21.11.2026
Тил Öz Qq Ёзув Кирилл Lotin
Reklama banneri
Ҳарф ўлчами Ранг Расмлар
21.11.2026, 03:49
Жамият 👁 1,214

АДАБИЁТИМИЗНИНГ БАРХАЁТ СИЙМОСИ

АДАБИЁТИМИЗНИНГ БАРХАЁТ  СИЙМОСИ

Ҳар бир миллатни жаҳонга танитгувчи улуғ фарзандлари бўлади. Агар адабиётни оладиган бўлсак, ўзбек мумтоз адабиётимиз шоҳсупасида беқиёс иқтидор эгаси Навоий сиймоси кўз олдимизга келади. Чунки Навоийгача ҳам, ундан кейин ҳам унинг истеъдоди даражасидаги инсон ҳали дунёга келмаган. Ўзбек мумтоз адабиётида инқилоб ясаган шоир тўғрисидаги ҳақиқатни ўз давридаёқ А.Жомий “Хирадномаи Искандарий”, Бобур “Бобурнома”, Хондамир “Макорим ул-ахлоқ”, Муҳаммад Ҳайдар Мирзо “Тарихи Рашидий” асарларида аниқ-равшан ёзиб қолдиришган.

Навоийнинг қайси бир асарини мутолаа қилсак, бебаҳо битикларда инсоний туйғулар, эзгу фазилатлар, ободончилик ва бунёдкорлик ҳақидаги фикрлар мужассамлигини англаймиз.

Ҳазрат Навоий юрт тинчлиги, Ватан ободлиги, халқ фаровонлиги учун ёшларни билим олишга, меҳнат қилишга даъват этиб, илм комилликка элтувчи куч эканини уқтиради. Буюк шоир улуғ мураббий сифатида ёшларни билим олишга чорлайди:

Йигитликда йиғ илмнинг махзани,

Қарилик чоғи сарф қилғил ани.

Ёшликда эгалланган илм-у ҳунар қудрати билан бетакрор гўзалликлар яратилишини, илм гавҳари онг-у шууримизни тоабад зийнатлаб, тошга ўйилган нақш каби бошқаларнинг ҳам ҳаётига зийнат бағишлашини уқтиради улуғ ҳазрат.

А.Навоий асарларининг деярли барчаси комил инсон тарбиясига қаратилган.

Ҳаёт – бетакрор муаттар гулшанки, инсон ана шу гулшанга тароват бағишлаб тургувчи гул. Яъни, А.Навоий айтмоқчи:

Очилғон бу гулшанда инсон гули,

Не инсон гули, боғи ризвон гули...

Инсоннинг вужуди шараф либоси ила зийнатланган, боши улуғлик тожига сазовор, қалби – сирлар уйи, чеҳраси – пок руҳ жилвагоҳи бўлмиш тоза ойнадир. У инсонга таъриф беришда уни буюк олам, буюк ижодкор, буюк бунёдкор даражасида эъзозлайди. Шоирнинг шахсида эса инсонга ўзи берган таъриф-у сифатларнинг барчаси мужассам эди. Навоийни абадиятга дахлдор қилган асосий хислатлари ҳам унинг бутун умри давомида умумбашарий ғоялар – инсонпарварлик, ахлоқлилик, ақлий ва ҳиссий комилликка интилиб яшаганидир. Буюк зот ўзи таъкидлаганидек:

«Ҳар не элга ком эрур, кечти Навоий баридин».

Навоий инсонда уч фазилат: тавозеъ (камтарлик), ато (миннатсиз эҳсон-ҳадя) ва авф (кечиримлилик) сифатлари бўлиши керак деб ҳисоблайди. У ўзининг ҳар куни, ҳар лаҳзасини онгли равишда эл хизмати учун сарфлади ва буни энг улуғ камолот даражасига етишиш деб билди. Ўз замонасининг давлатманди ва амалдори бўлган Навоий мол-дунёсининг икки фоизини ўз шахсий эҳтиёжларига сарфлади. Қолган 98 фоизини – ҳар йили икки минг кишига уст-бош улашишга, юздан ортиқ бино ва иншоотлар, шифохона, масжид, мадраса, кўприк, ариқ-каналлар, банд-тўғонлар қуришга, оддий кишилардан олимларгача маблағ, ҳовли-жойлар билан таъминлашга сарфлади. Элга қилинган яхшилик – моддий-маънавий эҳсонлардан улуғроқ савоб бўлмайди. Шунинг учун шоир бошқа амалдорларга ҳам мурожаат қилиб, уларни таъмагирликдан тийилишга, элга моддий кўмак беришга чақирди.

