GIYoHVANDLIK — UMR ZAVOLI

Giyohvandlik ayni vaqtda butun dunyoni tashvishga solayotgan global muammo, koʻplab insonlar umriga, sogʻligiga zomin boʻlayotgan, jamiyat taraqqiyotiga xatarli tahdid solayotgan illatlardan biridir. 

Shifokorlarning taʼkidlashiga qaraganda, surunkali giyohvandlikka berilganlarning askariyati immun tizimi izdan chiqib, turli kasalliklar natijasida hayotdan erta koʻz yumadi. Giyohvandlik vositalariga tobeligi yuqori boʻlgan kimsalarda ularni qoʻlga kiritish yoʻlida jinoyatga qoʻl urish — qotillik, bosqinchilik, talonchilik, oʻgʻrilik firibgarlik va boshqalarni sodir etish ehtimoli kuchayadi. Irodasizlikka yuz tutganlar oxir-oqibatda giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalar isteʼmol qilishga mukkasidan ketishi, ular bilan savdo qilganlik tufayli jinoiy javobgarlikka tortilib  oilasi, doʻstlari, ishidan ajralishi, farzandlari majruh tugʻilishiga sababchi boʻlishi hayotda koʻp marta oʻz isbotini topgan.

— Giyohvandlik balosi yer yuzida juda keng tarqalgan, koʻpchilik mamlakatlar aholisini, asosan millatning ertasi boʻlmish yoshlarni keng qamrovda oʻz domiga tortayotgan illatdir. Shu bois biz uning keng tarqalishi oldini olishimiz, bu boradagi targʻibot-tashviqot ishlarini kuchaytirishimiz, giyohvandlikka ruju qoʻyganlarni erta aniqlab, davolashga yoʻnaltirishimiz lozim, — deydi Xorazm viloyati Xiva tumanidagi narkologiya dispanseri boʻlim mudirasi Zulhumor Ortiqova. — Aks holda bu xavfli illat ayrim irodasi boʻsh yoshlarimizni oʻziga boʻysundirib, jamiyat taraqqiyotiga zararli taʼsir koʻrsatishi, katta ijtimoiy muammolarni keltirib chiqarishi mumkin.

"Narkomaniya” soʻzining lugʻaviy maʼnosiga eʼtibor qaratadigan boʻlsak, bu — yunoncha soʻz boʻlib, "narko” — karaxtlik, "maniya” — xohish, intilish degan maʼnolarni anglatadi. Insoniyat giyohvand moddalar haqida miloddan oldingi qirqinchi ming yillikdayoq tushunchaga ega boʻlgan. Miloddan avvalgi 19-18 asrlardayoq giyohvand moddalardan dori vositalari tayyorlab insonlar ongiga taʼsir qilish maqsadida amaliyotda qoʻllanilgan. Mutaxassis-shifokorlarning taʼkidlashicha, ular asosan jangu jadallarda jangchilar diydasini qotirish, jarohat olganida ogʻriqni sezmasligi uchun ishlatilgan.

— Giyohvand moddalarning psixostimulyatorlar, gallyutsinogenlar, kanopning turli navlari, opium narkotiklari, tinchlantiruvchi va uxlatuvchi vositalar kabi turlari mavjud, — deydi Zulhumor Ortiqova. — Shifokorlik amaliyotida giyohvandlik kasalligining kelib chiqishi bir necha bosqichda kuzatiladi va odamlarning giyohvand moddaga oʻrganib qolishi natijasida narkomaniya sindromi paydo boʻladi. Bunda birinchi bosqich narkotik moddaga moyillik paydo boʻlishi, ikkinchi bosqich abstinentsiya — xumor sindromi paydo boʻlishi, uchinchi bosqich narkotik moddalarga chidamlilik pasayishi bilan kechadi. Uchinchi bosqichda giyohvandlik xastaligiga chalingan bemor tashqi koʻrinishi, jismoniy va ruhiy holati, oʻzini tutishi bilan sogʻlom odamdan roʻy-rost ajralib turadi. Bunday holatda narkotik moddalarsiz yashay olmaslik hususiyati paydo boʻladi. Lekin bunday holga tushgan kimsalarga giyohvand modda faqat tetiklashtiruvchi taʼsir koʻrsatadi. Ogʻir ijtimoiy oqibatlarning oldini olish uchun giyohvandlikning ilk bosqichlarida davolash yaxshi samara beradi.

