NOMAʼLUM SIRDOŞ
Bu kök daftarning menda saqlanayotganiga ança yillar böldi. Tasodifan qölimga tuşib qolgan daftardagi bitiklarni şu yillar mobaynida takror va takror öqiyverib, ular men uçun deyarli yod bölib ketgan.
Öqiganlarimni öquvçilar hukmiga havola qilişdan oldin köp bor ikkilandim. Birinçidan, birovning köngil sirlarini boşqalarga oşkor qiliş odobdan emas. Ikkinçidan, yurakdan çiqqan bu dil sözlari şu darajada köngilga yaqinki, ularning qoğoz betida şundoq qolib ketaverişiga yöl qöymoq ham katta gunoh. Öqib körgan odam uçun bu ham bir ibratda, deb öyladim. Şu maqsadda uni Sizning hukmingizga havola qilaman:
“Muhabbat va baxt nima?” Bu savolga heç kim bir oğiz söz bilan javob bera olmaydi. Bu savol şaxsan mening özimga berilganda ham gapirolmay, tutilib qolişim aniq. Lekin mening hayotim yaxşi, baxtliman, deb aniq ayta olişim mumkin. Negaki, bu dunyoda men uçun eng aziz inson – sevgilim bor. Sevganim kim bölişidan qatʼiy nazar, u meni çin dildan sevişini istar edim...
Maktabning yuqori sinfida öqiyotgan paytimizda özimizdan bir sinf keyinda öqiydigan bir qizni sevib qoldim. U qanday fikrda, bilmadim. Sevgimni sir tutib yuraverdim.
Oxiri sirimni sinfdoşim Donogulga aytdim. Axir qizlar bir-birlari bilan tez til topişib ketadi-ku, bir javobini bilib berar deb öyladim...
***
Mana Gulbahor bilan bir-birimizga yaqin bölib gaplaşib yurganimizga uç yildan oşdi. Albatta, bu oz vaqt emas. Bir yilning özida qançalik yangiliklar bölib ötmadi, deysiz. Eng muhimi, bu men uçun katta baxt edi.
Vaqti kelib men ham öz tengqurlarim qatorida armiyaga ketdim. Ikki yillik xizmat davomida Gulbahordan bor-yöği uç marta xat oldim. Soğinçlarga töla xatlari meni quvontirsa, xatni kam yozayotgani xavotirga solardi. Oxiri butunlay xat kelmay qöydi.
Armiyadan qaytib kelgaç, Gulbahor bilan uçraşa olmadim. Biror xabar ham bilolmadim. Çunki armiyadan yangi kelgan yigitlar hammaning diqqat-eʼtiborida bölişadi. Gulbahor bilan uçraşsam, uni gapga qöyaman deb qörqdim.
Boşqa tomondan esa keyingi paytlarda xat yozmay qöygani uçun undan xafa edim.
Kutilmaganda Gulbahor işonçli bir odamdan menga xat berib yuboribdi. Xatni öqib hayron böldim. U xatida endi mening yonimga kelma, men şunday sözida turolmaydigan qizman, sevaman degan sözlarimning bari yolğon edi, deb yozibdi.
Uning nega birdan özgarib qolganiga tuşunmadim. Birinçi marta sensirab xat yozişi edi. Öşanda bu xat Gulbahorning menga yozgan oxirgi xati ekanligini bilmagan edim.
Armiyadan kelib öqiyman degan niyatim bor edi. Öqişga kirolmadim. Toşkentda köp yillar davomida işlab, qolib ketdim.
***
Oradan ança vaqt ötgaç, Gulbahorning qöşni qişloqdagi bir yigitga turmuşga çiqib ketganini eşitdim.
Gulbahorning nega birdan özgarib qolganligining sababini oradan yigirma yil ötgandan keyin bildim. Uning ota-onasi yöq edi. U qarindoşlarining uyida yaşar edi. Turgan gapki, Gulbahor har taraflama ularga qaram bölgan. Uyidagilar uning men bilan gaplaşib yurganini bilib qolib, unga juda azob berişgan. Bizning aytganimiz böladi, biz aytgan odamga tegasan, deb şart qöyişgan. Noiloj qolgan Gulbahor barça yomon otni öz böyniga olib, meni özidan çetlaştirgan. Sevgisidan emas, sevgan odamidan voz keçiş qançalik oğir bölganini keyin tuşundim.
Şunça yillar davomida alamini içiga yutib, heç kimga sirini oçmay yaşayvergan. Bardoşi yetganiça yaşagan...
Hayotning naqadar oğir sinovlari köp. Taqdir Gulbahorning hayotini qisqa qilib yaratgan ekan. Uning vafot qilganini eşitib, qattiq larzaga tuşdim. Harqalay olisda yaşasak ham bir-birovga tilakdoş edik. Özimni juda-juda yolğiz his qildim.
Biroq hayot hayotligini, tirik odam tirikçiligini qilaverar ekan. Toşkentda işlab yurib Aynura ismli bir qiz bilan tanişib qoldim. Heçam katta şaharda ösgan qizlarga öxşamaydi. Odobli, kamtar qiz menga yoqib qoldi. Biz turmuş qurişga ahd qildik. Taqdirni qarang-ki, uning ham ota-onasi yöq, qarindoşlarinikida yaşar ekan. Qişloqi yigitga tegmaysan, deb ular bizga qarşi çiqişdi.
Biz qarşiliklarga qaramay, Aynura bilan turmuş qurdik. Sababi ikkinçi marta ham ayriliq azobini tortişni istamadim. Qarşiliklar oldida boş egiş endi menga munosib emas deb öyladim.
