OIV infektsiyasi va kelajak avlod

Odam immunitet tanqislik virusi (OIV) kasalligi butun dunyoni qora bulut singari egallamoqda. Jahon sogʻlikni saqlash tashkilotining maʼlumotiga koʻra bugungi kunda jahonda 34 mln. dan ziyod inson OIV infektsiyasi bilan zararlangan. Ilk bor bu xastalik 1981-yilda AQShdagi kasalliklarni nazorat qilish markazi tomonidan qayd qilingan. Bizning Respublikamizda mahalliy aholida mazkur kasallik bilan kasallanish 1989-yilda boshlangan. Bu dahshatli ofatdan har yili dunyoda 3 mln.ga yaqin kishi vafot etyapti, shundan bolalar 600-700 mingni tashkil etadi

Oʻzbekistonda OIV infektsiyasi bilan yashayotganlarning soni 16 mingdan ziyod. Ularning 70 foizini erkaklar, 30 foizini ayollar tashkil qiladi. Bemorlarning aksariyati 20-30 yoshdagilar. Har yili oʻrtacha 2000-2500 nafar yangi kasallanganlar roʻyxatga olinmoqda. Kasallik narkotik moddalarni inʼektsiya qiluvchi shaxslar orasida tez tarqalishi kuzatilmoqda.

Odam OIV bilan zararlangandan keyin kasallikning yashirin davri 3 oydan 10-yilgacha va undan ortiq vaqt davom etadi. OIV infektsiyasi inson organizmida mavjudligi, virusning borligi, ammo kasallik alomatlari hali namoyon boʻlmagan davrda bunday inson virus tashuvchi hisoblanadi. OITS - kasallikning soʻnggi bosqichi boʻlib, bu davrda inson organizmi har qanday kasallikka bardosh berish xususiyatini yoʻqotadi. Bu davr yuqish yoʻllariga qarab turlicha boʻlishi mumkin. Yashirin davri oʻtgach, kasallikning ayrim belgilari asta-sekin rivojlanadi: jismoniy mehnat qilganda tez charchash, boʻyin, quloq osti, tirsak va chov limfa bezlarining kattalashishi, ishtaha va uyquning buzilishi orttirilgan immunitet tanqisligi sindromi (OITS)ning dastlabki belgilari hisoblanadi. Vaqt oʻtishi bilan kishi ozadi, meʼda-ichak faoliyati buzilib, ich ketishi kuzatiladi. Keyinchalik bemorda zotiljam rivojlanib, lab, burun, ogʻiz boʻshligʻi va jinsiy aʼzolar shilliq qavati atrofiga toshmalar toshadi. Bular bir-biri bilan qoʻshilib, yiringli yaraga aylanadi, ular uzoq vaqtgacha tuzalmay, bemorning ahvolini yanada yomonlashtiradi. Bu orada bemordagi himoya vositasi boʻlgan immunitet tobora kuchsizlana boradi. Natijada OITS oʻlim bilan tugaydi.

Kasallikning virusi odamga qondan, erkaklarning shahvatidan, ayollar jinsiy ajralmalaridan, kasallangan onadan bolaga oʻtish yoʻli bilan yuqadi.

Kasallik asosan quyidagi holatlarda yuqadi:

- virus bilan zararlangan qon va qon tarkibiy qismlari quyilganda;

- giyohvand moddani qon tomirlarga yuborayotganda umumiy shprits va ignadan foydalanilganda;

- kasallangan shaxs bilan jinsiy aloqada boʻlganda;

- kasallangan onadan homiladorlik davrida homilaga, tugʻruq jarayonida hamda koʻkrak suti bilan emizganda goʻdakka yuqib qolishi mumkin.

Virus quyidagi holatlarda yuqmaydi:

- qoʻl berib soʻrashganda, oʻpishganda, quchoqlashib koʻrishganda;

- havo tomchi yoʻli bilan - yoʻtalganda, aksirganda;

- kasalxonaga bemorni koʻrgani borganda;

- qon soʻruvchi hasharotlar chaqqanda;

- umumiy hojatxonadan foydalanganda;

- suv havzasi, hammom, vannalardan birgalikda foydalanilganda;

-ichki va ustki kiyim orqali.

Mabodo, oʻzingizga OIV yuqib qoldi, deb oʻylasangiz nima qilish kerak?

Bunday hollarda eng avvalo tushkunlikka tushmasdan, tuman koʻp tarmoqli poliklinikasining yuqumli kasalliklar xonasi, teri-tanosil kasalliklari va ishonch xonasi shifokorlariga murojaat qiling, OIV infektsiyasi boʻyicha oʻzingizni qiziqtirgan barcha savollarga javob topasiz. Bu yerda bemor shaxsini sir saqlagan xolda xizmat koʻrsatiladi. Istasangiz, tegishli laboratoriya tekshiruvidan oʻtishingiz mumkin va barcha xizmatlar bepul.

J.YaVQAShEV.

tuman "Salomatlik markazi” direktori.

(Foto: http://soglom.uz)