Respublikamizda giyohvandlik deb atalgan xavfli illat bilan muntazam ravishda ayovsiz kurash olib boriladi.  Xususan, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzurida giyohvandlik moddalirini nazorat qilish Milliy markazi tashkil qilingan. Shuningdek, giyohvandlik kabi ijtimoiy-iqtisodiy xavfli illatga qarshi kurashda Milliy xavfsizlik xizmati, Davlat bojxona  qoʻmitasi, Ichki ishlar vazirligi, prokuratura organlari, barcha vazirlik va idoralar masʼuliyat bilan faoliyat olib bormoqda.

Giyohvandlikka va uni targʻib qilishning oldini olishga qarshi profilaktik tadbirlarda keng jamoatchilikning faol ishtiroki ham maqsadga muvofiqdir. Sababi — giyohvandlik yoʻliga kirgan kimsalar uni faqat oʻzlari isteʼmol qilib qolmasdan oʻzgalarni, ayniqsa, yoshlarni bu yoʻlga tortishga, ular orqali giyohvand vositalar bozorini rivojlantirishga harakat qiladilar.

Davlatimiz rahbari "Har qanday millatning ravnaqi, umumbashariyat tarixida tutgan oʻrni, mavqei va shuhrati bevosita oʻz farzandlarining aqliy va jismoniy yetukligiga bogʻliqdir” deb taʼkidlaydilar. Bu borada asosan oilaning, ota-onaning oʻrni nihoyatda muhimdir. Hech bir inson onadan giyohvand boʻlib tugʻilmaydi. Farzandlarning sogʻ-salomat dunyoga kelishi, jamiyatda oʻz oʻrnini topishi birinchi navbatda ota-onaga bogʻliq.

Biz faxr bilan ayta olamizki, xalqimiz orasida aqli raso, jismonan sogʻlom va maʼnan yetuk farzandlarni tarbiyalab oʻstirayotgan, ularning kamoloti, muvaffaqiyatlaridan gʻururlanib koʻksini kerib yurgan oila dargʻalari juda koʻpchilikni tashkil etadi. Biroq aholi orasida, baʼzan ayollar orasida ham giyohvand moddalar savdosi bilan shugʻullanib yoshlarning salomatligiga, gulday umriga zavol boʻlayotgan, yosh oilalar tanazzuliga sababchi boʻlayotgan kimsalar ham uchramoqda. Va ular albatta oxir-oqibat oʻz qilmishi uchun pushaymon boʻlib javobgarlikka tortiladi.

Giyohvandlik jinoyati haqida butun dunyo tashvishga tushayotgan bir vaqtda mamlakatimizdagi har bir fuqaro ushbu illatning salbiy oqibatlaridan tegishli xulosa chiqarib olishi kerak. Ushbu sohadagi qonunbuzarlikning oldini olishda, yoshlar oʻrtasida sogʻlom turmush tarzini targʻib qilishda nafaqat huquqni muhofaza qiluvchi davlat idoralari, yoshlar tashkilotlari, mahalla, taʼlim muassasalari, balki butun jamoatchilik, yaʼni har birimiz masʼuldirmiz.  Har birmiz kelajak avlod barkamolligi, ertangi kunimiz farovonligi uchun javobgarmiz. Demak, masʼuliyatni his qilgan holda yagona maqsad sari birgalikda ildam qadam tashlashimiz lozim.

Manzura BEKChONOVA.