Oradan biroz vaqt ötib Aynuraning qarindoşlari qişloqda emas, biz aytgan manzilda yaşaysizlar, deb turib olişdi. Avvaliga ikkalamiz ham könmadik. Keyinçalik Aynura ham şularning aytgani böla qolsin, deb avvalgi ahdidan qaytdi.
Men qari ota-onamni taşlab ketib içkuyov bölib yaşamayman, nega doimo bizning turmuşimizga boşqalar xöjayinlik qilişadi, deb jahlim çiqdi. Aynura yalindi-yolvordi. Biroq men könmadim.
Men öz sözimda mustahkam turganim bilan Aynura johillar oldida tez taslim böldi. Aslida ularning maqsadi bizdan öç oliş uçun oilamizni buzib yuboriş edi. Aynura buni tuşunib yetmadi. Uning irodasizligi tufayli men qölimdan heç narsa kelmaydigan holatda qoldim.
Peşonamda seviş bor, birga yaşaş yöq ekan-da, degan aççiq xulosaga keldim. Özboşimçalik bilan uylanişimning oqibati köngilsizlik bilan tugadi. Heç narsaga erişolmay, barçaning oldida tilim qisiq böldi.
***
Qarindoş-uruğlarimizning maslahati bilan barça işlarimni taşlab qişloğimga qaytib keldim. Uzoq qarindoşlarimizdan birining qiziga uylandim. Uni çin yurakdan sevdim deyolmayman. Biroq bola-çaqa, oilam oldida burçimni unutmadim. Oilamga sodiq böldim. Farzandlarimni heç kimdan kam qilmay östirdim.
Oradan yillar ötdi. Yoşimiz ulğayib, xulqimiz ham şunga yaraşa özgardi. Biroq bir vaqtlar yuraklarni tölqinlantirgan tuyğular hali söngan emas. Mana Gulbahor bilan tanişganimizdan buyon 40-yildan ziyod vaqt ötibdi. Şunça yildan keyin ham bularni eslab ötiriş örinsizdek tuyuladi.
Ehtimol, muştday boşimdan bir qizni sevib qolib, xat yozib, boşimga turli qiyinçiliklarni sotib olganim uçun meni yengiltaklikda ayblovçilar ham topilar. Lekin men töğri yöl tutganman, deb öylayman. Odamning öz ötmişida soğinib eslaydigan biror narsasi bölsa – bu uning hayotining mazmunidir.
***
Umr ötib bormoqda. Bugungi kunda har birimiz özga uyda, özga taqdir egasimiz. Biroq olovli hislar ötmişni unutişga yöl bermaydi.
Menga Gulbahordan esdalik bölib 39 ta xat, bir neça suratlar, bayram otkritkalari, bir kitob hamda u turmuşga çiqmasidan oldin menga berib yuborgan şeʼrlar töla daftar qolgan. Bir paytlar Gulbahor ularni qaytarib berişimni qattiq iltimos qilganida ham könmaganman.
Bu xatlar menga qadrdon bölib qolgan. Ularni şunça yillardan beri avaylab saqlab kelmoqdaman. Xatlarni har gal öqiganimda hayajonga tölaman, göyoki şirin ösmirlik damlarimga qaytgandek bölaman. Ular otaşin yurakdan otilib çiqqan dil sözlariga töla.
Bular – bir muhabbat tarixi. Bu olamdagi sof bir muhabbat nom-nişonsiz yöqolib ketmasligi uçun ham ularni avaylab-asrayman.
Hayot oqimi mangu, yillar şu zaylda ötaveradi. Mening yuragimda esa hamon olovli hislar sönmagan...
Hayotda muhabbat bir marta keladi, deyişadi. Men bu gaplarga tuşunmayman ham, hazm qilolmayman ham.
Men Gulbahorni sevdim. Yonib-kuyib sevdim. Ayrilib-kuydim. Hozirgaça uni tuşlarimda köraman. Uning qöllari tekkan har bir narsa men uçun aziz. Bu – muhabbat emasmi?
Men Aynurani sevdim. Yonib-kuyib sevdim. Undan ajralib qolişni aslo istamadim. Bir yigit öz sevgilisi uçun qançalik kuraşsa, men ham kuraşdim. Sevganim bilan qisqa muddat birga yaşagan bölsam ham, hamon özimni baxtiyor sezaman. Uni unutolmayman. Bu-çi, muhabbat emasmi?
Men kimni sevsam ham butun vujudim bilan sevdim. Borliğimni unga bağişladim.
Ammo alam qiladigan tomoni barça zamonlarda ham bizning turmuşimizga begonalar aralaşdi. Nega bizning orzu-öylarimiz aro yölda qolib ketdi. Aybimiz nima edi? Sevganimizmi?
Sevişganlarning baxtiga zomin bölgan johillar loaqal biror marta bölsa ham yuraklarida ularga açiniş hissini tuyganmikan?
Bunday ötkinçi, alamli savollar mening yuragimni bir umr tirnab, azob beraveradi.
Endi, bölari-böldi, bir odamçalik yaşayapman, şunga ham şukur, deyman-u, baribir nimaligini bilmasam ham nenidir, kimnidir kutib yaşayman.
Men bir narsaga juda işonaman. Inson qalbi hamişa umidga, orzu-havaslarga, muhabbatga töla. Bu hislar heç qaçon sönmaydi.
“Nomaʼlum sirdoş”ning sirlaridan voqif qilgan:
Örozali REYIMOV.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