Навоийнинг умр бўйи бунёд этган бино ва иншоотлари ҳақида замондоши Бобур Мирзо: “Мунча бинои хайрким, ул қилди, кам киши мундоққа муваффақ бўлмиш бўлғай”, деган бўлса, унинг илм-фан аҳлларига ҳам моддий, ҳам маънавий ҳомийлиги ҳақида: “Фазл аҳли ва ҳунар аҳлига Алишербекчалик мураббий ва ҳомийлик қилган одам дунёда бошқа топилмаса керак. Созда пешқадам бўлган устоз Қулмуҳаммад, Шайх Нойи ва Ҳусайин Удий бекнинг тарбияси ҳамда ҳомийлиги билан шунча камол топиб, шуҳрат қозондилар. Устоз Беҳзод ва Шоҳ Музаффар тасвирда бекнинг саъй-ҳаракати билан маълум ва машҳур бўлдилар”, – дея ҳайратланиб ёзади.

Халқимизнинг яна бир буюк фарзанди, атоқли шоиримиз Абдулла Орипов: “Қилич тиғи етмаган жойни қалам билан олди Алишер”, деб ёзганидек, Навоийнинг бутун дунёга машҳур бўлишида ўзининг мислсиз истеъдоди билан биргаликда ўлмас адабий қаҳрамонларининг, саховатпешалик бобидаги ишларининг ҳам катта ўрни бор, албатта. Жаҳон аҳли тан олишининг исботи сифатида эса буюк бобокалонимизнинг ҳайкаллари дунёнинг икки томонида – Токио ва Москвада қад ростлаб турганлигини айтиш мумкин.

Биз ўзимизни Навоий ворислари деб ҳисоблар эканмиз, улуғ ҳазрат меросидан баҳрамандлик бахти ҳар бир адабиёт ихлосмандига насиб этишини таъминлаш шарафли бурчимиздир.

Аҳмад НАФАСОВ, “Жайхун илҳомлари” ННТ раиси.

