TERAN ILDIZLAR

Mamlakatimiz mustaqilligining 22-yilligiga

(Publitsistika)

Tinchlik - oliy qadriyat

Tinchlik! Insoniyat tarixining, buguni va kelajagining gultoji. Bu soʻz bani bashar uchun jon qadar aziz, ota-ona kabi qadrli, Vatandayin buyuk va muqaddas!

Oynai jahon orqali efirga uzatilayotgan yer yuzidagi boshqa millat, oʻzga din, oʻzga ellar hayotida roʻy berayotgan urush-janjallar, nizolar haqidagi koʻrsatuvlar xabarlarni kuzatarkanman, mamlakatimizdagi tinch-osoyishta hayotga, millatlararo totuvlik, oʻzaro mehr-oqibat ildiz otgan toʻkin-sochin, farovon turmush tarziga dilimda cheksiz shukronalar uygʻonadi. Mamlakatda bundayin barqaror tinchlik oʻrnatish, yurtimizda yashayotgan barcha millatlar va elatlar manfaatlariga mos xizmat qiladigan yoʻlni tanlash, bu yoʻlda sobit turib, qatʼiyat bilan ish olib borish Yurtboshimiz uchun ham, xalqimiz uchun ham oson boʻlgan emas. Axir Mustaqil, yosh davlatimizni milliy-etnik nizolar makoniga aylantirishga intilgan qora niyatli, gʻarazgoʻy igʻvogarlar har lahzada kuch ishlatishga tayyor turgan bir vaziyatda Prezidentimiz jamiki muammolarni sabr-matonat, bagʻrikenglik, mehr-oqibat koʻrsatish, yomonlikka yaxshilik bilan javob qaytarish orqali yengib oʻtganini hammamiz yaxshi bilamiz.

Mustaqillikning ilk oylarida, 1991-yilning 18 dekabrida Yurtboshimiz I.A.Karimov "Xalq soʻzi” gazetasi muxbiri bilan boʻlgan suhbatda shunday degan edi: "Mustaqillik niholi koʻkarishi uchun millatlararo chidam va bardosh kabi kuchli ildizlar kerak. Shunda u har qanday shamol, dovul, boʻronlarda yiqilmaydigan boʻlib ulgʻayadi. Zero, millat sevgisi va eʼzozi qadar ulugʻ mukofot yoʻqdir. Bu mukofotga sazovor boʻlmoqlikning birdan-bir yoʻli – oʻzga din, oʻzga millatni tahqirlamaslik. Bu – farovon, toʻkin kun kechirish uchun yakka-yu yagona, toʻgʻri, aql-idrokli, imon-eʼtiqodli yoʻldir”.

Bu – Yurtboshimizning mustaqillik yoʻlini tanlagan davlatni boshqarishdagi eng odil, eng oqilona siyosati edi. Chunki oʻsha vaqtda sobiq ittifoq hududidagi voqealar nihoyatda keskin tus olgan, baʼzi respublikalarda millatchiliklar yuz berayotgandi. Togʻli Qorabogʻda, Tojikistonda hamda Qirgʻizistonning Oʻsh, Oʻzgan viloyatlaridagi qonli xurujlar, ommaviy axborot vositalarida berilayotgan ochiq-oydin millatchilik hamda shovinistik ruhdagi maqolalar Oʻzbekiston Prezidenti uchun har bir muammoni hal etishda, ayniqsa, milliy masalada nihoyatda zukkolik bilan ish yuritishni talab etardi. Shu bois, Prezidentimiz eng avvalo mamlakatda millatlararo totuvlikka erishish – Mustaqillikning jon tomiri ekinligini qayta-qayta taʼkidladilar. Hatto bu bora-da hamdoʻstlik davlatlari rahbarlari orasida birinchi boʻlib dadil qadamlar tashladi. Oʻzbekistonning Konstitutsiyasi orqali mustahkamlangan millatlararo totuvlik bugungi kunga kelib ildizi teran sersoya, sermeva daraxtga aylandi: Oʻzbekistonda necha millat boʻlsa barchasining milliy madaniyat markazlari tashkil etildi va bu markazlarning faoliyati mustaqil mamlakatimizning taraqqiyot tamoyillariga mos ravishda barqaror rivoj topdi.

Eng muhimi, Oʻzbekistonda sen qozoqsan, sen tatar yoki oʻrissan degan tushunchaning oʻzi yoʻq. Shu emasmi, totuvlikning totli mevasi! Oʻzbek oilasida ham qozoq, ham turkman yoki rus millatiga mansub kelinlar xonadon mehmoniga xush taʼzim ila dasturxon yozsa, koʻngillar yayrab ketmaydimi? Yayraydi, hatto koʻngillar taskin topadi. Bu ahillikdan, bagʻrikenglikdan, oʻzaro mehr-oqibatdan suv ichgan totuvlikning qudratli ildizi.

