ИҚТИСОДИЙ СУДЛАРДА СУД ҚАРОРЛАРИНИ ҚАЙТА КЎРИШ ИНСТИТУТИ ТАКОМИЛЛАШТИРИЛДИ

Бугунги кунда мамлакатимизда суд-ҳуқуқ тизимини чуқур ислоҳ этиш ва либераллаштириш, суд ҳокимиятининг чинакам мустақиллигини, судлар фаолиятининг очиқлиги ва шаффофлигини, фуқаролар ҳуқуқ ва эркинликларининг ишончли ҳимоясини таъминлаш, аҳолининг одил судловга бўлган ишончини ошириш бўйича кенг миқёсли ишлар амалга оширилмоқда.

Айнан мавзу билан боғлиқ, яъни суд қарорларини қайта кўриш институтини ислоҳ этиш ва уни янада такомиллаштиришда Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 24 июлдаги “Судлар фаолиятини янада такомиллаштириш ва одил судлов самарадорлигини оширишга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги Фармони катта аҳамият касб этди. Фармонга асосан 2021 йилнинг 1 январидан бошлаб, вилоят ва унга тенглаштирилган фуқаролик ишлари бўйича, жиноят ишлари бўйича судлар ва иқтисодий судлар негизида судьяларнинг қатъий ихтисослашувини сақлаб қолган ва суд ишларини юритиш турлари бўйича алоҳида судлов ҳайъатларини ташкил этган ҳолда Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар умумюрисдикция судлари ташкил этилди.

Ушбу судларга туманлараро, туман, шаҳар судларининг қарорларини апелляция тартибида қайта кўриб чиқиш ваколати берилиб, вилоят ва унга тенглаштирилган судларнинг биринчи инстанция судида ва апелляция тартибида кўриб чиқилган суд қарорларини кассация тартибида кўриш ваколати Ўзбекистон Республикаси Олий судининг судлов ҳайъатларига ўтказилди. Ўзбекистон Республикаси Олий суди судлов ҳайъатлари томонидан кассация тартибида кўриб чиқилган ишлар бўйича чиқарилган суд қарорларини Ўзбекистон Республикаси Олий суди раиси, Бош прокурори ва улар ўринбосарлари протестига кўра кассация тартибида такроран кўриб чиқилиши белгилаб берилди.

Суд ишларини назорат тартибида кўриш институти тугатилиб, Ўзбекистон Республикаси Олий суди раиси, Бош прокурори ва улар ўринбосарларининг суднинг ҳал қилув қарорлари, ҳукмлари, ажримлари ҳамда қарорлари устидан назорат тартибида протест киритиш ҳуқуқи бекор қилинди.

Фармонда белгиланган вазифаларга асосан Ўзбекистон Республикасининг 2021 йил 12 январь кунги Қонунига кўра суд қарорларини қайта кўриш институти такомиллаштирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодексининг тегишли моддаларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритилди.

Ушбу Қонунда юқоридаги Фармонда кўрсатилганларидан ташқари, янги қоидалар ҳам назарда тутилди. Унга кўра прокурорнинг протест келтириш ваколатлари қисқартирилиб, фақат прокурор иштирокида кўрилган ишлар бўйича, шунингдек тарафларнинг мурожаати мавжуд бўлган тақдирдагина апелляция ва кассация протестларини келтиради. Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича вакил нафақат кассация шикояти, балки апелляция шикоятини ҳам бериши мумкин. Алоҳида ҳолларда апелляция ва кассация инстанцияси судларида ишларни кўриб чиқиш муддати олдингидек суд раиси томонидан эмас, балки ишни кўраётган судлов ҳайъати томонидан кўпи билан бир ойга узайтирилади.

Шунингдек, кассация шикояти апелляция инстанцияси суди қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир йил ичида берилади. Суд ҳужжати устидан кассация шикояти иш апелляция тартибида кўрилгандан сўнг берилади. Ушбу қоидага риоя этмаслик кассация шикоятини иш юритишга қабул қилишни рад этилишига сабаб бўлади.

Бу каби ўзгаришлар ва киритилган қўшимчалар суд ишларини янада такомиллаштиришга хизмат қилади.

Қ.Хожамуродов, Беруний туманлараро Иқтисодий судининг судьяси.