Oila – muqaddas qörğon
ER TADBIRLI BÖLSA...
Bugungi kunda oilalarning buzilib ketişiga baʼzan qaynonalar ham sabab bölmoqda. Ular bilan ötkazilgan suhbatlardan ayonki, öz fikrlarida qatʼiy turib olib, heç töğri yölga yurmasliklari kişini hayron qoldiradi. "Kelin menga yoqsa, men qöygan şartlarni bajarsagina uni öğlim bilan yaşataman, bölmasa yöq”, deyişlari hammasidan ötib tuşadi.
Qaynona-kelin mavzusi – eski mavzu. Oilaviy uruş-janjallarning kelib çiqiş sababi çuqur tahlil qilinganda köproq qaynonalar tanqid ostiga olinadi. Bu hamma qaynonalar şunday, degani emas. Mahallalarda hayoti hammaga ibrat qaynonalarimiz juda köp. Kelinlarimizni ham oppoq, aybsiz deya olmaymiz.
Kelinni-ku yoş, dermiz, lekin uni yölga soladigan odamning özi yöldan adaşgan bölsa nima qilmoq kerak?
Qaynona va kelin munosabatlari nikohning ilk kunidan boşlanadi. Ularning har ikkisi ham kuyovning rizosi va mehriga ega böliş uçun raqobatlaşadi. Kuyovni biri öğlim desa, biri turmuş örtoğim, deydi. Demak, qaynona va kelin örtasidagi kelişmovçilikning sababi kuyov bola ekan, şunga köra, yigit oldin bir uyda yaşab könikmagan har ikki ayolga ularni çin dildan yaxşi körişini, ikkisiga ham eʼtiborli va hurmati baland ekanligini yaxşilab tuşuntirib qöymoği lozimdir.
Bundan taşqari, onaning öz öğli ustida köp haqlari borligi va uning örni balandligiga heç qanday şubha yöq. Lekin bu boşqa haq egalarining haqini poymol qiliş degani emas. Kelinning ham qaynona kabi öziga yaraşa haqlari bor.
Erning öz ayoliga zulm qilişi ham şarʼiy jihatdan, ham aqliy jihatdan töğri emas. Er doim insofli va çiroyli muomalada bölişi lozim. Bir uyda qaynota qaynona, kuyov va uning aka-uka, opa-singillari tomonidan kelişib olib, kelinga zulm qilişlari va uni yakkalatib qöyişlari eng yomon pastkaşlik, eng yomon zulm hisoblanadi. Baʼzan bunday vaziyatlarda kelinning öz joniga qasd qiliş holatlari ham uçraydi. Erning gardanidagi eng katta vazifasi öz juftini sitamlardan himoya qilişidir.
Yoş oila sohiblari – kuyov yigit bir narsani yodda tutmoği kerak, oilaviy hayotda şunday işlar borki, unga hatto ona ham aralaşa olmaydi. Bunga şariat izn bermaydi. Masalan: er-xotinlikning öziga xos sirlariga heç kimning daxl qilişga haqqi yöq. Yana şunday işlar borki, unda kelinning aralaşuviga yöl qöyilmaydi. Masalan: kelin er bilan uning ota-onasi, aka-ukalari va opa-singillari işlariga tösqinlik qila olmasligi kerak.
Şuning uçun kuyovtöralarga: "onang va ayoling örtasidagi hamda atrofingdagilarga bölgan mehr-u muhabbatda tarozining ikki pallasini teng tut. Onang uçun solih farzand, ayoling uçun solih er siymosini amalda körsat. Ikki ayol örtasida mehr va salom taşuvçi elçi böl. Bu esa sendan himmat, ilm va biroz sabrni talab qiladi”, deymiz.
Birini qöyib, ikkinçi tomonga yon bosib, tarafkaşlik qilişdan, qaynona va kelin örtasidagi işlarda qozilik qilişdan ehtiyot bölgan yaxşi.
Hazrati Umar roziyallohu anhu uyida farzandlari bir joyga yiğilib qolsa, kelişmovçilik çiqmasligi uçun ularni tarqatib yuborar edilar.
Xalqimizda "bekorçidan xudo bezor”, degan ibratli gap bor. Xulosa şuki, öğil-qizlar, kelinlar va qaynonalar bekorçi bölib qolganlarida albatta uruş-janjal, kelişmovçiliklar yuzaga keladi. Demak, oilada erkak tadbirli, xuşfeʼl bölsa, barça köngilsizliklar ortga çekinib, örtada ahillik hokim böladi.
Öktam QURBONIYoZOV, "Nöğoy eşon” jomʼe masjidi imom-xatibi.
(Foto - http://www.uza.uz. Rasmdan bezak uçun foydalanildi)

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