AYoL VA HUQUQ
Insoniyat paydo bölganidan beri kişilik jamiyatida ayolga alohida hurmat-ehtirom körsatilib kelingan. Ayniqsa, Şarq xalqlarida ayol millat davomçisi, oila qörğonining fariştasi sifatida eʼzozlab kelingan. Sohibqiron Amir Temur bobomiz jangu jadallardan birida duşman qöşinini yengolmay, köp maşaqqat va qiyinçiliklarga duç kelganida Bibixonimga xat yozib, maslahat söragan ekan. Şunda oqila malika: "Sohibqironim, sizning qurol-aslahangiz, jang borasidagi barça tadbirlaringiz tugagan bölsa ham, siyosatingiz tugamagandir?” – deb javob yöllaydi. Mana şu misolning öziyoq Şarq ayoli siyosat bobida ham qançalar zukko bölganidan dalolat beradi.
Mustaqillik yillarida xotin-qizlarning manfaatlarini himoya qiliş, onalik va bolalik muhofazasini taʼminlaş, ayollarning jamiyat hayotidagi mavqeini oşiriş, ularning turmuş şaroitlarini yaxşilaş, barça sohada xotin-qizlarga berilgan imtiyozlar, yaratilgan şart-şaroitlarni yanada kuçaytiriş masalalari davlatimiz siyosatining muhim yönalişlaridan biriga aylandi. Bu borada biz bugun 24 yilligini nişonlayotganimiz – Özbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi mustahkam qonuniy asos böldi. Boş Qomusimizning 46-moddasida xotin-qizlar va erkaklar teng huquqliligi belgilab qöyilgan. Şuningdek, Fuqarolik kodeksining 17-moddasida barça fuqarolarning fuqarolik huquq va burçlariga ega böliş layoqati teng ravişda eʼtirof etilişi, Oila kodeksining 2-moddasida esa oilaviy munosabatlarda ayol va erkakning teng huquqliligi mustahkamlab qöyilgan. Mehnat kodeksining 6-moddasi talablari barça fuqarolar mehnat huquqlariga ega bölişi va ulardan foydalanişda teng imkoniyatlarga egaligi, ularning jinsiga qarab mehnatga oid munosabatlar sohasida har qanday çeklaşlarga yöl qöyilmasligi va bunday holatlar vujudga kelsa, kamsitiş deb hisoblanişi huquqiy norma sifatida belgilangan.
Bundan taşqari, mamlakatimiz BMT tomonidan qabul qilingan ayollar huquq va erkinliklarini taʼminlaşga oid köplab xalqaro hujjat hamda şartnomalarga qöşilgan.
Ana şu mustahkam huquqiy poydevor tufayli istiqlol yillarida ayollarning davlat va jamiyat işlaridagi faolligini oşiriş borasida köpgina işlar qilindi. 1991-yilda Özbekiston Xotin-qizlar qömitasi taşkil etilgani xotin-qizlarning huquq va manfaatlarini himoyalaş, ijtimoiy faolligini oşiriş, davlat va jamiyat qurilişidagi iştirokini yanada jadallaştirişda muhim vosita böldi.
Birinçi Prezidentimizning 1995-yil 2-martdagi "Özbekiston Respublikasining davlat va ijtimoiy qurilişida xotin-qizlarning rolini oşiriş çora-tadbirlari töğrisida”gi hamda 2004-yil 25-maydagi "Özbekiston Xotin-qizlar qömitasi faoliyatini qöllab-quvvatlaş borasidagi qöşimça çora-tadbirlar töğrisida”gi Farmonlari uşbu yönalişdagi islohotlarni yangi poğonaga kötardi.
Ayni paytda mazkur muhim hujjatlar asosida davlat va jamoat taşkilotlari tomonidan mamlakatimizda ayollarning oila hamda jamiyatdagi mavqeini yanada mustahkamlaş borasida ibratli işlar olib borilayotir.
Dunyoning kamdan-kam davlatlari qatorida mamlakatimizda ayollar uçun maxsus davlat mukofoti taʼsis etilgan. Birinçi Prezidentimizning iqtidorli ayol-qizlarni qöllab-quvvatlaş maqsadida 1999-yil 10-iyundagi Farmoni bilan taʼsis etilgan Zulfiya nomidagi Davlat mukofoti buning yaqqol tasdiğidir. Mazkur Farmon asosida hozirgi paytgaça respublikamizdagi yuzlab qizlarimiz uşbu mukofot sovrindori bölgani nafaqat ularni, balki tengdoşlarini ham yurt taraqqiyotiga munosib uluş qöşişga ruhlantirmoqda.
Xotin-qizlar salomatligini asraş, onalik va bolalikni muhofaza qiliş masalalari ham davlatimiz siyosatining ustuvor yönalişlaridan biri hisoblanadi. Boş Qomusimizning 40-moddasida "Har bir inson malakali tibbiy xizmatdan foydalaniş huquqiga ega” deb belgilab qöyilgani, 1998-yil 10 noyabrdagi "Özbekiston Respublikasi soğliqni saqlaş tizimini isloh qiliş Davlat dasturi töğrisida”gi Prezident Farmoniga asosan, hududlarda perinatal va tuğruq majmualari tomonidan homilador ayollarga bepul tibbiy xizmatlar körsatilayotgani natijasida oxirgi yillarda nogiron bolalar tuğilişini 40 foizga kamaytirişga erişildi.
Birinçi Prezidentimizning 2014-yil 1-avgustdagi qarori asosida qabul qilingan 2014-2018-yillarda Özbekistonda aholining reproduktiv salomatligini yanada mustahkamlaş, onalar, bolalar va ösmirlar soğliğini muhofaza qiliş borasidagi Davlat dasturi mazkur yönalişdagi saʼy-harakatlarning uzviy davomidir.
Bu kabi eʼtibor natijasida ayol-qizlarimizning ijtimoiy-siyosiy faolligi kun sayin oşib bormoqda. Bugungi özbek ayoli siyosiy bilimi yetuk deputat, bilimdon öqituvçi, qöli yengil şifokor, işbilarmon tadbirkor, serğayrat fermer, qöyingki, barça sohaning faoli, davlat va jamiyatning ilğor aʼzosidir. Yaqindagina bölib ötgan Özbekiston Respublikasi Prezidenti saylovida ham ayollarimiz faol iştirok etib, kelajagimiz uçun ovoz berdilar.
Ayollarimizga mana şunday imkoniyat bergan Boş Qomusimiz – Konstitutsiyamiz qabul qilinganiga 24-yil tölmoqda. Fursatdan foydalanib, kelajagimiz asosi, baxtimiz poydevori va huquqlarimiz kafolati bölmiş Konstitutsiyamiz qabul qilingan kun bilan barça ayollarni muborakbod etaman!
Maryam AHMEDOVA,
tuman hokimi örinbosari, Xotin-qizlar qömitasi raisi, Qoraqalpoğiston Respublikasi Jöqorği Kengesi deputati.
(Foto - ÖzA)

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