Умримдан лаҳзалар

Фирибгарни фош қилганим

Саъдулла ака Хўжаниёзовнинг бир яхши одати бор эди. Таҳририятдан ёрдам сўраб келган одамнинг асло раъйини қайтармас, то ўша одам ҳаётига оид муаммони ҳал этмагунча тинчимасди. Бир куни (1995 йилнинг 14 апрель санаси эди) хонамга бир йигитни бошлаб кирди ва:

- Робия, қизим Афғонистонда хизмат қилган байналмилал жангчилар ҳақида сен кўпроқ мақолалар ёзиб юрасан. Муроджонга озгина ёрдам берсанг, жуда қийналиб кетибди, "Чоғароқ кўл”даги чайлада яшаркан, - дедилар ёнидаги жиккаккина йигитга ишора қилиб.

Йигитнинг кўриниши афтода эди. Рангида қон йўқ, мисоли кесакдай, озғин, саломлашиш учун узатган қўли қалтираб турарди. Кийим-бошлари юпун, анчайингина салқин ва ёмғирли кунда оёғига резина шиппак кийиб олган.

- Афғончимисиз? – сўрадим.

- Ҳа, ҳа. Мана ҳужжатларим. – Стол устига бир тўда қоғозларни уйиб ташлади.

Саъдулла ака билан биргаликда унинг ҳужжатлари билан танишиб чиқдик. М.Ўрозимбетовнинг қўлидаги барча ҳужжатлар унинг собиқ "афғончи” жангчи эканлигини тасдиқлаб турарди. Лекин ҳужжатларининг биронтасининг ҳам асл нусхаси йўқлиги менда шубҳа уйғотди.

- Ҳужжатларимни яраланиб, Венгриядаги "Афғонистонга ёрдам” ҳарбий жарроҳлик марказида йўқотиб қўйганман, ҳамон тиклай олмаяпман. Қаерга борсам менга ижтимоий ёрдам кўрсатиш учун ҳужжатларимнинг асл нусхасини сўрашади. Ахир кўриб турибсиз-ку ногиронман, - деди йиғламсираб.

Ачиниб кетдим. Йигитга албатта ёрдам беришни айтиб бор ҳужжатларини олиб қолдим. Икки кун ўтиб, 1995 йилнинг 16 апрель куни у яна келди ва "тезроқ газетада мақола чиқарсангиз яхши бўларди, Манғит шаҳрининг "Чоғароқ кўл” мавзесидаги чайламни ёш болалар бузиб ташлабди”, - деб нолиди.

Қўлимдаги ҳужжатлар билан яна бир марта танишиб чиқдим ва собиқ байналмилал жангчига маҳалла эътиборсизлик қилаётгани ҳақида мақола тайёрладим. Мақолани теришга беришдан олдин аввал муҳаррир билан, сўнг Саъдулла ака билан фикрлашиб олдим. Негадир кўнглим ғаш бўлаверди. Мақолани тортмамга ташладим-у туман мудофаа ишлари бўлимига бориб бу йигит ҳақида суриштирдим.

- У боланинг қўлидаги ҳужжатлари шубҳали, - деди пропоршчик Е.Йўлдошев. – Шошилма, суриштириб кўрайлик.

Эндирбой аканинг маслаҳати билан Мурод Ўрозимбетовга тегишли ҳужжатларда кўрсатилган манзилларга таҳририят номидан суриштирув хатлари жўнатдим. Қорақалпоғистон Республикаси Мудофаа ишлари бошқармаси бошлиғи К.Ешимбетов, Ўзбекистон Республикаси Мудофаа ишлари Вазирлигининг Марказий архиви бошлиғи А.Шевцов, Самарқанд вилояти Мудофаа ишлари бошқармаси бошлиғи Ш.Н.Ўринбоев, 1-Самарқанд шаҳар меҳрибонлик уйи мактаб-интернатидан ҳамда Венгриянинг Будапешт шаҳридаги "Афғонистонга ёрдам” ҳарбий жарроҳлик маркази бошлиғи, ҳарбий подпольковник – шифокор Дентиз Витич ва Беруний туман прокурори С.Жуманиёзовлар имзоси билан жавоб хатлари олдим. 1995 йилнинг июнь ойидан газета муҳаррирлигига тайинланган Алламберган оға Жуманиёзовга бир ой олдин тайёрлаган мақолам ва қўлимдаги жавоб хатларини кўрсатдим. М.Ўрозимбетовнинг менга тақдим этган ҳужжатларининг барчаси юз фоиз қалбаки, М.Ўрозимбетовнинг ўзи эса фирибгар ва ёлғончи бўлиб чиқди ва ҳеч қандай байналмилал жангчи эмаслиги исботланди. У 1985-87  йилларда ҳарбий хизматни Қозоғистон Республикасининг Алма-ата шаҳрида ўтаганлиги, 1987 йилда Беруний шаҳридаги ўз уйидан чиқиб кетган ва Беруний туман ИИБ томонидан қидирувдаги шахс эканлиги маълум бўлди. У 1987-1995 йиллар давомида туманимизда яшаб юриб, кўплаб содда инсонларнинг ишончига кириб, фирибгарлик йўли билан маҳалладан, сахий қалб инсонлардан, туман "Қизил ярим ой” жамиятидан ижтимоий ёрдамлар олган. Ҳатто гулдай бир қизнинг ҳаётини издан чиқариб, унга уйланиб олган. Ҳеч қандай ногирон ҳам бўлмаган.

