Umrimdan lahzalar
Firibgarni foş qilganim
Saʼdulla aka Xöjaniyozovning bir yaxşi odati bor edi. Tahririyatdan yordam sörab kelgan odamning aslo raʼyini qaytarmas, to öşa odam hayotiga oid muammoni hal etmagunça tinçimasdi. Bir kuni (1995-yilning 14-aprel sanasi edi) xonamga bir yigitni boşlab kirdi va:
- Robiya, qizim Afğonistonda xizmat qilgan baynalmilal jangçilar haqida sen köproq maqolalar yozib yurasan. Murodjonga ozgina yordam bersang, juda qiynalib ketibdi, "Çoğaroq köl”dagi çaylada yaşarkan, - dedilar yonidagi jikkakkina yigitga işora qilib.
Yigitning körinişi aftoda edi. Rangida qon yöq, misoli kesakday, ozğin, salomlaşiş uçun uzatgan qöli qaltirab turardi. Kiyim-boşlari yupun, ançayingina salqin va yomğirli kunda oyoğiga rezina şippak kiyib olgan.
- Afğonçimisiz? – söradim.
- Ha, ha. Mana hujjatlarim. – Stol ustiga bir töda qoğozlarni uyib taşladi.
Saʼdulla aka bilan birgalikda uning hujjatlari bilan tanişib çiqdik. M.Örozimbetovning qölidagi barça hujjatlar uning sobiq "afğonçi” jangçi ekanligini tasdiqlab turardi. Lekin hujjatlarining birontasining ham asl nusxasi yöqligi menda şubha uyğotdi.
- Hujjatlarimni yaralanib, Vengriyadagi "Afğonistonga yordam” harbiy jarrohlik markazida yöqotib qöyganman, hamon tiklay olmayapman. Qayerga borsam menga ijtimoiy yordam körsatiş uçun hujjatlarimning asl nusxasini söraşadi. Axir körib turibsiz-ku nogironman, - dedi yiğlamsirab.
Açinib ketdim. Yigitga albatta yordam berişni aytib bor hujjatlarini olib qoldim. Ikki kun ötib, 1995-yilning 16-aprel kuni u yana keldi va "tezroq gazetada maqola çiqarsangiz yaxşi bölardi, Manğit şahrining "Çoğaroq köl” mavzesidagi çaylamni yoş bolalar buzib taşlabdi”, - deb nolidi.
Qölimdagi hujjatlar bilan yana bir marta tanişib çiqdim va sobiq baynalmilal jangçiga mahalla eʼtiborsizlik qilayotgani haqida maqola tayyorladim. Maqolani terişga berişdan oldin avval muharrir bilan, söng Saʼdulla aka bilan fikrlaşib oldim. Negadir könglim ğaş bölaverdi. Maqolani tortmamga taşladim-u tuman mudofaa işlari bölimiga borib bu yigit haqida suriştirdim.
- U bolaning qölidagi hujjatlari şubhali, - dedi proporşçik Ye.Yöldoşev. – Şoşilma, suriştirib köraylik.
Endirboy akaning maslahati bilan Murod Örozimbetovga tegişli hujjatlarda körsatilgan manzillarga tahririyat nomidan suriştiruv xatlari jönatdim. Qoraqalpoğiston Respublikasi Mudofaa işlari boşqarmasi boşliği K.Yeşimbetov, Özbekiston Respublikasi Mudofaa işlari Vazirligining Markaziy arxivi boşliği A.Şevtsov, Samarqand viloyati Mudofaa işlari boşqarmasi boşliği Ş.N.Örinboyev, 1-Samarqand şahar mehribonlik uyi maktab-internatidan hamda Vengriyaning Budapeşt şahridagi "Afğonistonga yordam” harbiy jarrohlik markazi boşliği, harbiy podpolkovnik – şifokor Dentiz Vitiç va Beruniy tuman prokurori S.Jumaniyozovlar imzosi bilan javob xatlari oldim. 1995 yilning iyun oyidan gazeta muharrirligiga tayinlangan Allambergan oğa Jumaniyozovga bir oy oldin tayyorlagan maqolam va qölimdagi javob xatlarini körsatdim. M.Örozimbetovning menga taqdim etgan hujjatlarining barçasi yuz foiz qalbaki, M.Örozimbetovning özi esa firibgar va yolğonçi bölib çiqdi va heç qanday baynalmilal jangçi emasligi isbotlandi. U 1985-87 yillarda harbiy xizmatni Qozoğiston Respublikasining Alma-ata şahrida ötaganligi, 1987-yilda Beruniy şahridagi öz uyidan çiqib ketgan va Beruniy tuman IIB tomonidan qidiruvdagi şaxs ekanligi maʼlum böldi. U 1987-1995-yillar davomida tumanimizda yaşab yurib, köplab sodda insonlarning işonçiga kirib, firibgarlik yöli bilan mahalladan, saxiy qalb insonlardan, tuman "Qizil yarim oy” jamiyatidan ijtimoiy yordamlar olgan. Hatto gulday bir qizning hayotini izdan çiqarib, unga uylanib olgan. Heç qanday nogiron ham bölmagan.
- Qarang-a, - dedik Saʼdulla aka bilan yoqamizga "tuf”lab. – Odam ham şunçalik yuzsiz bölarkan-a!