Hayotga aylangan hikmat

"Totuvlik bor joyda hikmat bor!” Bu Prezident I.A.Karimovning Mustaqillik eʼlon qilingan ilk kunlarda xalqimizga qarata aytgan va bugungi kunda hayotga aylangan haq soʻzi! Nazarimda Mustaqillikning eng teran ildizi ham ana shu hikmatdan kuch oladi, tobora baquvvatlashib boraveradi. Zero, bizning yurtda etnik boʻlinish, millatchilik, mamlakatimiz tuprogʻiga qadam qoʻygan mehmonlarga nisbatan hurmatsizlikyoʻq. Turli millat va elatlarga xos udumlar, urf-odat, anʼana va tutumlar oʻzbekona qadriyatlar bilan birga yashayveradi. Qozoqning toʻyida qozoqcha raqs tushgan oʻzbek yoki tatarcha kelin salomidan zavqlanib, kelinchakka qimmatbaho sovgʻa keltirgan qoraqalpoq, rus, boshqird, turkmanning koʻnglida hamisha bir ezgu tuygʻu: "elning toʻyi meniki, mening toʻyim – elniki”. Shu bois, Oʻzbekiston degan yurtda tinchlik hokim, barqaror taraqqiyot bor. Prezidentdan tortib esini tanigan bolalarimizgacha bir ezgu gʻoyaga dillarida sadoqat saqlaydilar: Elim, yurtim, deb yonib yashaydilar ular. Ana shu ezgu tuygʻu kuch beradi xalqimiz koʻngliga. Koʻnglidan hayotiga yorugʻ nur tutashgan xalqimizning turmushi obod, ertangi kunidan ezgu sadolar qaytadi. Bu shunday sadoki, har uyda, har koʻngilda, har goʻshada Erk va obodlik, totuvlik bor. Ana shu ezgu tuygʻular bor ekan, mamlakat taraqqiy etaveradi!

35-yil Vatanga talpinib

Sobiq ittifoq davrida Rossiyaning olis Sibir hududidagi viloyatlaridan birida harbiy xizmatni oʻtagan sinfdoshlarimizdan biri oʻsha tomonlarda ishlab, qolib ketdi. Oʻzga millat vakiliga uylandi, oilali, farzandli boʻldi. 17-18-yil deganda Vatanga qaytdi. U qaytganida buva va buvilari olamdan oʻtgan, singlisi ogʻir kasal edi. Oʻksib-oʻksib yigʻladi, qoʻsha qabrlarni quchoqlab boʻzladi.

- Boraman-u ortga qaytaman, Vatan-da yashayman, - dedi u yaqinlariga.

Oʻsha paytda u yosh edi, navqiron edi. Yaqinlari uning yoʻliga koʻz tikib, toldilar. Betob singil olamdan oʻtdi, yarimkoʻngil singilning tugʻishganlik mehri koʻzlarida qotdi, diydor qiyomatga qoldi.

Oʻtgan kuzda u yana keldi. Ammo ming afsuski, parishonxotirlik kasaliga chalingan otasi uni goh tanib, goh tanimadi. Oʻgʻilning boshi egik, sochlari quvday oqargan. Yoshi ellikdan oʻtganida, umr yoʻldoshidan ayrilganida oʻzga yurtda tugʻilib, oʻzga millat tarbiyasini olgan oʻgʻil-qizlari uni yolgʻizlatib qoʻyganida yaqinlarini sogʻindi, Vatanini qoʻmsadi. Qaytganida, bu ahvol – oʻgʻil otaga talpinib tursa-da ota oʻgʻlini tanimadi. Ammo yurak-yuragida, shuurida "yalt” etgan bir nur otaga zabon berdi:

- Bolam, ... misan? Xudoga shukur, qaytganga oʻxshaysan. Endi oʻz eling-da oʻzingning bogʻingni yarat! Har kimning oʻz bogʻi boʻlishi kerak. Oʻz bogʻing mevasi, bugʻdoy noningning toti boʻlakcha boʻladi.

Otaning shuurini yoritgan nur oʻgʻilning yuragiga tutashdi.

- Qaytaman, bogʻ yaratib, imorat quraman!

