21.11.2026
Тил Öz Qq Ёзув Кирилл Lotin
Reklama banneri
Ҳарф ўлчами Ранг Расмлар
21.11.2026, 11:44
Жамият 👁 436

Судья мантияси – давлат ҳокимияти рамзи

Судья мантияси – давлат ҳокимияти рамзи

Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлис Қонунчилик палатасининг 23-ялпи мажлисида Ўзбекистон Республикаси судларининг фаолиятига, айнан судья уст-бошига, яъни хизмат кийимига оид ҳужжат кўриб чиқилди. Хусусан, Сенат аъзолари томонидан Ўзбекистон Республикаси судьяларининг махсус кийими – мантия тавсифи ва намунаси тасдиқланди.

Масаланинг тарихига қисқача тўхталсак. Бир вақтлари мантия дунёвий кийинишнинг зарур таркибий қисми бўлган бўлса, бугунги кунда уни фақат судьялар ва руҳонийлар кийишади. Европада ушбу суд ҳокимияти нишонасини XVII асрдаёқ қонунлаштирилган бўлса, МДҲ давлатларидан биринчилардан бўлиб, 1992 йилда Украина ва Россия федерацияси махсус судья уст-бошини қонун билан мустаҳкамлашди.

Судья мантияси – суд жараёнининг бошқа иштирокчилари ва қатнашувчиларга қараганда судьянинг алоҳида статуси ва нуфузидан далолат берувчи давлат ҳокимиятининг рамзидир. “Мантия одил судловнинг тантаворлиги ва шарафини сездириб туради, – деган эди канадалик судья Пол Расмуссен, – яъни, суд жиддий иш билан банд ва барча ҳозир бўлганлар ўзларини шунга муносиб тутишади”.

Мантия ёки палий (pallium enanra – «уст кийим») қачонлардир дунёвий уст-бош, кейинчалик эса руҳонийларнинг кийимига айланган. Черковнинг айрим тарихий манбаларига кўра, у “Худонинг сақловчи ва паноҳ берувчи кучининг рамзи” сифатида, айрим манбаларга кўра эса, - йиғилган, жамланган фаришта қаноатларини эслатади” дейилган. Сўнгги даврларда судьяларнинг мантия кийишини эса – айнан улар “Илоҳий судни” ерда амалга оширишга чақирилганлиги билан боғлашган. Ҳаттоки, ҳозирда ҳам доминикан ва францискан руҳоний орденларининг анъанавий уст-боши ва судьялар мантияси орасида айрим ўхшашликларни кўришимиз мумкин: трапеция шаклли бичим, кокеткалари борлиги, оқ ёқа, енгларининг кенглиги.

Ғарбий Европа мамлакатларидан қайси бирининг судьялари биринчилардан бўлиб, мантия кийишгани аниқ бўлмаса-да, Англия Суд қоидалари (Judges' Rules)да ушбу анъана 1635 йилда қайд этилган. Унга кўра қишда, судья оқ жўн билан қора кўйлак, ёзда эса, бинафша ранг ва тўқ қизил ранг кийиши керак эди. Мантиялар қарийб 1694 йилгача, яъни Британиялик Фемида хизматкорлари, 32 йил давомида давлатни бошқарган қиролича Мария II нинг вафоти муносабати билан аза тариқасида бутунлай қора уст-бошга ўтгунларича ранг-баранг тусда бўлган.

Айнан консерватив Англия судьялари ҳамжамияти, бизгача деярли ўзгармаган ҳолда етиб келган судья уст-бошини кийиш қоидаларини тубдан енгиллаштиришга ҳам ичдан, ҳам сиртдан бўлган уринишларни рад қилган ҳолда, анъаналарга содиқ қолиб келмоқдалар.

Тахминан ўша вақтлардан барча судьялар мантия кия бошлаган. Лекин, тарихий Англияда бугунги кунгача судьялар уст-бошининг ажралмас қисми сифатида париклар сақланиб қолган. Яқин йилларгача парикларни мамлакатнинг барча судьялари таққан. 2008 йилдан бошлаб эса, уларни фақат жиноят ишларини кўрувчи судьялар тақишга мажбур. Фуқаролик ва маъмурий суд иш юритувларини эса, фуқароларни асоссиз қўрқувга солмаслик ва қонун хизматкорларининг улуғворлиги билан ваҳимага солмаслик учун париксиз олиб боришга рухсат этилган.

Айнан ўша 2008 йилда Британия мантиялари манжетлар ва ёқалари бахмал билан ишлов берилган, мовий-кўк тус олди. Судьяларнинг иерархияси олтин, нилуфар ва кўк ленталар билан ажраладиган бўлди.

