Aholini ichimlik suvi bilan taʼminlashda kelib chiqayotgan muammolarning sabablari va ularni bartaraf etish boʻyicha qilinayotgan ishlar haqida

Soʻnggi yillarda aholi sonining tobora koʻpayib borayotgani, tabiiy iqlim sharoitining keskin oʻzgarishi dunyo mamlakatlari qatorida Oʻzbekistonda ham suv tanqisligi muammolarini keltirib chiqarmoqda. Suv taqchilligi, ayniqsa, mamlakatning choʻl va janubiy hududlari aholisini qiynab kelmoqda. Xususan, Qoraqalogʻiston Respublikasi tumanlarida suv yetishmovchiligi yaqqol namoyon boʻlmoqda. Respublikadagi koʻp sonli aholi istiqomat qiladigan tumanlardan biri Amudaryo tumani aholisi ham suv tanqisligidan aziyat chekmoqda.

Shu oʻrinda maʼlumot tariqasida aytish joizki, tumandagi 11 ming 180 ta xonadon markazlashgan ichimlik suvidan foydalanuvchi isteʼmolchilar boʻlib, shundan 1 ming 210 ta xonadon koʻcha kolonkasidan foydalanadi. Tumandagi jami 32,5 foiz aholi markazlashgan ichimlik suvi bilan taʼminlangan. Aholini suv bilan taʼminlash uchun jami 323 km uzunlikdagi suv tarmoqlari mavjud boʻlib, shundan 194 km, yaʼni 60 foiz suv quvurlari eskirgan.

Bugungi kunda tumanda 6 ming 436 ta xonadonga, yaʼni aholining 19,5 foiziga ichimlik suvi maxsus avtotransportlar orqali yetkaziladi. 48 foiz aholi suvning muqobil manbalari, yaʼni, yer osti suvaridan foydalanishadi.

Tuman aholisini ichimlik suvi bilan taʼminlashda kelib chiqayotgan muammolar qator omillarga bogʻliqdir. Xususan, tuman aholisiga ichimlik suvi yetkazib beruvchi asosiy suv manbai boʻlgan Mangʻit arna kanalini suv bilan taʼminlovchi Gurlan vetkasidan sekundiga 7,4 kuub metr suv limiti ajratilgan boʻlishiga qaramasdan, hozirgi kunda, 5-5,5 kub metr sekund tezlikda suv olinmoqda. Mavjud suv zahiralaridan unumli foydalanish maqsadida hozirgi kunda olinayotgan kunlik suv miqdori suv isteʼmolchilariga navbatma-navbat yetkazib berilmoqda.

Shuningdek, suv manbai Mangʻit arna kanaliga daryodan 32 km uzoqlikdan keladi va ushbu kanaldan shahar suv yetib kelgunicha tumanimizning ovul va mahallalarida istiqomat qiluvchi aholining tamorqa yerlari, fermer xoʻjaliklari ekin maydonlariga suv olinadi. Ayniqsa, ekin maydonlarini sugʻorish ishlari amalga oshiriladigan davrda Mangʻit arna kanalida suv keskin kamayadi hamda shu sababli aholiga ichimlik suvi yetkazib berishda uzilishlar kuzatilmoqda.

Suv taqchilligi muammosini yumshatish maqsadida masʼul korxona-tashkilotlar tomonidan qator ishlar amalga oshirilmoqda. Xususan, “Qoraqalpoq suv taʼminoti” masʼuliyati cheklangan jamiyatiga qarashli “Amudaryo tumani suv taʼminoti” korxonasi tomonidan ichimlik suvi yetib borishi qiyin boʻlgan Boʻston hamda Chordora mahallalariga 1 tadan suv qudugʻi qurib berildi.

Shu bilan birga, tumanda aholini tozalangan ichimlik suvi bilan taʼminlash boʻyicha ham tizimli ishlar amalga oshirilmoqda. Jumladan, davlat dasturi asosida Oq oltin ovulida 37-suv taqsimlash inshooti rekonstruktsiya qilinib, 7,9 km uzunlikdagi suv tarmoqlari yangidan yotqizilmoqda. Natijada 258 ta xonadon markazlashgan ichimlik suvi bilan taʼminlanadi. Xitoy xamda Jumurtov ovullarida 4 ta suv tozalash shaxobchasi qurilish ishlari yakunlanish arafasida boʻlib, shoxobchalar ishga tushishi bilan 420 ta xonadon ichimlik suvi bilan taʼminlanadi.

Bundan tashqari, Amir Temur nomli ovulda 1 ta suv taqsimlash inshooti hamda 11 km uzunlikda suv quvurlari tortilmoqda, shu orqali 240 ta xonadon markazlashgan ichimlik suvi bilan taʼminlanishi koʻzlangan. Yuqori qishloq mahallasida ham suv tozalash shoxobchasi qurilish ishlari boshlangan boʻlib, qurilish ishlari yakunlanishi bilan 120 ta xonadon ichimlik suvi bilan taʼminlanadi. 

Joriy yilning oʻzida tumanda 7 ta suv inshootlari hamda 18,9 km. uzunlikdagi suv tarmoqlari yangidan qurilib, foydalanishga topshirilishi natijasida 1 ming 38 ta xonadon ilk marotaba markazlashgan ichimlik suvi bilan taʼminlanishiga erishiladi.

Aytish joizki, tumanda ichimlik suvi taʼminotini yaxshilash maqsadida Osiyo taraqqiyot banki mablagʻlari xisobidan 2020-2023-yillarda Qipchok ovuli xududiga yangi suv tozalash inshooti, Kuyuk koʻpir ovuli xududida yangidan suv taqsimlash inshooti qurilishi, Oʻrta qala, Doʻrman, Xolimbeg, Qilichboy ovullaridagi suv taqsimlash inshootlarini rekonstruktsiya qilish hamda tuman hududida 54,3 km magistral suv tarmogʻi, 236,5 km koʻcha suv tarmoqlari qurilishi ishlari rejalashtirilgan boʻlib, loyiha-smeta xujjatlari tayyorlanmoqda.

Bu ishlar oʻz vaqtida va samarali amalga oshirilsa, tuman aholisining 80 foizi markazlashgan ichimlik suvi bilan taʼminlanishi koʻzda tutilgan.

Akbar Rajapov, “Qoraqalpoq suv taʼminoti” MChJ Amudaryo tumani filiali boshligʻi.