Shu bir ogʻiz soʻzdagi hikmat – Vatan tuprogʻining qudrati, oʻgʻilning qatʼiy qarori toʻshakka mixlanib qolgan otani oyoqqa turgʻizdi. Bagʻri toʻlganidan, oʻgʻlini Vatanda koʻrganidan koʻngli oʻsdi otaning.

Shunaqa, ot chappar urib ming aylangani bilan baribir qozigʻini topib kelaveradi. Salkam 35-yil oʻzga yurtda yashab, oʻzga elning tuprogʻiga tomir tashlab-unmagan, oʻsmagan oʻgʻil yoshi ulgʻayib, yolgʻizlanib qolganida oʻz Vatanida bogʻ yaratish ishtiyoqi bilan ota makonga qaytdi. Shuni aytsalar kerak-da "Vatanning har giyohi koʻzingga surmai nur”, deb.

Mustaqillikning teran ildizlari

Bola edim. Toʻrt tomonim qibla, betashvish bolaligim bir voqea sabab sarobga aylandi.

Alloh rahmat qilsin otajonim koʻp bilimdon, mulohazali, ogʻir-bosiq kishi edilar. Sovetlarning kolxozida bosh muhandis vazifasida ishlasalar-da oladigan maoshi katta oilamizni boqishga kamlik qildimi, qandaydir soʻrovnoma qogʻozlarini toʻldirib, pochta orqali joʻnatardi. Oradan oz fursat oʻtgach, otam soʻrovnoma-xatlar joʻnatgan shaharlardan har xil hajmdagi qutilarda posilkalar kelardi. Uyimizga keltirib ochardi uni otam.

- Mana bu falon ehtiyot qism, mana bular esa mototsiklniki, - derdilar oʻgʻil ukalarimga tushuntirib. – Hamma qismlarni soʻrovnoma-xatlar orqali joʻnatib turishsa, mototsiklimizni yangilab olamiz yoki sotamiz.

Haqiqatan ham uddaburon otam eski "Ural” rusumli mototsiklini qayta terib, yangilab oldilar. Buni koʻrgan qoʻshnilar, tanish-bilishlar otamga havas qilishdi. Hatto mototsiklingni menga sot, deb turib olishdi. Oila farovonligi uchunmi yo doʻstlari qoʻymadimi, oʻzi minib yurgan "Ural"ni sotdilar. Yana otam pochta orqali xabarlashib, yangi ehtiyot qismlari sotib olib, eski bir mototsiklni "yangilab” oldilar. Bu ishi sobiq tuzumning malaylaridan biriga yoqmadimi, otamni "olib sotar”likda ayblab, partiyadan oʻchirishdi, mansabidan boʻshatishdi. Otamning aybsizligini isbotlash uchun qarindoshlar turli eshiklarga bosh suqishdi. Ularning yonida "qoʻlimdan yozish kelgani uchun” men ham birga borardim. Qayerga, qaysi eshikka kirmaylik, otamni "olib sotar, jamiyatga yot illat bilan shugʻullangan”, - deyishardi.

Vaqt oʻtib, otam oqlandi, partiyaga qayta tiklandi. Lekin unga nisbatan qilingan nohaqlik otamni 46 yoshida hayotdan olib ketdi. Qarang, oʻsha paytda otam haqiqiy tadbirkor inson boʻlgan ekanlar. U kishi birovni aldamadi, pand bermadi, u bozordan olib, bu bozorga buyum sotganlari yoʻq. Aksincha, Oʻzbekistonda anqoning urugʻi boʻlgan mototsiklning ehtiyot qismlarini pochta orqali, yakka tartibda shartnoma asosida, pul oʻtkazish yoʻli bilan olib kelib, atrofidagilarga qulaylik yaratdilar. Ana shu tadbirkorligi uchun tuhmat toshlari yogʻildi uning boshiga. Sovet degan qudratli mashina gʻildiraklari ostida ezilib, bevaqt xazon boʻldi. Ham maʼnan, ham jisman tahqirlandi.

Bugungi tadbirkor uchun mamlakatimizda barcha sharoitlar yaratilgan, barcha imkon eshiklari ochiq. Tadbirkor xohlasa, oʻz uyida oilaviy tadbirkorlikni yoʻlga qoʻyishi, xohlasa, chet ellik ishbilarmonlar bilan ikki yoqlama shartnomalar tuzishi, chet davlatlarda oʻz firmasining filiallarini ochishi mumkin.

Bundan 22-yil avval "Falonchining xususiy doʻkoni yoki firmasi”, degan gapni aytishning oʻzi jinoyat emasmidi? Yoki ikkita mashina sotib olib, ikki-uchta imorat yoki toʻyxona qurish hatto hech kimning xayolidagi orzu ham emasdi. Bunday taraqqiyot xalqimiz uchun ertak, nari borsa "kommunizm quramiz”, deganday bir orzu edi, xolos.

