ҚОМУСИМИЗ АДОЛАТ ВА ТЕНГЛИКНИНГ МУСТАҲКАМ ПОЙДЕВОРИ

Асосий Қонунимиз кўплаб демократик давлатларда конституциявий қурилиш соҳасидаги илғор тажрибанинг энг яхши жиҳатларини, халқаро ҳужжатларга асосланган инсон ҳуқуқ ва манфаатлари, эркинлигини таъминлаш ва ҳимоя қилиш механизмини ўзида мужассам этган.

Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 6-боби иқтисодий ва ижтимоий ҳуқуқларга бағишланган. Ушбу бобдаги 37-моддада ҳар бир шахс меҳнат қилиш, эркин касб танлаш, адолатли меҳнат шароитларида ишлаш ва қонунда кўрсатилган тартибда ишсизликдан ҳимояланиш ҳуқуқига эгадир, деб белгиланган.

Ундан ташқари, суд ҳукми билан тайинланган жазони ўташ тартибидан ёки қонунда кўрсатилган бошқа ҳоллардан ташқари мажбурий меҳнат таъқиқланади. Қомусимизнинг 38-моддасида эса ёлланиб ишлаётган барча фуқаролар дам олиш ҳуқуқига эгалиги қатъий белгилаб қўйилган. Ҳар ким қариганда, меҳнат лаёқатини йўқотганда, шунингдек, боқувчисидан маҳрум бўлганда ва қонунда назарда тутилган бошқа ҳолларда ижтимоий таъминот олиш ҳуқуқига эгалиги 39-моддада кўрсатилган.

Мазкур бобдаги 40-моддада ҳар бир инсоннинг малакали тиббий хизматдан фойдаланиш ҳуқуқига эгалиги, 41-моддада ҳар ким билим олиш ҳуқуқига эгалиги, бепул умумий таълим олиш давлат томонидан кафолатланиши, мактаб ишлари давлат назоратидалиги, 42-моддада ҳар кимга илмий ва техникавий ижод эркинлиги, маданият ютуқларидан фойдаланиш ҳуқуқи кафолатланиши, давлат жамиятнинг маданий, илмий ва техникавий ривожланишига ғамхўрлик қилиши кўрсатиб ўтилган.

Конституциямиз асосида яратилган Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг ижтимоий соҳага оид 7-бобида ҳам фуқароларнинг конституциявий ҳуқуқ ва эркинликларига қарши жиноятлар таркиби кўрсатилган. Унга кўра, фуқароларнинг тенг ҳуқуқлилигини бузиш, жинси, ирқи, миллати, тили, дини, ижтимоий келиб чиқиши, эътиқоди, шахсий ёки ижтимоий мавқеидан қатъий назар, фуқароларнинг ҳуқуқларини бевосита ёки билвосита бузиш ёки чеклаш ёхуд фуқароларга бевосита ёки билвосита афзалликлар бериш бўйича жазо турлари белгиланган.

Ушбу бобда меҳнат қилиш ҳуқуқини бузишга доир масалаларга алоҳида эътибор қаратилган. Ҳар бир шахснинг меҳнат қилиш ҳуқуқи қонун билан мустаҳкамланган. Фуқароларни ғайриқонуний равишда ишдан бўшатиш каби қилмишлар учун қатъий жазо чоралари белгилаб қўйилган.

Жамиятимизда адолат ва тенгликнинг мустаҳкам пойдевори бўлиб келаётган Ўзбекистон Республикаси Конституциясида белгиланган норма ва принциплар инсон ҳуқуқ ва эркинликларини таъминлашда муҳим асос бўлиб хизмат қилмоқда.

Ж.ЎрАзбОев, Жиноят ишлари бўйича туман суди раиси.