- Қаранг-а, - дедик Саъдулла ака билан ёқамизга "туф”лаб. – Одам ҳам шунчалик юзсиз бўларкан-а!

Шундан сўнг фирибгар-ёлғончи Мурод Ўрозимбетов туманимиз ҳудудидан чиқариб юборилди. Энди ўйлаб қарасам, туманимизда яшовчи қанчадан-қанча кам таъминланган оилаларга берилиши  мумкин бўлган кийим-кечак, озиқ-овқат, маиший буюмлар ва пул маблағларининг ҳузурини 8 йил давомида бир жиноятчи фирибгар шахс кўрган экан-да.

Шу бўлди-ю Саъдулла ака бот-бот ўша воқеани эслаб:

- Қизим, сенам содда, менам содда эканмиз-а, аҳволини кўриб юрагимиз эзилиб, - деб қўядилар. 

Қаноатдан бахт топдик

Хонимжон Ражабованинг зиммасига муҳаррирлик масъулияти юклатилган кезлар мустақилликнинг илк йилларига тўғри келган. Боз устига таҳририятлар хўжалик ҳисобига ўтказилган, газета обунасини юритиш жуда мушкул ишга айланганди. Чунки халқнинг энг катта ташвиши – рўзғор тебратиш учун пул топишнинг ўзи муаммо эди. Шундай оғир шароитда Хонимжон опа Ражабова мавжуд вазиятдан чиқиб ишлаш, газетанинг даврийлигини сақлаб қолиш учун ўзини ўтга-чўққа урди. Минг бир машаққат билан йўқни йўндириб Туркманистон Республикасининг Тошҳовуз шаҳар полиграфкомбинатидан газета учун қоғоз олиб келган куни барчамиз қувонганмиз. Лекин сал ўтмай, бу қоғоз савдоси туркманистонлик фирибгарларнинг ўғирлик моли  эканлиги маълум бўлиб, таҳририят томонидан ўтказилган пул маблағи жойига қайтарилиб, қоғоз қайтариб олиб кетилган лаҳзаларни эсласам, Хонимжон Ражабованинг газета тақдири учун ўзини қанчалик азобга қўйгани кўз олдимдан кетмайди.

Ўшанда барчамиз қоғоз учун йўналтирилган маблағ қайтарилганига қувонишни хаёлимизга ҳам келтирмаганмиз. Аксинча, қоғоздан ажралиб қолганимиз учун қийналганмиз.

Иқтисоддаги аввалги таъминот тизими издан чиққан ўша оғир йилларда ижодий жамоамизни муҳаррир бошчилигидаги бир куч бирлаштириб турарди. Бу – одамгарчилик ва қаноат туйғулари эди. Биз ойлаб маош олаолмай, маош олганда ҳам 25-30 кило, ошиб кетса, бир қоп ун эвазига ишлаб, газета чиқарардик. Айниқса, 1991-1993-94 йилларда ўша пайтдаги туман ҳокими Баҳром Жуманиёзовнинг қўллаб-қувватлаши, туман молия бўлими мудири Мақсуд Самандаровнинг беғараз ёрдами билан меҳнат жамоаларида, туман ҳокимлигининг катта мажлислар хонасида "Сени улуғлайман, Мустақил Ўзбекистон!” шиори остида пуллик тадбирлар ўтказардик. Мен она халқим олдида ўша синовли йилларда шеър ўқирдим, туман маданият уйи санъаткорлари концерт дастурларини намойиш этишарди. Ўша йиллари бизни чин дилдан қўллаб-қувватлаб турли жамоалар даврасида тадбирларимизга ўз куй-қўшиқлари билан  жон бағишлаган туман маданият бўлими мудираси (раҳматлик) Раъно Ражабова раҳбарлигидаги санъаткорлар гуруҳига нисбатан ҳамон қалбимда миннатдорлик ҳисси билан яшайман.

- Жудаям қаноатли бўлган эканмиз-а! – дея эслаймиз ўша дамларни. Иш ҳақимизга ё 10 литр тозаланмаган оқ ёғ (аслида қоп-қора) ёки бир-икки кило асал, гоҳида эса 40-50 кило 2-нав ун олиб ҳам қаноатга фарзанд каби яшайверган эканмиз. Ойлаб маошсиз ишлаб, газетанинг ҳар янги сони чиққанида янги кўйлак кийгандай қувонишардик. Биз билардик – ортимизда биздан ҳам қаноатлироқ, сабрлироқ, ҳалол ва меҳнаткаш халқ турарди. Халқ Мустақиллик ғоялари руҳида яшарди, ҳар тонг  ана шу мунаввар ва буюк ғоялар мағзидан куч олиб, меҳнат майдонларига ошиқарди. Газета – ана шу фидойи халқники, ҳур ва озод сўзини эмин-эркин ифода эта олиши учун улуғ ва тенгсиз Минбар эди.

Мен газетанинг ана шу – бевосита халқ  билан бирга кечадиган буюк маънавий-маърифий тарбия мактабида шаклланган ўз элимнинг ўз ҚИЗИГА айланганимдан ҳамиша фахрланаман. Туманимизнинг қай овулига бормай, элимнинг қувониб: "ўзимизнинг Робия-ку!” – дейишларидан қалбим юксалади. Ана шудир – менинг бахтим, умрим мазмуни, беором ҳаётимдан топган моҳиятларим!