Prezidentimiz I.A.Karimov rahbarligida xalqimiz hayotida bosqichma-bosqich oʻz amaliy isbotini topgan taraqqiyotning Oʻzbek modelini bugun butun jahon tan olib, havas qilayotgani, ayni haqiqat. Hatto Oʻzbekiston ishbilarmonlari bilan hamkorlik loyihalarini amalga oshirish niyatini bildirayotgan xorijlik sarmoyadorlarning hisobiga yetish qiyin. Bugungi tadbirkor bir kunda okean orti davlatlariga borib-kelishi, mumkin. Hatto eng rivojlangan davlatlarning ishbilarmon doiralari oʻrtasida oʻz taklif va mulohazalarini bildirib, fikrlarini dadil himoya qilib, bemalol raqobatlasha oladigan darajada huquqiy bilimdon.

Eng asosiysi, mamlakatimizda kichik biznes va oilaviy tadbirkorlikni rivojlantirish, aholining ish bilan bandligini taʼminlash borasida zarur qonuniy asoslar mavjudki, hech bir tadbirkorga (agar ishlari qonuniy asosda boʻlsa) "sen olib sotarsan”, degan tuhmat toshi otilmaydi. Uning barcha haq-huquqlari qonun himoyasida, eshikma-eshik bosh suqib, sarson boʻlib yurmaydi u.

Shular haqida oʻylarkanman, bundan 22-yil avvalgi xalqimiz dilida tugʻilib, hech qachon tiliga koʻchmagan orzulari roʻyobga chiqib, hayotimizni gullatib yuborgan ezguliklardan qalbim iftixorga toʻladi. Axir tumanimizning, mamlakatimizning qay burchagiga bormang, mahallalarning guzarlari, olis ovullarning qiyofalarini tubdan oʻzgartirib yuborgan har sohada tadbirkor vatandoshlarimizning oilasi ostonasidan tortib Vatan kengliklarigacha gullatib qoʻyganidan quvonmay boʻladimi?

Bor boʻling-yey, Mustaqillikning teran ildizlari, qalbi qaynoq, bagʻrikeng, ishlari yurtga manzur, dunyoga manzur tadbirkor elim!

"Oʻzimning yerim, oʻzimning nonim”

Kasbim taqozosi bilan Qilichboy qishlogʻida boʻldim. 70 yoshdan oshgan otaxon ishtiyoq bilan yer chopayotganini koʻrib, yoniga bordim:

- Prezident 25 sotix yer berdi, qarasam, mening chekimdagi yer hovlimga tutash, qarovsizlikdan chim bosib ketibdi. Agʻdarib, ajriq tomirlaridan tozalayotirmiz. Xudo xohlasa, bugʻdoy ekaman, bogʻ qilaman, – quvonib-quvonib soʻzladi ota.

Oradan 20-yilcha vaqt oʻtib, yaqin-da yana Qilichboyga yoʻlim tushganida oʻsha otaxon - Hayitboy ota Omonov xonadonida boʻldim. Oʻsha paytdagi koʻrimsizgina uy-hovli, chim bosgan tomorqadan asar ham yoʻq. Shovullagan bogʻ, soya solgan gujumlar, baland koʻtarilgan uzum ishkomlari, biri-biridan koʻrkam, dangʻillama imoratlarga kishining havasi keladi.

- Otamiz kenja oʻgʻillari bilan koʻchib ketganlar, - boboning nevaralari uning yangi manzilini berishdi.

Yoshi 90 dan hatlagan Hayitboy bobo Qilichboy ovulining markaziga yaqin joyda kenja oʻgʻli uchun yangi imorat tiklagan ekanlar. Hovlidagi fayz, tartib bilan ekilgan dov-daraxtlar, biri-biridan shinam xonalar, ayvonlarga havas bilan boqqanimni yashirmayman.

- Bunday uyni avvallari rayqoʻm ham qurgan emas, - deydi ichimdagini uqqanday, Hayitboy bobo. – Hov, ana qara, Tursunboyning hovli-bogʻini bir koʻrsang-a! Ogʻzing lang ochilib qoladi.

Tursunboy Yoʻldoshev – qilichboyliklarning usta bogʻboni. Yosh boʻlsa-da 25-30 sotix yerida dunyoning yarmini jamlab, jannatmakon bogʻ-boʻston yaratgan tadbirkor yigit.