Германияда судьялар статусларига қараб – қора ва қизил мантиялар кийишади. Судьяларнинг иерархияси қанчалик юқори бўлса – унинг уст-бошида қизил ранг кўпроқ, кантдан бошлаб тугал уст-бошгача. Федерал Конституцион суд судьялари жабони эслатувчи оқ шарфли очиқ-қизил мантия кийишади. Фавқулодда тантанали вазиятларда уст-бошга унча баланд бўлмаган цилиндр шаклдаги қизил шапка қўшилади.

Италиялик судьялар фавқулодда тантанали вазиятларда кундаликли қора мантияларини оқ ёқали қизилига алмаштиришади. Безакларига тилло ёки кумуш аксельбантлардан фойдаланишади. Францияда яқин кунларгача судьялар шапкача-ермолкалар кийишган бўлса, ҳозирда қўшимчалардан фақат чап елкадан ташланган оқ шарф қолди. Уларда ҳам иерархиясига қараб, қора ёки қизил рангли мантия кийилади.

Испанияда ҳаммаси қатъий: қонун хизматкорларининг қора мантиялари кўкракка тақилган давлат герби билан тўлдирилган, ажратувчи белгилардан юқори суд инстанцияларида занжирли медальон бор, холос.

Инсон ҳуқуқлари бўйича Европа суди аъзолари очиқ кўк ипакдан ишлов берилган, елкасида Евро иттифоқ нишони билан безалган ёрқин мантия кийишади. Кўринишни оқ тантанали шарф якунлаб туради. Америка суд тизими анъаналари ўз илдизлари билан Англия ҳуқуқи тарихига бориб тақалади.

Ўзбекистон судьялари учун судья мантиялар шакли АҚШ, Германия, Франция, Буюк британия ва Россия каби давлатларнинг тажрибалари асосида ишлаб чиқилди. Сенаторлар икки хил рангдаги мантияларни тасдиқлашди. Конституциявий суд судьялари учун – тўқ олча рангли ва бошқа суд судьялари учун тўқ-кўк рангли мантия танланди. Шунингдек, жамланмага ипак боғич ва манишка киритилди.

Бир мантияни судья қанча вақт кияди? Уни қаерда ва қандай тикишади? Одил судловни қандай вазиятларда «судья формаси»сиз олиб бориш мумкин? Судья бўлмаган одам судья мантиясини кийса нима бўлади? Шундай ва бошқада барча саволлар энди қабул қилинадиган «Ўзбекистон Республикаси судьялари махсус уст-боши тўғрисида»ги норматив ҳужжат асосида тартибга солинади.

Еркин Утениязов, Фуқаролик ишлари бўйича туман суди раиси.

