ОИВ инфекцияси ва келажак авлод

Одам иммунитет танқислик вируси (ОИВ) касаллиги бутун дунёни қора булут сингари эгалламоқда. Жаҳон соғликни сақлаш ташкилотининг маълумотига кўра бугунги кунда жаҳонда 34 млн. дан зиёд инсон ОИВ инфекцияси билан зарарланган. Илк бор бу хасталик 1981 йилда АҚШдаги касалликларни назорат қилиш маркази томонидан қайд қилинган. Бизнинг Республикамизда маҳаллий аҳолида мазкур касаллик билан касалланиш 1989 йилда бошланган. Бу даҳшатли офатдан ҳар йили дунёда 3 млн.га яқин киши вафот этяпти, шундан болалар 600-700 мингни ташкил этади

Ўзбекистонда ОИВ инфекцияси билан яшаётганларнинг сони 16 мингдан зиёд. Уларнинг 70 фоизини эркаклар, 30 фоизини аёллар ташкил қилади. Беморларнинг аксарияти 20-30 ёшдагилар. Ҳар йили ўртача 2000-2500 нафар янги касалланганлар рўйхатга олинмоқда. Касаллик наркотик моддаларни инъекция қилувчи шахслар орасида тез тарқалиши кузатилмоқда.

Одам ОИВ билан зарарлангандан кейин касалликнинг яширин даври 3 ойдан 10 йилгача ва ундан ортиқ вақт давом этади. ОИВ инфекцияси инсон организмида мавжудлиги, вируснинг борлиги, аммо касаллик аломатлари ҳали намоён бўлмаган даврда бундай инсон вирус ташувчи ҳисобланади. ОИТС - касалликнинг сўнгги босқичи бўлиб, бу даврда инсон организми ҳар қандай касалликка бардош бериш хусусиятини йўқотади. Бу давр юқиш йўлларига қараб турлича бўлиши мумкин. Яширин даври ўтгач, касалликнинг айрим белгилари аста-секин ривожланади: жисмоний меҳнат қилганда тез чарчаш, бўйин, қулоқ ости, тирсак ва чов лимфа безларининг катталашиши, иштаҳа ва уйқунинг бузилиши орттирилган иммунитет танқислиги синдроми (ОИТС)нинг дастлабки белгилари ҳисобланади. Вақт ўтиши билан киши озади, меъда-ичак фаолияти бузилиб, ич кетиши кузатилади. Кейинчалик беморда зотилжам ривожланиб, лаб, бурун, оғиз бўшлиғи ва жинсий аъзолар шиллиқ қавати атрофига тошмалар тошади. Булар бир-бири билан қўшилиб, йирингли ярага айланади, улар узоқ вақтгача тузалмай, беморнинг аҳволини янада ёмонлаштиради. Бу орада бемордаги ҳимоя воситаси бўлган иммунитет тобора кучсизлана боради. Натижада ОИТС ўлим билан тугайди.

Касалликнинг вируси одамга қондан, эркакларнинг шаҳватидан, аёллар жинсий ажралмаларидан, касалланган онадан болага ўтиш йўли билан юқади.

Касаллик асосан қуйидаги ҳолатларда юқади:

- вирус билан зарарланган қон ва қон таркибий қисмлари қуйилганда;

- гиёҳванд моддани қон томирларга юбораётганда умумий шприц ва игнадан фойдаланилганда;

- касалланган шахс билан жинсий алоқада бўлганда;

- касалланган онадан ҳомиладорлик даврида ҳомилага, туғруқ жараёнида ҳамда кўкрак сути билан эмизганда гўдакка юқиб қолиши мумкин.

Вирус қуйидаги ҳолатларда юқмайди:

- қўл бериб сўрашганда, ўпишганда, қучоқлашиб кўришганда;

- ҳаво томчи йўли билан - йўталганда, аксирганда;

- касалхонага беморни кўргани борганда;

- қон сўрувчи ҳашаротлар чаққанда;

- умумий ҳожатхонадан фойдаланганда;

- сув ҳавзаси, ҳаммом, ванналардан биргаликда фойдаланилганда;

-ички ва устки кийим орқали.

Мабодо, ўзингизга ОИВ юқиб қолди, деб ўйласангиз нима қилиш керак?

Бундай ҳолларда энг аввало тушкунликка тушмасдан, туман кўп тармоқли поликлиникасининг юқумли касалликлар хонаси, тери-таносил касалликлари ва ишонч хонаси шифокорларига мурожаат қилинг, ОИВ инфекцияси бўйича ўзингизни қизиқтирган барча саволларга жавоб топасиз. Бу ерда бемор шахсини сир сақлаган холда хизмат кўрсатилади. Истасангиз, тегишли лаборатория текширувидан ўтишингиз мумкин ва барча хизматлар бепул.

Ж.ЯВҚАШЕВ.

туман "Саломатлик маркази” директори.

(Фото: http://soglom.uz)