- Avvallari tomorqamizga unchalik eʼtibor bermasdik, - deydi u. – Qarasam, oilamizga zarur narsalarning asosiy qismini sotib olayapmiz. 25-30 sotix tomorqaga esa mol oʻti ekishdan nariga oʻtmaymiz. Axir oʻz yerim uvol boʻlayotir-ku, dedim.

Oʻz yeriga mehr qoʻygan yigit qisqa vaqt ichida oilasi iqtisodini 100 emas, 200 foiz koʻtardi: oʻz yerida oʻz bugʻdoyini oʻrib-yigʻdi, ombori donga toʻldi. Un izlab yurmaydigan boʻldi. Meva-cheva deganning Oʻzbekiston sharoitida oʻsadigan barcha turini topib ekdi, barchasining hosilidan bahramand boʻldi. Gollandiya gulkaramini ekib, mahalliy sharoitga moslashtirdi, koʻchatlar yetishtirishni yoʻlga qoʻydi. Urugʻchilik bilan shugʻullanib, pomidor, loviya, sholgʻomning shirin navlarini oʻz tomorqasida yetishtirdi.

- Mana bu ham oʻzimning yerimda yetishtirildi. - Kishmish uzum mevalarini taroziga qoʻyadi u. Marvariddek yaltirab turgan kishmish uzumning mazasidan tilingiz shakarlanganday boʻladi. Qulogʻimda esa uning "oʻzimning yerim”, "oʻzimning mulkim”, degan soʻzlari qayta-qayta jaranglaydi. Oddiygina qishloq yigiti, oddiygina dehqonning oʻz yeri, oʻz mulki obodligi uchun mehr-muhabbat bilan jon kuydirayotgani, oʻzi yetishtirgan neʼmatlarni kamtarlik bilan el dasturxoniga tortiq qilayotgani Prezidentimiz aytgan bir iborani yodimga soldi: "Oilasini, xonadonini obod qilgan odam Vatanining obodligiga daxldordir”. Zero, shu tabarruk zamin shu aziz Vatan barchamizniki. Uning taraqqiyoti ham, kelajagi, buguni ham, shon-shuhrati, shaʼni ham oilamiz bagʻridagi toʻkis, obod turmush tarzimizdan, farovonligi-yu osoyishtaligidan boshlanadi. Oʻz uyi, oʻz yerida yetishtirgan neʼmatlari bilan faxrlangan insonning dilida nainki oʻz mulkiga egalik tuygʻusi, balki shu qutlugʻ zaminga – oʻz yurtiga egalik, beklik tuygʻusi shakllanadi, ildiz otadi. Beixtiyor xayolimda Oʻzbekiston bugʻdoy mustaqilligiga erishgan qutlugʻ damlar shukuhi jonlanadi:

Xirmonlarga toʻkilgan qirmizi donim,

Dasturxonni toʻldirgan oʻzimning nonim...

Bugun har bir oʻzbekistonlikning oilasida oʻz mulki-boʻstonidan ungan neʼmatlar serob. Oʻzimning yerim, oʻzimning nonim, oʻzimning mulkim degan tillari burro. Shaharlarni ortda qoldirish darajasidagi namunali uy-joylar juda qisqa – 5-yil ichida butun mamlakatimiz qishloqlari qiyofasini tubdan oʻzgartirib yubordi. Sovet davrida xom gʻishtlardan qurilib, 20-30-yilga yetmay choʻkib qolgan uylarni buzib tashlab, zamonaga mos, koʻrkam imoratlar qurib, hashamdor hovlilarda yashamoqda bugun elim! Namunali uy-joylarning-ku dovrugʻi jahonga doston, havaslarga munosib, Qishloq infratuzilmasi tubdan oʻzgarib, taraqqiyot bosqichiga kirdi. Namunali uy-joy egasi boʻlmoqqa orzumandlar soni behisob. Oʻz oilasi bagʻrida tadbirkorlikni yoʻlga qoʻyib, beshikdagi bolasigacha oʻz mulkiga sodiqlik tuygʻusini singdirayotgan mulkdorlar bugun Vatanning tayanchlari, taraqqiyotga, kelajakka daxldor mustaqillikning eng qudratli qanotlari yana bir teran tomiri.

Ana shunday qudratli qanotlari bilan kelajak ufqlari tomon parvoz qilayotgan Vatan – Oʻzbekiston barchamizniki! Qalb ardogʻimiz, koʻz qarogʻimiz, borligʻimiz – eng buyuk mulkimiz shu Vatan! Ana shu tuygʻu dillarimiz aro mangu hokim boʻlsin!

Robiya YOʻLDOShEVA.