Аҳолини ичимлик суви билан таъминлашда келиб чиқаётган муаммоларнинг сабаблари ва уларни бартараф этиш бўйича қилинаётган ишлар ҳақида

Сўнгги йилларда аҳоли сонининг тобора кўпайиб бораётгани, табиий иқлим шароитининг кескин ўзгариши дунё мамлакатлари қаторида Ўзбекистонда ҳам сув танқислиги муаммоларини келтириб чиқармоқда. Сув тақчиллиги, айниқса, мамлакатнинг чўл ва жанубий ҳудудлари аҳолисини қийнаб келмоқда. Хусусан, Қорақалоғистон Республикаси туманларида сув етишмовчилиги яққол намоён бўлмоқда. Республикадаги кўп сонли аҳоли истиқомат қиладиган туманлардан бири Амударё тумани аҳолиси ҳам сув танқислигидан азият чекмоқда.

Шу ўринда маълумот тариқасида айтиш жоизки, тумандаги 11 минг 180 та хонадон марказлашган ичимлик сувидан фойдаланувчи истеъмолчилар бўлиб, шундан 1 минг 210 та хонадон кўча колонкасидан фойдаланади. Тумандаги жами 32,5 фоиз аҳоли марказлашган ичимлик суви билан таъминланган. Аҳолини сув билан таъминлаш учун жами 323 км узунликдаги сув тармоқлари мавжуд бўлиб, шундан 194 км, яъни 60 фоиз сув қувурлари эскирган.

Бугунги кунда туманда 6 минг 436 та хонадонга, яъни аҳолининг 19,5 фоизига ичимлик суви махсус автотранспортлар орқали етказилади. 48 фоиз аҳоли сувнинг муқобил манбалари, яъни, ер ости суваридан фойдаланишади.

Туман аҳолисини ичимлик суви билан таъминлашда келиб чиқаётган муаммолар қатор омилларга боғлиқдир. Хусусан, туман аҳолисига ичимлик суви етказиб берувчи асосий сув манбаи бўлган Манғит арна каналини сув билан таъминловчи Гурлан веткасидан секундига 7,4 кууб метр сув лимити ажратилган бўлишига қарамасдан, ҳозирги кунда, 5-5,5 куб метр секунд тезликда сув олинмоқда. Мавжуд сув заҳираларидан унумли фойдаланиш мақсадида ҳозирги кунда олинаётган кунлик сув миқдори сув истеъмолчиларига навбатма-навбат етказиб берилмоқда.

Шунингдек, сув манбаи Манғит арна каналига дарёдан 32 км узоқликдан келади ва ушбу каналдан шаҳар сув етиб келгунича туманимизнинг овул ва маҳаллаларида истиқомат қилувчи аҳолининг таморқа ерлари, фермер хўжаликлари экин майдонларига сув олинади. Айниқса, экин майдонларини суғориш ишлари амалга ошириладиган даврда Манғит арна каналида сув кескин камаяди ҳамда шу сабабли аҳолига ичимлик суви етказиб беришда узилишлар кузатилмоқда.

Сув тақчиллиги муаммосини юмшатиш мақсадида масъул корхона-ташкилотлар томонидан қатор ишлар амалга оширилмоқда. Хусусан, “Қорақалпоқ сув таъминоти” масъулияти чекланган жамиятига қарашли “Амударё тумани сув таъминоти” корхонаси томонидан ичимлик суви етиб бориши қийин бўлган Бўстон ҳамда Чордора маҳаллаларига 1 тадан сув қудуғи қуриб берилди.

Шу билан бирга, туманда аҳолини тозаланган ичимлик суви билан таъминлаш бўйича ҳам тизимли ишлар амалга оширилмоқда. Жумладан, давлат дастури асосида Оқ олтин овулида 37-сув тақсимлаш иншооти реконструкция қилиниб, 7,9 км узунликдаги сув тармоқлари янгидан ётқизилмоқда. Натижада 258 та хонадон марказлашган ичимлик суви билан таъминланади. Хитой хамда Жумуртов овулларида 4 та сув тозалаш шахобчаси қурилиш ишлари якунланиш арафасида бўлиб, шохобчалар ишга тушиши билан 420 та хонадон ичимлик суви билан таъминланади.

Бундан ташқари, Амир Темур номли овулда 1 та сув тақсимлаш иншооти ҳамда 11 км узунликда сув қувурлари тортилмоқда, шу орқали 240 та хонадон марказлашган ичимлик суви билан таъминланиши кўзланган. Юқори қишлоқ маҳалласида ҳам сув тозалаш шохобчаси қурилиш ишлари бошланган бўлиб, қурилиш ишлари якунланиши билан 120 та хонадон ичимлик суви билан таъминланади. 

Жорий йилнинг ўзида туманда 7 та сув иншоотлари ҳамда 18,9 км. узунликдаги сув тармоқлари янгидан қурилиб, фойдаланишга топширилиши натижасида 1 минг 38 та хонадон илк маротаба марказлашган ичимлик суви билан таъминланишига эришилади.

Айтиш жоизки, туманда ичимлик суви таъминотини яхшилаш мақсадида Осиё тараққиёт банки маблағлари хисобидан 2020-2023 йилларда Қипчок овули худудига янги сув тозалаш иншооти, Куюк кўпир овули худудида янгидан сув тақсимлаш иншооти қурилиши, Ўрта қала, Дўрман, Холимбег, Қиличбой овулларидаги сув тақсимлаш иншоотларини реконструкция қилиш ҳамда туман ҳудудида 54,3 км магистрал сув тармоғи, 236,5 км кўча сув тармоқлари қурилиши ишлари режалаштирилган бўлиб, лойиҳа-смета хужжатлари тайёрланмоқда.

Бу ишлар ўз вақтида ва самарали амалга оширилса, туман аҳолисининг 80 фоизи марказлашган ичимлик суви билан таъминланиши кўзда тутилган.

Акбар Ражапов, “Қорақалпоқ сув таъминоти” МЧЖ Амударё тумани филиали бошлиғи.