🎬 Видеогалерея Барчаси →
БИР ВАТАН, БИР ЭЛ, БИР БАЙРОҚ! АМУДАРЁДА БАЙРОҚ ЭСТАФЕТАСИ КЎТАРИНКИ РУҲДА ДАВОМ ЭТДИ ▶ БИР ВАТАН, БИР ЭЛ, БИР БАЙРОҚ! АМУДАРЁДА БАЙРОҚ ЭСТАФЕТАСИ КЎТАРИНКИ РУҲДА ДАВОМ ЭТДИ 16.11.2026 «Илғор фермерлар клуби» аъзолари учун дала семинарлари ўтказилди ▶ «Илғор фермерлар клуби» аъзолари учун дала семинарлари ўтказилди 16.11.2026 Болажонларга йўл ҳаракати қоидалари ҳақида маълумотлар берилди ▶ Болажонларга йўл ҳаракати қоидалари ҳақида маълумотлар берилди 13.11.2026 Сайёр қабулда 12 та мурожаатдан 10 таси ижобий ҳал этилди ▶ Сайёр қабулда 12 та мурожаатдан 10 таси ижобий ҳал этилди 13.11.2026 Амударё туманида СЕО ва ЖС бўлимининг янги биноси фойдаланишга топширилди ▶ Амударё туманида СЕО ва ЖС бўлимининг янги биноси фойдаланишга топширилди 12.11.2026 Амударёлик нуронийлар мини футбол бўйича ўртоқлик учрашувида ғолиб чиқди ▶ Амударёлик нуронийлар мини футбол бўйича ўртоқлик учрашувида ғолиб чиқди 12.11.2026 49-сонли боғчада экологик тарбиянинг амалий методикалари намойиш этилди ▶ 49-сонли боғчада экологик тарбиянинг амалий методикалари намойиш этилди 12.11.2026 Ўрта қалъа овулида хотин-қизлар билан профилактик учрашув ўтказилди ▶ Ўрта қалъа овулида хотин-қизлар билан профилактик учрашув ўтказилди 12.11.2026 65-сонли мактабнинг янги биноси фойдаланишга топширилди ▶ 65-сонли мактабнинг янги биноси фойдаланишга топширилди 11.11.2026 Амударё туманида кузги шудгорлаш ишларини сифатли ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда ▶ Амударё туманида кузги шудгорлаш ишларини сифатли ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда 10.11.2026 45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди ▶ 45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди 10.11.2026 Аҳоли саломатлиги — олий қадрият ▶ Аҳоли саломатлиги — олий қадрият 09.11.2026 Амударё туманида куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари ўрганилди ▶ Амударё туманида куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари ўрганилди 09.11.2026 Жисмоний тайёргарликдан ўтган чақирилувчилар ҳарбий қисм вакиллари билан суҳбатлашди ▶ Жисмоний тайёргарликдан ўтган чақирилувчилар ҳарбий қисм вакиллари билан суҳбатлашди 09.11.2026 Қўриқлаш хизмати — аҳоли осойишталиги ва мулк дахлсизлигининг кафолатидир ▶ Қўриқлаш хизмати — аҳоли осойишталиги ва мулк дахлсизлигининг кафолатидир 06.11.2026 АМУДАРЁДА “ЯШИЛ МАКОН” ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДАГИ ИШЛАР ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА ▶ АМУДАРЁДА “ЯШИЛ МАКОН” ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДАГИ ИШЛАР ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА 06.11.2026 Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди ▶ Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди 05.11.2026 Амударё туманида ички ишлар органлари ходимларининг касб байрами кенг нишонланди ▶ Амударё туманида ички ишлар органлари ходимларининг касб байрами кенг нишонланди 05.11.2026 Меҳнат ярмаркасида 29 нафар фуқаро доимий ишга жойлаштирилди ▶ Меҳнат ярмаркасида 29 нафар фуқаро доимий ишга жойлаштирилди 05.11.2026 Олис овуллардаги мактабларда «Китобхон ёшлар» клублари ташкил этилади ▶ Олис овуллардаги мактабларда «Китобхон ёшлар» клублари ташкил этилади 04.11.2026 Йўлларнинг қиш мавсумига тайёрлиги жойида ўрганилди ▶ Йўлларнинг қиш мавсумига тайёрлиги жойида ўрганилди 04.11.2026 Амударё туманида ҳарбий прокуратура сайёр қабули ва меҳнат ярмаркаси ўтказилди ▶ Амударё туманида ҳарбий прокуратура сайёр қабули ва меҳнат ярмаркаси ўтказилди 04.11.2026 Амударё туманида кузги мавсумда 829 минг кўчат экилади ▶ Амударё туманида кузги мавсумда 829 минг кўчат экилади 03.11.2026 Амударё туманида маънавий-маърифий ишлар самарадорлиги, мавжуд муаммолар муҳокама қилинди ▶ Амударё туманида маънавий-маърифий ишлар самарадорлиги, мавжуд муаммолар муҳокама қилинди 02.11.2026 ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР УЧУН КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ КУРСЛАРИ ЯКУНЛАНИБ, СЕРТИФИКАТЛАР ТАНТАНАЛИ ТОПШИРИЛДИ ▶ ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР УЧУН КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ КУРСЛАРИ ЯКУНЛАНИБ, СЕРТИФИКАТЛАР ТАНТАНАЛИ ТОПШИРИЛДИ 02.11.2026 Қонунчиликдаги аёллар ва болалар ҳуқуқлари ҳимоясига оид нормалар тушунтирилди ▶ Қонунчиликдаги аёллар ва болалар ҳуқуқлари ҳимоясига оид нормалар тушунтирилди 31.10.2026 Аҳолига сифатли ичимлик суви етказиб бериш борасидаги камчиликлар бартараф этилмоқда ▶ Аҳолига сифатли ичимлик суви етказиб бериш борасидаги камчиликлар бартараф этилмоқда 31.10.2026 Жажжи экологлар табиатни асраш бўйича дастлабки тушунчаларга эга бўлишди ▶ Жажжи экологлар табиатни асраш бўйича дастлабки тушунчаларга эга бўлишди 31.10.2026 10 ой давомида Қорақалпоғистон бўйича 39 та ҳолатда ичимлик суви кўрсаткичлари белгиланган талабларга жавоб бермаслиги аниқланди ▶ 10 ой давомида Қорақалпоғистон бўйича 39 та ҳолатда ичимлик суви кўрсаткичлари белгиланган талабларга жавоб бермаслиги аниқланди 30.10.2026 1-сонли мактабда Ўзбек тили байрами нишонланди ▶ 1-сонли мактабда Ўзбек тили байрами нишонланди 26.10.2026