🎬 Видеогалерея Барчаси →
БИР ВАТАН, БИР ЭЛ, БИР БАЙРОҚ! АМУДАРЁДА БАЙРОҚ ЭСТАФЕТАСИ КЎТАРИНКИ РУҲДА ДАВОМ ЭТДИ ▶ БИР ВАТАН, БИР ЭЛ, БИР БАЙРОҚ! АМУДАРЁДА БАЙРОҚ ЭСТАФЕТАСИ КЎТАРИНКИ РУҲДА ДАВОМ ЭТДИ 16.11.2026 «Илғор фермерлар клуби» аъзолари учун дала семинарлари ўтказилди ▶ «Илғор фермерлар клуби» аъзолари учун дала семинарлари ўтказилди 16.11.2026 Болажонларга йўл ҳаракати қоидалари ҳақида маълумотлар берилди ▶ Болажонларга йўл ҳаракати қоидалари ҳақида маълумотлар берилди 13.11.2026 Сайёр қабулда 12 та мурожаатдан 10 таси ижобий ҳал этилди ▶ Сайёр қабулда 12 та мурожаатдан 10 таси ижобий ҳал этилди 13.11.2026 Амударё туманида СЕО ва ЖС бўлимининг янги биноси фойдаланишга топширилди ▶ Амударё туманида СЕО ва ЖС бўлимининг янги биноси фойдаланишга топширилди 12.11.2026 Амударёлик нуронийлар мини футбол бўйича ўртоқлик учрашувида ғолиб чиқди ▶ Амударёлик нуронийлар мини футбол бўйича ўртоқлик учрашувида ғолиб чиқди 12.11.2026 49-сонли боғчада экологик тарбиянинг амалий методикалари намойиш этилди ▶ 49-сонли боғчада экологик тарбиянинг амалий методикалари намойиш этилди 12.11.2026 Ўрта қалъа овулида хотин-қизлар билан профилактик учрашув ўтказилди ▶ Ўрта қалъа овулида хотин-қизлар билан профилактик учрашув ўтказилди 12.11.2026 65-сонли мактабнинг янги биноси фойдаланишга топширилди ▶ 65-сонли мактабнинг янги биноси фойдаланишга топширилди 11.11.2026 Амударё туманида кузги шудгорлаш ишларини сифатли ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда ▶ Амударё туманида кузги шудгорлаш ишларини сифатли ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда 10.11.2026 45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди ▶ 45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди 10.11.2026 Аҳоли саломатлиги — олий қадрият ▶ Аҳоли саломатлиги — олий қадрият 09.11.2026 Амударё туманида куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари ўрганилди ▶ Амударё туманида куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари ўрганилди 09.11.2026 Жисмоний тайёргарликдан ўтган чақирилувчилар ҳарбий қисм вакиллари билан суҳбатлашди ▶ Жисмоний тайёргарликдан ўтган чақирилувчилар ҳарбий қисм вакиллари билан суҳбатлашди 09.11.2026 Қўриқлаш хизмати — аҳоли осойишталиги ва мулк дахлсизлигининг кафолатидир ▶ Қўриқлаш хизмати — аҳоли осойишталиги ва мулк дахлсизлигининг кафолатидир 06.11.2026 АМУДАРЁДА “ЯШИЛ МАКОН” ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДАГИ ИШЛАР ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА ▶ АМУДАРЁДА “ЯШИЛ МАКОН” ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДАГИ ИШЛАР ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА 06.11.2026 Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди ▶ Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди 05.11.2026 Амударё туманида ички ишлар органлари ходимларининг касб байрами кенг нишонланди ▶ Амударё туманида ички ишлар органлари ходимларининг касб байрами кенг нишонланди 05.11.2026 Меҳнат ярмаркасида 29 нафар фуқаро доимий ишга жойлаштирилди ▶ Меҳнат ярмаркасида 29 нафар фуқаро доимий ишга жойлаштирилди 05.11.2026 Олис овуллардаги мактабларда «Китобхон ёшлар» клублари ташкил этилади ▶ Олис овуллардаги мактабларда «Китобхон ёшлар» клублари ташкил этилади 04.11.2026 Йўлларнинг қиш мавсумига тайёрлиги жойида ўрганилди ▶ Йўлларнинг қиш мавсумига тайёрлиги жойида ўрганилди 04.11.2026 Амударё туманида ҳарбий прокуратура сайёр қабули ва меҳнат ярмаркаси ўтказилди ▶ Амударё туманида ҳарбий прокуратура сайёр қабули ва меҳнат ярмаркаси ўтказилди 04.11.2026 Амударё туманида кузги мавсумда 829 минг кўчат экилади ▶ Амударё туманида кузги мавсумда 829 минг кўчат экилади 03.11.2026 Амударё туманида маънавий-маърифий ишлар самарадорлиги, мавжуд муаммолар муҳокама қилинди ▶ Амударё туманида маънавий-маърифий ишлар самарадорлиги, мавжуд муаммолар муҳокама қилинди 02.11.2026 ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР УЧУН КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ КУРСЛАРИ ЯКУНЛАНИБ, СЕРТИФИКАТЛАР ТАНТАНАЛИ ТОПШИРИЛДИ ▶ ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР УЧУН КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ КУРСЛАРИ ЯКУНЛАНИБ, СЕРТИФИКАТЛАР ТАНТАНАЛИ ТОПШИРИЛДИ 02.11.2026 Қонунчиликдаги аёллар ва болалар ҳуқуқлари ҳимоясига оид нормалар тушунтирилди ▶ Қонунчиликдаги аёллар ва болалар ҳуқуқлари ҳимоясига оид нормалар тушунтирилди 31.10.2026 Аҳолига сифатли ичимлик суви етказиб бериш борасидаги камчиликлар бартараф этилмоқда ▶ Аҳолига сифатли ичимлик суви етказиб бериш борасидаги камчиликлар бартараф этилмоқда 31.10.2026 Жажжи экологлар табиатни асраш бўйича дастлабки тушунчаларга эга бўлишди ▶ Жажжи экологлар табиатни асраш бўйича дастлабки тушунчаларга эга бўлишди 31.10.2026 10 ой давомида Қорақалпоғистон бўйича 39 та ҳолатда ичимлик суви кўрсаткичлари белгиланган талабларга жавоб бермаслиги аниқланди ▶ 10 ой давомида Қорақалпоғистон бўйича 39 та ҳолатда ичимлик суви кўрсаткичлари белгиланган талабларга жавоб бермаслиги аниқланди 30.10.2026 1-сонли мактабда Ўзбек тили байрами нишонланди ▶ 1-сонли мактабда Ўзбек тили байрами нишонланди 26.10.2026