1945-yilgi Moskvada ötkazilgan Ğalaba paradining iştirokçilarida biri Amudaryoda tuğilgan
... Uruşni eslaş oğir, umuman, öşa yillarda kişini quvontiradigan voqealar oz bölgan. Deyarli barça oilalarga kulfat oralagan davrlar. Öşa suronli kunlar dahşatini his qila olsam-da, qiziquvçanligim sababli Ikkinçi jahon uruşi Ğalaba paradi iştirokçisi, I, II, III darajali Uluğ “Vatan uruşi” ordenlari sohibi, Xolimbeg qişloğining fidoyi farzandi, amakim Madamin Rajabovni uruş xotirlalaridan gapirib berişga undadim. Uning hikoyasiga Siz ham quloq tuting:
– Bolaligim qiyin keçgan. Uni quvonib gapirib berolmayman. Lekin padari buzrukvorimiz Rajabboy ota biz farzandlarini ilmga, maʼrifatga qiziqtirgan inson edi. Özi savodsiz bölib, katta er egasining qölida işlasa-da, bizlarning şu yöldan ketişimizni istamadi.
Şu bois, oldin boşlanğiç maktabda, söngra maktab-internatda saboq oldim. Öqişni bitkazgaç, muallimlik qila boşladim. Falakning gardişini qarangki, otam jamoalaştiriş yillarida şirkat xöjaligi raisi, söng uzoq yillar irrigator-mirob bölib xizmat qilgan.
Volidai muhtaramam Saodat aya töğrisida eng yorqin xotiralarni yuragimda saqlab kelaman. Mehnatkaş, muşfiq, mehribon, jafokaş ayol timsoli onamda mujassam edi.
Onam uruş yillarida mendan qora xat kelganida yuragi doş berolmagan. Maşʼum xatni öqib, şu joyning özida bu dunyoni tark etgan. Öşa xatni körsatişmaganida nima bölardi, axir men tirikman-ku, deb hayqirgim keladi baʼzan.
... Meni dastlab uruşga olişmadi. “Öqituvçisan, sen front ortiga keraksan”, deyişdi. 1942-yilning iyunigaça maktabda işladim. Nihoyat, şu yilning kuzida biz tengi yoşlarga ham navbat etib keldi. Frontga otlandik. Buxoroda qisqa fursatli tayyorgarlikdan söng asosiy janglar çiziğiga etib keldik. Bu paytda nemis faşistlar Moskva ostonalariga yaqinlaşib qolgan edi.
Biz qatnaşgan Kalinin fronti mustahkam istehkomga ega, duşmanning hamlasini qaytara oladigan oldingi marrada edi. Bir kuni menga “til” olib keliş vazifasi topşirildi. Yoşman, quvvat bor. Şeriklarim bilan faşist ofitserini asir qilib tutib, olib kelayotganimizda otişma boşlandi. Men tösiq bölib, duşmanning ötişiga yöl qöymadim. Lekin ablahlar meni yaralaşdi. Tutib kelgan asirimiz qimmatli maʼlumotlar berdi.
Bu voqea dovruği butun 1131-öqçilar polki böylab yoyildi. Afsuski, bu paytda gospitalda edim. 1942-yilning 16-noyabridan 1943-yilning 23-yanvarigaça davolandim. Soğayib çiqqaç, 155-maxsus Moskva diviziyasiga yuborişdi. Keyin esa saralangan bölinmada “Kursk xalqasi” olişuvida qatnaşdim. Xalqadagi mislsiz hayot-mamot kuraşidagi jasorati uçun bir guruh jangçilar qatorida meni ham birinçi darajali “Uluğ Vatan uruşi” ordeni bilan mukofotlaşdi.
Uruşda nimalar bölmaydi. Uruş odam, şahar tanlamaydi. Qança şaharlar vayron böldi, köz oldimda qança quroldoş döstlarimning joni uzildi. Bularni söz bilan taʼriflaşning özi qiyin. Qirq yil qiron kelsa ham, ajali etmagan ölmaydi, deganlari rost. Bir gal faşist röparamdan çiqib, pistoletdan öq uzmoqçi böldi, otilmay qoldi. Orqadagi quroldoş döstim meni muqarrar ölimdan saqlab qoldi, duşmanni er tişlatdi.
Behuşlikdan xiyol özimga kelganimda, şifokorning “özbekning qonini quy”, deganini elas-elas eslayman. Ular meni şu yöl bilan saqlab qolişgan.
Menga 1945-yilning 24-iyunida Moskvada ötkaziladigan Ğalaba paradida özim jang qilgan Transilvaniya polkining bayroğini kötarib ötişni topşirişdi. Öşa daqiqalarda qanday hayajonlanganimni söz bilan ifodalaşim qiyin.
... Uruşdan 1946-yilning oktyabr oyida qaytib keldim. Yana muallimlik faoliyatimni davom ettirdim. Keyinçalik jamoa xöjaligida partiya taşkiloti kotibi vazifasida işladim. 1947-yil Moskvada 9 oylik öquv kursida malaka oşirib kelganimdan söng, bir oz işlab, 1949-1951-yillarda Toşkent oliy partiya maktabida öqidim. 1955-yildan boşlab yuqori rahbarlik lavozimlarida işlay boşladim.
Vaqt – uçqur ot. Mana, öşa yillar ham tarixga aylandi. Baʼzan xayol surib, qaysi yuqori vazifalarda işlaşdan qatʼiy nazar, odamlarni rozi qila oldimmi, oğirini engil qilişga kömaklaşdimmi, degan öylar girdobiga tuşib qolaman. Balki keksalikdir, odam bunday paytlarda birga işlagan döstlarini, elkadoşlarini soğinib qolarkan.
Gohida bevaqt ötgan quroldoşlarimni, yaqin döstlarimni, onaizorimni eslaganda yuragimni alam örtaydi, közlarimga yoş quyiladi. Ularning pok ruhlari oldida hamişa taʼzimdaman.
Şukrki, bugun baxtiyor, dorilomon zamonda yaşayapmiz. Bu kunlarga etganlar bor, etmaganlar bor. Mustaqilligimizga köz tegmasin! Bu kunlarning qadriga etiş kerak. Farzandlarimizga, avlodlarimizga har daqiqada ogoh turiş, yurtimizni ğarazli kuçlardan asraş töğrisida aytib turişimiz lozim. Özbekiston – jannatmakon yurt. Qöşiqda kuylanganidek, bunday yurt yana qaerda bor? Uning koriga yaraş, nufuzini tobora oşiriş, boyligiga boylik, çiroyiga çiroy qöşiş, asl fuqarosi böliş har birimizning farzandlik burçimizdir.
Eng muhimi, dunyoda tinçlik, barqarorlik bölsin! Alloh yurtimiz taraqqiyotini bardavom, xalqimiz ahilligini mustahkam aylasin. Biz keksa avlodning dildagi niyatimiz, duodagi tilaklarimiz ana şu...
Muallifdan: Hozir amakim Toşkent şahrida istiqomat qiladi, tabarruk 97 yoşdalar. Uning yurtimiz tinçligi yölida körsatgan qahramonliklarini tinglab, şunday uluğ insonning jiyani ekanimdan doimo faxrlanib yuraman.
Inobat RAJABOVA, 17-sonli maktabning ona tili va adabiyot fani öqituvçisi.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