ZAXM – YuQUMLI TANOSIL KASALLIGI

Mamlakatimizda tibbiyot sohasining jadal rivojlanishi, ayniqsa odamlarga ayrim kasalliklar boʻyicha bepul tibbiy xizmat koʻrsatilishi natijasida birqancha turdagi yuqumli kasalliklar sezilarli darajada kamaydi.

Masalan tanosil kasalliklari turkumiga kiradigan zaxm kasalligini olaylik. Bundan 30-yillarcha oldin aholi orasida ancha koʻp boʻlgan bunday kasallik hozirgi kunda kamdan kam uchraydi.

Ammo toʻqlikka shoʻxlik deganlaridek ayrim yurtdoshlarimiz ichkilikka ruju qoʻyishib, mast holda notanish ayollar bilan jinsiy yaqinlik qilishlari sababli shunday baloga giriftor boʻlishadi.

Xoʻsh, bu turdagi kasallik haqida biz nimalarni bilamiz?

“Zaxm” soʻzi fors tilida “jarohat”, lotin tilida esa “yuqumli manba” degan maʼnoni bildiradi. Zaxm – bu oqish treponema mikrobi bilan chaqiriladigan, asosan, jinsiy yoʻl orqali yuqadigan, naslga oʻtuvchi surunkali tanosil kasalligi hisoblanadi.

Dastlabki bosqichlarda bu kasallik faqat terini shikastlantiradi, keyingi bosqichlarda esa jamiki ichki aʼzolarda ogʻir jarohat oʻchoqlarini paydo qilishi mumkin.

Zaxm bilan ogʻrigan bemor kasallikning yuqumli bosqichlarida boshqalar uchun juda xavfli hisoblanadi. Kasallik turli yoʻllar bilan yuqishi mumkin. Ammo 95-98 foiz hollarda u faqat jinsiy aloqa orqali yuqadi.

Odam organizmiga yemiruvchan taʼsir koʻrsatuvchi kasallik qoʻzgʻatuvchilari – rangsiz spiroxetalar terining tirnalgan, shilingan joylaridan oʻtib, xastalikni yuzaga keltiradi. Koʻpincha kasallikning ilk alomatlari teriga yuqumli manba tushganidan 20-25 kun oʻtgach paydo boʻladi. Bu – zaxmning yashirin davri hisoblanadi. Hali ilk belgilar paydo boʻlmagan shu davrda ham bemor jinsiy aloqa yoʻli bilan oʻz kasalligini boshqalarga yuqtirishi mumkin. Kasallikning yashirin (inkubatsion) bosqichi oʻrtacha 3-4 haftaga teng deyilsa-da, goho bu davr uzoqroq yoki aksincha qisqaroq davom etishi ham mumkin.

Zaxmning birlamchi davri yashirin bosqichdan soʻng, yaʼni zinokorlikdan 3-4 hafta vaqt oʻtgach boshlanadi. Bu payt oqish treponemalar kirgan joyda yara paydo boʻladi. Qattiq shankr deb ataluvchi bu yara koʻpincha jinsiy aʼzolarda paydo boʻladi. Qattiq shankr yumaloq yoxud oval shaklli, deyarli ogʻriqsiz, pushtisimon rangli, qoʻl bilan paypaslab koʻrilganda qattiqligini sezish mumkin boʻlgan yara koʻrinishida ifodalanadi.

Zaxmning birlamchi davri oʻrtacha 6-7 hafta davom etadi. Odatda, yara paydo boʻlgandan 5-8 kun oʻtgach, yaqin tegradagi limfa tugunlarining shishib kattalashishi kuzatiladi. 3-4 hafta oʻtgach esa birlamchi, faol zaxmda barcha limfa tugunlarining kattalashishi roʻy beradi.

Kasallik dastlabki bosqichdayoq aniqlanib, davo choralari koʻrilmasa, zaxmning ikkinchi davri boshlanadi va 7-10 hafta oʻtgach, badan hamda oyoq qoʻllarga och qizgʻimtir toshmalar toshadi. Buning xavfli tomoni shundaki, toshmalar odamni unchalik bezovta qilmaydi. Shuning uchun ham koʻpchilik unga beparvo boʻlib, kasallikni navbatdagi bosqichga oʻtkazib yuborishi mumkin.

Bu davrda baʼzi bemorlarda soch toʻkilishi, boʻyin, toʻsh terisi rangining oqarishi kuzatiladi. Bemor bu davrda ham davolanmasa, kasallik yuqqanidan 3-4-yil oʻtgach, zaxmning uchunchi davri boshlanadi. Bu davrda terining chuqur qatlamlari, suyaklar, ichki aʼzolar shikastlanadi. Suyaklar yemirilishi natijasida burun egarsimon boʻlib qolishi mumkin.

Shuningdek, tomirlar yupqalanishi natijasida yorilib ketib, bemorning halok boʻlishi hollari ham uchraydi. Zaxm yuqumli manbasi orqa miyaga oʻtib ketganda, odam koʻr, telba yoki falaj boʻlib qolishi ehtimoldan holi emas.

Kasallik ayniqsa zurriyotga oʻta salbiy taʼsir koʻrsatadi. U naslga ham oʻtishi mumkin.

Zaxm tanosil kasalliklari shifokori tomonidan aniqlanib, maxsus reja asosida, muttasil va uzoqroq vaqt davolashni talab etadigan oʻta xatarli dard hisoblanadi. Oʻzida ushbu dardning belgilari mavjudligini gumon qilgan shaxslar zudlik bilan teri tanosil kasalligi shifokorlariga murojaat qilishlari lozim.

Karimboy Masharipov,

tuman koʻp tarmoqli markaziy

poliklinikasi shifokori.