ЭР-ХОТИННИНГ ШАХСИЙ ВА МУЛКИЙ МАЖБУРИЯТЛАРИ
Хотин-қизлар ва эркаклар тенг ҳуқуқлидирлар.
Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 46-моддаси.
Никоҳ фуқаролик ҳолати далолатномаларини ёзиш органида рўйхатдан ўтказилган вақтдан бошлаб никоҳ тузувчилар эр-хотин ҳисобланадилар ва шу пайтдан бошлаб улар ўртасида эр-хотинлик ҳуқуқ ва мажбуриятлари вужудга келади. Улар ўртасида муносабатлар ахлоқ-одоб қоидалари билангина эмас, балки қонунлар, ҳуқуқий қоидалар билан ҳам тартибга солинади.
Хотин-қизлар сиёсий масалаларда эркаклар билан тенг ҳуқуққа эга бўлганларидек, оилада ҳам барча шахсий ва мулкий масалаларда эркаклар билан тенг ҳуқуқлардан фойдаланадилар ва баб-баравар мажбуриятларга эгадирлар.
Эр-хотиннинг қайд этилган никоҳи натижасида вужудга келган ҳуқуқ ва мажбуриятлари икки хил - шахсий ва мулкий бўлади. Шахсий ҳуқуқларнинг кўпи эр-хотиннинг никоҳ туфайли юзага келадиган ҳуқуқи каби никоҳга ўтгунга қадар ҳам уларга тегишли бўлади. Масалан, фамилия танлаш ҳуқуқи, болалар тарбияси ва оила-турмуш масалаларини ҳал қилиш, машғулот тури, касб ва турар жой танлаш ҳуқуқлари шулар жумласидандир. Бундай ҳолатларда уларнинг меҳнат ва фуқаролик ҳуқуқи муомала лаёқатининг элементи бўлиб, оила ҳуқуқи соҳасига кирмайди.
Эр-хотиннинг ҳар бирига тегишли бўлган шахсий ҳуқуқ ва мажбуриятлари фақат оила ҳуқуқи билангина эмас, балки ҳуқуқнинг бошқа соҳалари билан ҳам тартибга солинади.
Оилавий муносабатларда эр-хотиннинг шахсий ҳуқуқлари мулкий ҳуқуқларига нисбатан устувор аҳамиятга эга бўлиб, уларнинг ҳажми, мазмуни, характери эр ва хотиннинг оилавий муносабатларда қатнашувчи сифатидаги ҳуқуқий ҳолатини белгилаб беради.
Амалдаги қонунлар турмушга чиққан аёлни муомала лаёқатида ҳеч қандай чекламайди, уни эрига бўйсундириб, қарам қилиб ҳам қўймайди. Барча ҳуқуқий муносабатларда эр-хотин ҳуқуқнинг тенг субъекти ҳисобланиб, уларга баб-баравар ҳуқуқлар берилади ва тегишли мажбуриятлар ҳам юкланади. Ўзбекистонда эр ва хотин расмий жиҳатдангина эмас, балки оилада ҳам тенг ҳуқуққа эгадир. Бироқ эр-хотиндан бирининг шахсий ҳуқуқини амалга оширишига мунтазам халақит бериш (масалан, эрнинг ёки хотиннинг машғулот тури, касб танлашига халал етказиш) шахсий ҳуқуқларни амалга оширишни суиистеъмол қилиш, оила манфаатларига қарши қаратилган хатти-ҳаракатлар никоҳдан ажралишга олиб келиши мумкинлигини унутмаслик лозим.
Ж.АБДИРИМОВ,
Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ҳузуридаги юристлар малакасини ошириш
маркази тингловчиси.
(Фото - http://uzbekistonovozi.uz)
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