Şundan söng firibgar-yolğonçi Murod Örozimbetov tumanimiz hududidan çiqarib yuborildi. Endi öylab qarasam, tumanimizda yaşovçi qançadan-qança kam taʼminlangan oilalarga berilişi mumkin bölgan kiyim-keçak, oziq-ovqat, maişiy buyumlar va pul mablağlarining huzurini 8-yil davomida bir jinoyatçi firibgar şaxs körgan ekan-da.
Şu böldi-yu Saʼdulla aka bot-bot öşa voqeani eslab:
- Qizim, senam sodda, menam sodda ekanmiz-a, ahvolini körib yuragimiz ezilib, - deb qöyadilar.
Qanoatdan baxt topdik
Xonimjon Rajabovaning zimmasiga muharrirlik masʼuliyati yuklatilgan kezlar mustaqillikning ilk yillariga töğri kelgan. Boz ustiga tahririyatlar xöjalik hisobiga ötkazilgan, gazeta obunasini yuritiş juda muşkul işga aylangandi. Çunki xalqning eng katta taşvişi – rözğor tebratiş uçun pul topişning özi muammo edi. Şunday oğir şaroitda Xonimjon opa Rajabova mavjud vaziyatdan çiqib işlaş, gazetaning davriyligini saqlab qoliş uçun özini ötga-çöqqa urdi. Ming bir maşaqqat bilan yöqni yöndirib Turkmaniston Respublikasining Toşhovuz şahar poligrafkombinatidan gazeta uçun qoğoz olib kelgan kuni barçamiz quvonganmiz. Lekin sal ötmay, bu qoğoz savdosi turkmanistonlik firibgarlarning öğirlik moli ekanligi maʼlum bölib, tahririyat tomonidan ötkazilgan pul mablaği joyiga qaytarilib, qoğoz qaytarib olib ketilgan lahzalarni eslasam, Xonimjon Rajabovaning gazeta taqdiri uçun özini qançalik azobga qöygani köz oldimdan ketmaydi.
Öşanda barçamiz qoğoz uçun yönaltirilgan mablağ qaytarilganiga quvonişni xayolimizga ham keltirmaganmiz. Aksinça, qoğozdan ajralib qolganimiz uçun qiynalganmiz.
Iqtisoddagi avvalgi taʼminot tizimi izdan çiqqan öşa oğir yillarda ijodiy jamoamizni muharrir boşçiligidagi bir kuç birlaştirib turardi. Bu – odamgarçilik va qanoat tuyğulari edi. Biz oylab maoş olaolmay, maoş olganda ham 25-30 kilo, oşib ketsa, bir qop un evaziga işlab, gazeta çiqarardik. Ayniqsa, 1991-1993-94-yillarda öşa paytdagi tuman hokimi Bahrom Jumaniyozovning qöllab-quvvatlaşi, tuman moliya bölimi mudiri Maqsud Samandarovning beğaraz yordami bilan mehnat jamoalarida, tuman hokimligining katta majlislar xonasida "Seni uluğlayman, Mustaqil Özbekiston!” şiori ostida pullik tadbirlar ötkazardik. Men ona xalqim oldida öşa sinovli yillarda şeʼr öqirdim, tuman madaniyat uyi sanʼatkorlari kontsert dasturlarini namoyiş etişardi. Öşa yillari bizni çin dildan qöllab-quvvatlab turli jamoalar davrasida tadbirlarimizga öz kuy-qöşiqlari bilan jon bağişlagan tuman madaniyat bölimi mudirasi (rahmatlik) Raʼno Rajabova rahbarligidagi sanʼatkorlar guruhiga nisbatan hamon qalbimda minnatdorlik hissi bilan yaşayman.
- Judayam qanoatli bölgan ekanmiz-a! – deya eslaymiz öşa damlarni. Iş haqimizga yo 10 litr tozalanmagan oq yoğ (aslida qop-qora) yoki bir-ikki kilo asal, gohida esa 40-50 kilo 2-nav un olib ham qanoatga farzand kabi yaşayvergan ekanmiz. Oylab maoşsiz işlab, gazetaning har yangi soni çiqqanida yangi köylak kiyganday quvonişardik. Biz bilardik – ortimizda bizdan ham qanoatliroq, sabrliroq, halol va mehnatkaş xalq turardi. Xalq Mustaqillik ğoyalari ruhida yaşardi, har tong ana şu munavvar va buyuk ğoyalar mağzidan kuç olib, mehnat maydonlariga oşiqardi. Gazeta – ana şu fidoyi xalqniki, hur va ozod sözini emin-erkin ifoda eta olişi uçun uluğ va tengsiz Minbar edi.
Men gazetaning ana şu – bevosita xalq bilan birga keçadigan buyuk maʼnaviy-maʼrifiy tarbiya maktabida şakllangan öz elimning öz QIZIGA aylanganimdan hamişa faxrlanaman. Tumanimizning qay ovuliga bormay, elimning quvonib: "özimizning Robiya-ku!” – deyişlaridan qalbim yuksaladi. Ana şudir – mening baxtim, umrim mazmuni, beorom hayotimdan topgan mohiyatlarim!
Robiya YÖLDOŞEVA.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