KOʻKALAMZORLAShTIRISh – EKOLOGIK MUAMMOLARNING OLDINI OLADI

Ulugʻ bobokalonimiz Abu Rayhon Beruniyning "Agar havo toza boʻlgani-da, inson ming yil yashar edi”, – degan soʻzlaridan insoniyat hayoti uchun musaffo havoning nechogʻlik zarur ekanligi ayon boʻlib turibdi.

Bu muammo ustida bugungi kunda ham butun dunyo olimlari  ilmiy izlanishlar olib borishmoqda. Chunki insoniyat oldida bugungidek iqlim oʻzgarishlari qanday oqibatlarga olib keladi? Yer yuzida tiriklik bardavom boʻladimi? Tabiiy boyliklarni kelgusi avlodlarga yetkazib berishga qodirmizmi? Havomiz toza boʻlishi uchun nimalar qilishimiz kerak? – degan koʻplab savollar koʻnda-lang boʻlib turibdi.

Atmosfera tarkibidagi kislorod insoniyat, hayvonot va nabotot olamining nafas olishini taʼminlashini barchamiz bilamiz. Inson sutkasiga 350 litr kislorod isteʼmol qiladi. Sovuq kunlarda kislorod koʻp sarflanadi. Yotgan holda odam bir soatda 15 litr, tik turgan holatda2 litr, sekin yurganda 50 litr, soatiga 5 km. tezlikda yursa, 150 litrkislorod yutadi.

Shu raqamlarning  oʻziyoq bizning hayotimiz uchun kislorodning qanchalik ahamiyatli  ekanini koʻrsatib turibdi.

Biz nafas oladigan havoda kislorodning yetarli miqdorda boʻlishi, ifloslanishdan asrashning eng maqbul yoʻli – har xil chang, axlatlar yoqib, tutuni bilan atrof-muhitga zarar bermay, yashil bogʻ-rogʻlar, gulzorlar barpo etib, yoʻl boʻylariga, ekin maydonlari chetlariga manzarali, mevali daraxtlar oʻtkazishdir. Bir  gektar yerdagi yashil oʻt-oʻlanlar bir soatda 200 nafar odam nafas chiqarganda hosil boʻladigan karbonat angidridni oʻzlashtirar ekan. Keyingi yillarda oʻrmonlar, tabiiy hududlardagi daraxtlar kesib olinib, hayotiy ehtiyoj uchun ishlatilayotganligi tufayli havoda kislorod kamayib, karbonat angidrid miqdori ortib borayotgani barchaga ayon.

Shu boisdan ham atrof-muhitni tozalash, obodonlashtirish, koʻkalamzorlashtirish ishlarini namunali tashkil etish, ekilgan gul, daraxt nihollarining qarovsiz qolib  ketishining oldini olishimiz kerak.

Kelajak avlodlarning shu zaminda emin-erkin, baxtiyor yashashini istagan har bir kishi koʻklamning  har bir kunidan unumli foydalanib, bu xayrli ishga hissa qoʻshmogʻi darkor.

Agar  tumanimiz hududini aylanib koʻrsangiz, ayrim yoʻllar boʻylaridagi did bilan ekilgan, atrofga fayz berib turgan mevali, manzarali daraxtlarni, gullarni  koʻrib, beixtiyor dilingiz yayraydi. "Qaniydi, hamma hududlar ham shunday boʻlsa”, – degan oʻy kechadi koʻnglingizdan.

Bizningcha, yoʻl boʻylaridagi tashlandiq (yoʻl hududiga qarashli) yerlar koʻngilli kishilarga tasarruf etuvchilar tomonidan hujjatlashtirilib, koʻkalamzorlashtirib foydalanish uchun berilsa, yaxshi natijaga erishish mumkin boʻlardi va kelgusida kislorod tanqisligining oldi olinishiga muhim hissa boʻlib qoʻshilardi.

Odilbek JUMABOYeV,

9-sonli Bolalar musiqa va sanʼat maktabi kutubxonachisi.

(Foto - uzssgzt.uz)