyuter, mobil va boşqa aloqa vositalarini moneliksiz olib kiriş huquqiga ega, yopiq sud majlislari bundan mustasno. Bunda qayd etilgan qurilmalardan sud binosi içkarisida foydalaniş sud jarayonini ötkaziş tartibini buzmasligi kerak.
Farmonga muvofiq advokatlarning malakali yuridik yordam körsatiş uçun zarur bölgan, davlat va boşqa organlardan hamda korxona, muassasa va taşkilotlardan maʼlumotnomalar, tavsifnomalar va boşqa hujjatlar yoki ularning nusxalarini oliş uçun sörovlari sörov qabul qilingan paytdan boşlab köpi bilan ön beş kun muddatda bajarilişi şart, davlat siri yoki qonun bilan qöriqlanadigan boşqa sirni öz içiga olgan maʼlumotlar bundan mustasno deb belgilab qöyilgan. Advokat söroviga köra maʼlumotlarni öz vaqtida taqdim etmaslik, yolğon yoki notöğri maʼlumotlarni taqdim etganlikda aybdor mansabdor şaxslar advokatning sudga töğridan-töğri murojaatiga asosan belgilangan tartibda maʼmuriy javobgarlikka tortiladilar. Sohadagi yana bir yangiliklardan biri advokatlik byurolarini taʼsis etgan advokatlar öz faoliyatini mulk huquqi asosida yoki boşqa qonuniy asosda özlariga tegişli bölgan turar joylarida amalga oşirişlari mumkin, bunda uşbu turar joylarni advokatlik byurosi faoliyatida foydalaniş uçun noturar joy toifasiga ötkaziş talab qilinmaydi.
Sohada amalga oşirilayotgan bu kabi islohotlar jamiyatimizda advokatura institutini rolini oşiriş va fuqarolarimizni qonuniy huquqlari va erkinliklarini himoya qilişda muhim asos bölib xizmat qiladi.
J.Bekimbetov, Amudaryo tumani Adliya
bölimi boş maslahatçisi.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